راه نجات «دوستی»
مسعود حمیدی
به استناد تفویض اختیار ابلاغ‌شده رئیس‌جمهور به استاندار خراسان رضوی در خصوص مبادلات مرزی در سطح مصوبات هیئت دولت، پیشنهاد می‌شود برای تأمین و ضمانت حقابه سد دوستی از رودخانه هریرود، یک سند تفاهم‌نامه با طرف افغانستانی مبنی بر ضمانت تأمین کالا از طرف ایرانی برابر ضمانت تأمین حقابه این سد از طرف افغانستانی تهیه و به امضای دو طرف برسد.
شاید بزرگ‌ترین خطای راهبردی در زمان احداث سد دوستی در دهه هفتاد عدم عقد تفاهم‌نامه با کشور افغانستان برای اخذ ضمانت تأمین حقابه سد دوستی بود که امروز بعد از گذشت چند دهه، نبود این تفاهم‌نامه باعث شده است طرف افغانستانی مدام در حال احداث سد و بند آبی روی رودخانه هریرود باشد، طوری که در حال حاضر در بندها و سدهای بالادست شهروندان کشور همسایه در حال آب‌بازی هستند ولی قطره‌ای آب به پایین‌دست و مخزن سد دوستی ورود نمی کند و امنیت آبی 4 میلیون ایرانی را به مخاطره انداخته است. در شرایطی که امسال خراسان رضوی چهارمین سال تشدید بحران خشکسالی را سپری می‌کند و تأمین آب مشهد در تابستان پیش رو با 40 درصد کسری روبروست، مخزن سد دوستی که تا چهار سال پیش بیش از 60 درصد آب مشهد را تأمین می‌کرد به کمتر از 8 درصد رسیده و عملا به «حجم مرده» رسیده،تا جایی که از چرخه تأمین آب مشهد خارج شود.
از سوی دیگر بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاران خارجی استان (رسمی و غیررسمی) افغانستانی هستند و استان خراسان رضوی بزرگ‌ترین شریک تجاری کشور افغانستان برای تأمین کالا و مایحتاج و صادرات به این کشور است. طبیعتاً در شرایطی که طرف افغانستانی وابستگی کامل به واردات کالا از ایران دارد و استان خراسان رضوی و کلان‌شهر مشهد برای تأمین آب شرب 4 میلیون جمعیت خود وابستگی جدی به تأمین حقابه سد دوستی از هریرود دارد، می‌توان به استناد تفویض اختیاری که رئیس‌جمهور به استانداران ابلاغ کرده است که تصمیمات آن‌ها در سطح مصوبات هیئت‌وزیران خواهد بود، به خصوص در مورد مبادلات مرزی؛ استاندار خراسان رضوی یک بسته پیشنهادی تجاری و گمرکی مثلاً کاهش تعرفه‌ها و ضمانت تأمین کالای موردنیاز به‌طرف افغانستانی ارائه کند و در مقابل طرف افغانستانی نیز تأمین حقابه سد دوستی را ضمانت کند و این بسته در قالب یک تفاهم‌نامه رسمی به امضای دو طرف برسد؛ این قطعا یک معامله برد برد برای دو طرف خواهد بود.