بررسی روند 10 ساله ثبت ولادت در استان خراسان رضوی به استناد داده های ثبت احوال کشور
سقوط آزاد زاد و ولد!
زهرا کیوانلو
در دهه اخیر، استان خراسان رضوی به عنوان یکی از پرجمعیت‌ترین استان های ایران، شاهد کاهش چشمگیر تعداد ولادت‌های ثبت‌شده بوده است. داده های رسمی سازمان ثبت احوال کشور نشان می‌دهد که تعداد موالید در استان خراسان رضوی از ۱۵۴ هزار و ۸۱۵ مورد در سال ۱۳۹۴ به ۹۴ هزار و ۵۵۷ مورد در سال ۱۴۰۳ رسیده است. این به معنای کاهش حدود 39 درصدی تولدها در یک بازه زمانی ۱۰ ساله است که زنگ خطری جدی در حوزه جمعیت و جوانی جمعیت به شمار می رود.
این یک سقوط آزاد است و باید آن را جدی گرفت؛ این که در یک روند 10 ساله شاهد سقوط حدود 39 درصدی تعداد ولادت های ثبت شده در استان باشیم نه تنها خطرناک بلکه نیازمند چاره اندیشی عاجل است؛ کارشناسان برخی دلایل جدی در این کاهش ولادت را از جمله در تغییر سبک زندگی و تأخیر در ازدواج، مسائل اقتصادی، تورم، بیکاری، گرانی مسکن و هزینه‌های بالای فرزندآوری، افزایش شهرنشینی و مشکلات اجرایی در سیاست‌های تشویقی فرزندآوری عنوان می کنند که نیازمند بررسی و اقدام جدی و عاجل است چرا که در پی این کاهش موالید، باید شاهد پیامدهایی جدی در حوزه جمعیت از جمله پیری جمعیت، کاهش جمعیت در سن کار و تاثیر در روند رشد اقتصادی و البته تغییر ساختار خانواده و آثار اجتماعی و فرهنگی آن باشیم.
روایت یک روند نزولی!
به گزارش «خراسان رضوی»، بررسی داده های ثبت احوال کشور از میزان ثبت ولادت در استان های مختلف طی یک روند 10 ساله یعنی از سال 1394 تا سال 1403 بیانگر یک روند کاملا نزولی در استان خراسان رضوی است. تعداد ولادت های ثبت شده در استان در سال 94 به میزان 154 هزار و 815 مورد بوده است که این رقم با کاهش 60 هزار و 261 موردی یعنی حدود 39 درصد به عدد 94 هزار و 557 مورد ولادت در سال 1403 رسیده است. این روند تقریبا در تمام این 10 سال نزولی بوده؛ طی سال های 1395 تا 1402 میزان ولادت های ثبت شده در استان به ترتیب 148479، 144595، 132373، 115999، 107163، 107027، 101743و 101659 بوده است که این روند نزولی را در نمودار پیوست این گزارش می توانید مشاهده کنید.
کاهش 12 درصدی نرخ خام ولادت طی 10 سال!
یکی از شاخص های مهمی که در این داده ها قابلیت بررسی و تحلیل دارد، نرخ خام ولادت است؛ نرخ خام ولادت به تعداد تولد‌های زنده در یک سال معین به ازای هر ۱۰۰۰ نفر جمعیت گفته می‌شود. به عبارت دیگر، این نرخ نشان می‌دهد که به طور متوسط در هر ۱۰۰۰ نفر از جمعیت یک منطقه، چند نوزاد متولد می‌شوند. نرخ خام ولادت یکی از شاخص‌های مهم در مطالعات جمعیتی و بهداشتی است و می‌تواند برای ارزیابی وضعیت باروری، سلامت جمعیت و برنامه‌ریزی‌های مرتبط با بهداشت و تنظیم خانواده استفاده شود. حال با این مقدمه گریزی به وضعیت نرخ خام ولادت در استان خراسان رضوی در این بازه 10 ساله می زنیم. این نرخ در خراسان رضوی طی سال 94 روی عدد 25.4 بوده است؛ یعنی به طور متوسط به ازای هر 1000 نفر جمعیت در استان خراسان رضوی، 25.4 نوزاد متولد شده اند. جنبه دردناک بررسی این شاخص اینجاست که نرخ خام ولادت 10 سال بعد از سال 1394 یعنی در سال 1403 با کاهش 12 درصدی به عدد 13.5 رسیده است؛ یعنی در سال گذشته به ازای هر 1000 نفر جمعیت استان، تنها 13.5 نوزاد متولد شده اند. مقایسه این رقم با دیگر استان های کشور نیز نشان می دهد که خراسان رضوی از نظر نرخ خام تولد رتبه 8 در کل کشور را دارد.
رتبه بندی شهرستان های استان از نظر تعداد موالید
طی سال 1403 پنج شهرستان استان که بیشترین میزان تولد را به ثبت رسانده اند به ترتیب مشهد با 51469 مورد، تربت جام با 5203 تولد، نیشابور با 5091 مورد، سبزوار با 4047 تولد و خواف با 3519 مورد بوده اند. همچنین 5 شهرستان استان با کمترین میزان تولد ثبت شده در سال گذشته نیز به ترتیب زبرخان با 816 تولد، جغتای با 859 مورد، رشتخوار با 1012 تولد، بردسکن با 1047 مورد و چناران با 1201 تولد بوده است. این رتبه بندی در 10 سال قبل از آن یعنی سال 1394 به این ترتیب بوده که شهرهای مشهد، نیشابور، سبزوار، تربت جام و تربت حیدریه 5 شهر با بیشترین تعداد تولد در سال 94 و شهرهای باخرز، درگز، رشتخوار، فریمان و بردسکن 5 شهر با کمترین میزان تولد در این سال بوده اند. همچنین در سال گذشته از نظر رتبه بندی شهرهای استان از نظر نرخ خام ولادت به ترتیب شهرهای تایباد، خواف، تربت جام، صالح آباد و زاوه بیشترین نرخ خام تولد را داشته اند و شهرهای کلات، درگز، خلیل آباد، مه ولات و تربت حیدریه نیز کمترین میزان نرخ خام ولادت را داشته اند. مشهد نیز با نرخ 14.14 رتبه دهم میزان نرخ خام ولادت در سال گذشته بین شهرهای استان را داشته است.به هر روی بررسی این آمار و داده ها نشان از یک «سقوط آزاد» جمعیتی و زنگ خطری است که نیازمند عزم ملی برای ارائه راهکارهای عملی در حوزه‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است. با توجه به تداوم عوامل اقتصادی و اجتماعی کاهش فرزندآوری، به نظر می‌رسد بدون برنامه‌ریزی جامع و حمایت‌های جدی از خانواده‌های جوان، روند کاهشی زاد ولد در خراسان رضوی و سایر استان‌ها ادامه خواهد یافت.