سپه‌سالار شاهنامه پژوهان
محمد بهبودی نیا
بیستم شهریورماه، روزی است که تقویم فرهنگ و حماسه ایران‌زمین، زادروز یکی از بزرگ‌ترین فرزندانش را یادآور می‌شود؛ فرزندی که بیش از نیمی از عمر خود را صرف تصحیح شاهنامه شکوهمند فردوسی کرده و امسال به 88 سالگی رسیده است. جلال خالقی مطلق، از برجسته‌ترین چهره‌های زبان و ادب فارسی و بزرگ‌ترین شاهنامه‌پژوه تاریخ ایران به شمار می‌رود. او با بیش از 50 سال تلاش بی‌وقفه، نسخه‌ای علمی، دقیق و معتبر از شاهنامه ارائه داده که امروز مرجع اصلی پژوهشگران این حوزه در سراسر جهان است.
به مناسبت زادروز این چهره ماندگار، نشست تصویری ویژه‌ای به همت بنیاد فردوسی در صفحه اینستاگرام این بنیاد برگزار شد. در این برنامه، استاد جلال خالقی مطلق در کنار دو چهره برجسته فرهنگ و ادب ایران، استاد ژاله آموزگار و استاد علیرضا قیامتی گفت‌وگو کردند و از جایگاه بی‌بدیل شاهنامه و نقش خالقی مطلق در پاسداشت آن سخن گفتند.
این نشست، نه‌تنها بزرگداشت یک فرد، بلکه تجلیل از یک جریان فکری بود؛ جریانی که ریشه در عشق به ایران، زبان فارسی و میراث فردوسی دارد. در ادامه این گزارش، مشروح سخنان این سه استاد فرهیخته را خواهید خواند.
ایران مهم‌تر از فرد
در آغاز این نشست، استاد خالقی مطلق گفت: «من و امثال من فرد خاصی نیستیم؛ یک روز به این دنیا آمده و یک روز می‌رویم. مهم ایران است. ما سه هزار سال، فرهنگ مکتوب داریم و شاهنامه چکیده این فرهنگ است. آرزوی من همیشه ماندگاری و سرفرازی ایران و مردمان آن است تا زمانی که این خاک زنده باشد ما هم هستیم و امیدواریم آیندگان این پرچم را همچنان سر افراز و برفراز نگه دارنددر ادامه، استاد خالقی با خواندن این رباعی به سخنانش پایان داد: «ایران غم تو چو بر دلم رأی کند /کار دم نی نواز با نای کند/ هر گوشه تو که اجنبی جای کند /صد گوشه جسم و جان من وای کند»
شما نوادر قرن ما هستید
در ادامه استاد ژاله آموزگار، ایران‌شناس برجسته، با تبریک آغاز 90 سالگی خالقی مطلق گفت: «هر کسی که در مسیر آموختن گام برمی‌دارد، هیچ‌گاه پیر نخواهد شد.»او با اشاره به زندگی پربار خالقی مطلق، خطاب به این پژوهشگر برجسته افزود: «از آن نظر من شما خوشبخت اید که مطابق دل و خواسته‌تان برای ایران با نهایت توانتان کارکرده‌اید. شما کسی بودید که از ابتدا چرایی آمدن‌تان را در ذهن خود ایجاد کردید و دانستید چگونه به ایران خدمت کنید. خدمت کردید و خدمت کردید و خدمت کردید. ما و فرزندانمان به شما مدیونیم.»
آموزگار با افتخار از هم‌نسلی با خالقی مطلق سخن گفت و تأکید کرد: «شما جزو نوادر قرن ما هستید و من همواره از شما می‌آموزم و در تمام مقالات من همواره نام خالقی مطلق وجودارد. استاد خالقی مطلق! بازهم بنویسید و بازهم بنویسید و ما همچنان به دوست داشتن شما ادامه می‌دهیم.»
پاسداشت خالقی مطلق، در اصل پاسداشت شاهنامه است
دکتر علیرضا قیامتی، استاد زبان و ادبیات فارسی نیز در این گفت‌وگوی ویدئویی با شور و احترام از جایگاه خالقی مطلق در عرصه شاهنامه پژوهی سخن گفت: استاد خالقی مطلق تمام عمر خود را صرف شاهنامه کرد. او دانش تصحیح متون را دگرگون کرد و هیچ‌کس به‌اندازه او نسخه‌های خطی و کهن شاهنامه را بررسی نکرده است؛ از دست‌نویس فلورانس تا نسخه لندن و شاهنامه بنداری تا بسیاری از نسخه‌ها که از نظر تعداد زیادی از شاهنامه پژوهان دورمانده است. از همین روی باید این استاد فرزانه را جزو کم‌نظیرترین پژوهشگران این حوزه بنامیم.»قیامتی با اشاره به مطالعات اسطوره‌شناسی استاد خالقی مطلق، افزود: «پژوهش‌های ایشان عمیق و بی‌نظیر است. ما و بسیاری از آیندگان فهم و درک شاهنامه را مدیون این بزرگمرد هم‌عصرمان هستیم. خوشبختانه امروز پویش شاهنامه دوستی از کودکان و نوجوانان آغازشده و هرروز پرفروغ‌تر می‌شود، چون شاهنامه آیینه منش و خوی ایرانیان است؛ کتاب زندگی و اخلاق انسانی.»
او تصریح کرد: «شاهنامه یک مکتب است و شناسنامه فرهنگ و تمدن ایرانیان. پاسداشت خالقی مطلق، در اصل پاسداشت شاهنامه است. او از جوانی و سرمایه‌اش گذشت تا شاهنامه پاینده بماند. ما باید یک‌عمر تلاش او را قدر بدانیم.»
مطلب مرتبط
جلال خالقی مطلق، ۲۰ شهریور ۱۳۱۶ در تهران به دنیا آمد. او تحصیلات خود را در رشته‌های شرق‌شناسی و مردم‌شناسی در دانشگاه کلن آلمان به پایان رساند و سال‌ها در دانشگاه هامبورگ تدریس کرد. این پژوهشگر برجسته تا امروز در معتبرترین دانشگاه‌های جهان ازجمله پرینستون، سوربن، شیکاگو، وین، لیدن و برکلی کالیفرنیا سخنرانی داشته و عضو هیئت امنای بنیاد فردوسی و هیئت گزینش کتاب بنیاد افشار است.دقت علمی، فروتنی انسانی و عشق بی‌پایان او به ایران، از خالقی مطلق چهره‌ای ساخته که نه‌تنها در حوزه شاهنامه، بلکه در ایران‌شناسی و زبان‌شناسی نیز تأثیرگذار بوده است. برخی از آثار او در زمینه شاهنامه پژوهی عبارتند از «واج‌شناسی شاهنامه»، «زن درشاهنامه» و... نشان می‌دهند که دغدغه‌هایش فراتر از حماسه‌پژوهی است. این شاهنامه پژوهش برجسته در حال حاضر رئیس بنیاد فردوسی توس است.