دوئل خوشنویسی با هوش مصنوعی!
محمد بهبودی نیا
این روزها در نگارخانه رضوان مشهد، آثار خوشنویسی استاد علی باقرزاده طوسی قصه‌ای ۱۵ ساله از عشق به نستعلیق را روایت می‌کند؛ هنرمندی که خوشنویسی را نه صرفاً زیبایی بصری، بلکه بستری برای تجلی فرهنگ و اندیشه ایرانی می‌داند. او که دانش‌آموخته تئاتر، مدرس دانشگاه فرهنگیان و بازنشسته آموزش‌وپرورش است، در این نمایشگاه با آثاری متنوع از تک‌سطری و چلیپا تا کتابت و ترکیب آزاد، قصد دارد به تماشاگران بگوید خوشنویسی صدای هویت ایرانی است؛ صدایی که از دل ادبیات می‌آید و روح زمان را در خود حفظ می‌کند. کتاب جدید او «تناسبات و زوایا در خط نستعلیق» نیز گواهی است بر تلاش برای آموزش و انتقال تجربه این نوع تفکر. در ادامه با این استاد هنر خوشنویسی درباره این هنر و جایگاه آن در رقابت با ابزارهای دیجیتال گفت‌وگو کرده‌ایم
لطفاً درباره جدیدترین نمایشگاه تان که در حال برگزاری است، توضیح دهید.
این نمایشگاه حاصل15 سال تلاش و فعالیت بنده در حوزه خوشنویسی است. در آثار ارائه‌شده در این نمایشگاه، تلاش کرده‌ام خوشنویسی را در قالب‌های رایجی مانند تک‌سطری، بیت، چلیپا، کتابت، ترکیب آزاد، کتیبه و سیاه‌مشق به نمایش بگذارم. این نمایشگاه از روز شنبه ۲۱ تیرماه ۱۴۰۴ در نگارخانه رضوان مشهد آغازشده و تا ۲۶ تیرماه ادامه دارد. بیشترین تابلوها هم مربوط به آثار خلق‌شده از سال ۱۴۰۰ به بعد هستند.
به نظر شما هنرمند خوشنویس چگونه می‌تواند تجربه زیسته، فرهنگ و هویتی ایرانی را به مخاطب منتقل کند؟
خوشنویسی از قرن‌ها پیش با ادبیات و فرهنگ اصیل ایرانی درآمیخته است. فرهنگ هم جز توسط مردم و تجربیات زیسته آن‌ها شکل نمی‌گیرد. برای خوشنویس، محتوا بسیار اهمیت دارد و از آن مهم‌تر، انتخاب شعری است که بتواند ترکیب مناسبی را به اثر خوشنویسی بدهد و پیام فرهنگی، هویتی مناسبی را منتقل کند. این هنر را می‌توان به‌عنوان صدایی برای شنیده شدن فرهنگ ایرانی معرفی کرد. خوشنویسی رسانه‌ای هنری است که با روح شعر و ادب درهم‌تنیده شده است.به نظر شما در دوئل میان هنرمندان خوشنویس و دنیای تصویر، سرعت و هوش مصنوعی کدام یک در آینده حرف‌های بیشتری برای گفتن دارد؟
هوش مصنوعی و ابزارهای دیجیتال، گرچه می‌توانند روند تولید آثار هنری را تسهیل و تسریع کنند، اما مخاطب اصلی، یعنی مردم، به‌خوبی تفاوت بین اثر خوشنویسی دستی و اثر دیجیتال را درک می‌کنند. هنری که با دست آفریده می‌شود، دارای روح است؛ درحالی‌که ابزار دیجیتال آثاری خشک و عاری از روح خلق می‌کند. ابزارهای دیجیتال شاید به‌عنوان دستیار خوشنویسان مفید باشند، اما نمی‌توان آن‌ها را به‌عنوان خالق کامل آثار هنری که دارای روح هستند تلقی کرد. ممکن است در آینده برخی کشورها به بهره‌گیری گسترده‌تر از این فناوری‌ها روی بیاورند، اما خوشنویسان واقعی به این‌گونه آثار چندان بهایی نمی‌دهند و راه خودشان را می‌روند و قطعاً در این میدان موفق‌ترند.
چرا روند تحولات نوآورانه در هنر خوشنویسی نسبت به دیگر هنرها کندتر به نظر می رسد؟
همان‌طور که استاد غلامحسین امیرخانی گفته‌اند، در خوشنویسی تحول و گوناگونی همزمان وجود دارد. تحول در هنر خوشنویسی در ریخت و چیدمان کلمات نمایان می‌شود و گوناگونی خطوط نیز از سبک‌های مختلف منشعب شده است. در تاریخ خوشنویسی حدود 40 نوع خط کوفی ثبت‌شده که خود گویای تنوع این هنر است. خوشنویسی یک هنر گرافیکی است که بازنمایی مستقیم از طبیعت ندارد. این مقدمات را گفتم تا به این نکته مهم برسم که تحولات این هنر معمولاً هر 50 سال یک‌بار رخ‌نمایی می‌کند و برای پاسخ به این سوال باید پژوهش‌هایی را در این بازه زمانی انجام داد. خوشنویسی برخلاف هنرهایی مانند نقاشی و موسیقی که تحولاتشان با سرعت بیشتری اتفاق می‌افتد زمان بیشتری برای تحول نیاز دارد.
سخن پایانی
متأسفانه در کشور ما به‌طورکلی نسبت به هنر و هنرمند کم‌لطفی‌هایی در جنبه‌های مختلف صورت گرفته است. در حال حاضر، بسیاری از هنرمندان به دلیل همین بی‌توجهی‌ها، نتوانسته‌اند آثار فاخرتر از آنچه امروز خلق می‌کنند ارائه دهند. آنچه مسلم است حمایت‌های بسیاری چه ازنظر اقتصادی (در قالب فروش آثار) و چه ازنظر ارتقای جایگاه اجتماعی هنرمندان، باید در دستور کار مسئولان هنر این سرزمین قرار گیرد.