چیزی بیشتر از داستان نگاهی به کتاب «نه دل» علی شادکام
حیدر کاسبی
داستان «نه دل» یک ویژگی منحصر به فرد دارد که آن را از بیشتر داستان ها تا حدودی متمایز می‌کند و آن هم ویژگی نوشتن در زمینه تبدیل تاریخ یا به نوعی سفر در زمان است.همین ابتدا باید به این نکته اشاره کنیم که کمتر نمونه‌ای از این گونه داستان در ادبیات ایران مشاهده می‌شود.علی شادکام در کتاب «نه دل» زمان و مکان را به هم می‌ریزد، در تاریخ رفت و برگشت دارد، گاهی احضار روح می‌کند، جای آدم‌ها را با هم عوض کرده و هر کار که دلش می‌خواهد در داستانش انجام می‌دهد:
«درست ابتدای خیابان ارغوان بالاتر از پل سیدخندان زیر تابلوی بزرگ کلمات چنگیز خان نشسته‌ام.مرد میان‌سالی با موهای عاریه یکدست سیاهرنگ که ناشیانه به سر گذاشته، مثل آنکه کلاه خزداری بر سر مترسکی چپانده باشند می‌خواهد از خط عابر پیاده رد شود، از عرض خیابان که پنج موتور با ده مغولی دوترک نشسته از چهارراه گورکان به سمت پل سیدخندان می‌آیند...»نکته جالب این جاست که نویسنده همه این‌ها را طوری کنار هم می‌چیند که کاملاً برای مخاطب قابل هضم و باورکردنی است.
جبرگرایی از نوع خیامی آن
ویژگی دیگر داستان‌های شادکام جبرگرایی آن است. یک جبرگرایی خیامی از آن نوع که می‌گوید: «از آمدنم نبود گردون را سود/ وز رفتن من جاه و جلالش نفزود...».
شادکام به وضوح و بی هیچ پروایی نه تنها جبرگرایی را در داستان به نمایش می‌گذارد بلکه پذیرفتن را نیز تا حدودی معنا می‌کند:
«کدام راه را انتخاب می‌کنم؟ آیا اصلاً می‌توانم انتخابی کنم؟ راه اول داستانی عاشقانه است با جنگ و قهرمانی، راه دوم داستانی عاشقانه و شگفت، بی که بدانم که چیست. آیا انتخاب راه دوم اجباری نیست؟»
تعلیق داستان در داستان
روایت داستان در داستان که به آن تکنیک داستان قاب هم گفته می‌شود، چیزی شبیه دو فیلم با یک بلیت در سینماست.
علی شادکام از این تکنیک هم استفاده کرده و به جاذبه‌های کتابش افزوده است:
«انتخاب کردن نام نیلوفر برای این داستان خودش داستانی دارد که حق اش است آنرا بازگو کنم...»
در کل می‌توان گفت نویسنده «نه دل» در کتاب سومش پس از «ارباب تاس‌ها» و «سفر آقای هوشنگ» نویسنده‌ای جسور و ماجراجوست، به نظر می‌رسد او از وقتی‌که قلم را برای نوشتن داستانش به دست گرفته، تکلیفش را با خودش مشخص کرده است و صرفاً داستانی ننوشته است که یک مقدمه، یک متن و یک نتیجه‌گیری به همراه داشته باشد.«نه دل» کتابی نیست که با یک‌بار خواندن آن را در قفسه کتابخانه بایگانی کرد، از آن داستان‌هاست که می‌توان بیشتر از یک‌بار آن را خواند و کتابی که با هر بار خوانش دریچه‌های تازه‌ای به روی مخاطب می‌گشاید.
«نه دل» در سال ۱۴۰۳ توسط نشر «عنوان» به چاپ رسیده است.