حدود 45 روز است که کامیونهای ترانزیتی ایرانی در مرز ازبکستان معطلمانده و خسارتهای زیادی متحمل شدهاند که سخن از ضرر چند میلیون دلاری به میان است. ماجرا سر «دوزبلاغ» است؛ دوزبلاغ درواقع مجوز تردد در خاک یک کشور است که در قبال پرداخت هزینهای به کشور مسیر حمل کالا در اختیار رانندگان کامیونهای ترانزیتی قرار میگیرد. تا چند ماه قبل کامیونهای ایرانی برای تردد در کشور ازبکستان باید دوزبلاغ دریافت می کردند و هزینه آن را می پرداختند اما از خرداد امسال تفاهمنامهای میان دفتر ترانزیت سازمان راهداری ایران و ازبکستان منعقد شده که بر مبنای آن تردد کامیونهای ایرانی و ازبکستانی در خاک دو کشور «نیازی به دوزبلاغ» ندارد؛ اما مشکل این جاست که طرف ازبکستانی یک تفسیر از این تفاهمنامه دارد و سازمان راهداری ایران نیز تفسیری دیگر و همین تفاوت تفسیر گریبان گیر کامیونهای ایرانی شده است.

یکی از کامیون داران ایرانی که از مرز ازبکستان با تحریریه «خراسان» تماس گرفت، میگوید: یک هفته است که کامیون حمل گوشت منجمد در دمای 50 درجه مرز ازبکستان معطلمانده است و گمرک ازبکستان اجازه ورود به ما نمیدهد و میگوید باید دوزبلاغ ارائه کنید، درحالیکه در ایران شرکت انجمن حملونقل بینالمللی میگوید برای تردد به کشور ازبکستان نیازی به دوزبلاغ نیست. حالا ما ماندهایم و خواب یکهفتهای و محموله گوشتی که در حال فاسدشدن است و سوختی که به اتمام رسیده است. این راننده میگوید: این مشکل تنها محدود به کامیون من نیست و غریب به چند ده کامیون ایرانی همین مشکل را دارند و بهجرئت میتوانم بگویم میلیونها دلار ضرر به کامیون داران ایرانی واردشده است.
راننده ترانزیتی دیگری درباره تشدید مشکل میگوید: طرف ازبکستانی هزار برگه دوزبلاغ به راهداری ایران داده و راهداری این برگهها را در اختیار انجمنهای حملونقل بینالمللی گذاشته است. حالا بنده راننده کامیون ترانزیتی یک محموله را از بندر شهید رجائی به مقصد کشور ازبکستان بارگیری کردم اما در مرز ازبکستان از ما برگه دوزبلاغ میخواهند و میگویند محموله که بارگیری شده از کشور ثالث است و متعلق به ایران نیست که این حرف درست است زیرا محموله متعلق به یک شرکت هندی است. ولی انجمن حملونقل بینالمللی خراسان رضوی برگه دوزبلاغ به ما نمیدهد و میگوید این برگهها تنها و تنها برای کامیونهایی است که بار را مستقیم از کشور ثالث مانند عراق و یا ترکیه بارگیری کرده اند و بارهای ترانزیتی که از بندر شهید رجایی بارگیری میشود مشمول دریافت دوزبلاغ نمیشوند.
این راننده کامیون میگوید: چرا انجمن حملونقل برگه دوزبلاغ نمیدهد؟ مگر این برگهها غیرازاین است که در اختیار رانندگان ایرانی قرار بگیرد که نیاز نباشد در کشور ازبکستان هزینه پرداخت کنند؟ چه کسی از این که رانندگان ایرانی در مرز ازبکستان معطل شوند و ضرر چند میلیون دلاری ببینند سود میبرد؟ این وضعیت تنها به سود شرکتهای ترکمنستانی است زیرا کامیونهای ایرانی که دوزبلاغ ندارند چارهای ندارند جز اینکه محموله خود را با کامیونهای ترکمنستانی «ترانشیپ» کنند.
دوزبلاغی به سود ترکمنستان
رئیس انجمن صنفی کارفرمایی شرکتهای حملونقل بینالمللی استان هم با گفتهها و ادعای رانندگان کامیونهای ایرانی کاملاً موافق و بر گفتههای آنها صحه میگذارد. احمد زمانیان در گفت و گو با «خراسان رضوی» میگوید: توافقی که بین طرف ایرانی و ازبکستانی شده برای تسهیل در ترانزیت دو کشور بوده اما آلان به مشکل جدی تبدیلشده است زیرا هرکدام تفسیر خود را از این تفاهمنامه دارند. مدیریت ترانزیت سازمان راهداری ایران در نامهای به انجمن اعلام کرده است که دوزبلاغ های تبادل شده تنها برای کامیونهایی است که بار را از کشور ثالث بارگیری کردهاند و بارگیری از «مبادی داخل ایران» مشمول دریافت دوزبلاغ نیستند درحالیکه طبیعتاً باری که از بندرهای ایران حمل میشود، مبدأ آنها کشور ثالث است و ترانزیت هستند. در مقابل طرف ازبکستانی میگوید بار ترانزیتی از کشور ثالث است و باید دوزبلاغ داشته باشد. این دو تفسیر باعث سرگردانی و ضرر میلیونها دلار شرکتهای حملونقل و حتی ترانزیت استان شده است و در این میان تنها کشوری که سود میبرد ترکمنستان است که به خاطر نبود دوزبلاغ، کامیونهای ایرانی ناچار میشوند بار خود را با کامیونهای ترکمنی ترانشیپ کنند، فرایندی که ایرانیها و حتی ازبکها از آن متضرر میشوند و ترکمنستانیها نهایت سود را میبرند.
80درصد ناوگان بدون دوزبلاغ
اما قابلتأمل تر آن که حتی معاون حملونقل جادهای، سازمان راهداری خراسان رضوی هم بر ادعای کامیون داران و انجمن حملونقل استان صحه میگذارد. صحراگرد در گفت وگو با «خراسان رضوی» میگوید: بعد از تماس شما ما موضوع را جدیتر از تهران پیگیر شدیم. این مشکل یکماهه شده و تنها ترکمنها از آن سود میبرند که طرف ایرانی میگوید طبق تفاهمنامه بارگیری محموله ترانزیتی از بندرهای ایرانی نیازمند دوزبلاغ نیست و طرف ازبکستانی خلاف این را میگوید. این در حالی است که 70 درصد بارهای ترانزیتی ما از بندرها حمل میشوند و عملاً مربوط به کشور ثالث هستند و تفاوت تفسیر اداره ترانزیت سازمان راهداری و طرف ازبکستانی و طولانی شدن این فرایند فقط به ضرر اقتصاد و ترانزیت استان و کشور بوده و هست و ما بهصورت جدی پیگیر آن هستیم که هرچه زودتر مشکل برطرف شود.
مهمتر از مشکل
چند مسئله قابلتأمل در این میان وجود دارد؛ ابتدا این که چرا باید تفاهمنامهای امضا شود که تنها 10 تا 20 درصد ناوگان ترانزیت کشور را دربر بگیرد و 80 درصد بقیه سرگردان بمانند؟ این تفاهمنامه تفسیرپذیر به سود چه کسی است؟ جز این که شرکتهای ترکمنستانی از این وضعیت سود برده و میبرند؟ چه کسانی و گروهی از «ترانشیپ» سود میبرند؟ حتی برفرض تفسیرپذیر بودن این تفاهمنامه و وجود اختلاف یا کارشکنی ازبکها سؤال این جاست که چرا در یک ماه گذشته هیچ اقدام جدی برای رفع این مشکل نشده و میلیونها دلار به شرکتهای حملونقل ضرر وارد شده؟ آیا این تعلل در رفع مشکل چیزی جز ضربه به پیکره اعتماد بینالمللی به ترانزیت و اقتصاد آن است؟