هزاران سال پیش، نئاندرتالها روی زمین زندگی میکردند. آنها شبیه ما بودند، اما ظاهرشان کمی متفاوت بود؛ بدنشان قویتر و پاها و بازوهایشان عضلانیتر بود. جمجمه بزرگتر از ما، صورتشان هم پهنتر و ابروهایشان برجستهتر بود. جوری که اگر همین حالا یکی از آنها لباس معمولی بپوشد و از کنار شما بگذرد، شاید فقط فکر کنید «این آدم عجیب به نظر میرسد» اما تصور نمیکنید مربوط به هزاران سال پیش باشد. بیایید اطلاعاتمان را درباره این گونه بالا ببریم.

نئاندرتالها چطور زندگی میکردند؟
بیایید با یک مثال نئاندرتالها را توضیح بدهیم. فرض کنید «خانواده انسان» یک درخت بزرگ است. روی این درخت شاخههای زیادی وجود دارند و نئاندرتالها یکی از این شاخههاست. ما و نئاندرتالها از یک تنه بسیار قدیمی بهوجود آمدیم و بعد هم راهمان جدا شده است. پس آنها پدر و مادر اجدادی ما نیستند و تنها از یک نیای مشترک قدیمیتر جدا شدهایم.
نئاندرتالها در دورههای خیلی سختی زندگی میکردند؛ زمانی که هوا بسیار سرد بود و حیوانات بزرگی مثل ماموتها روی زمین بودند! غارها و پناهگاههای سنگی خانهشان بود و برای خودشان ابزارهای سنگی میساختند تا بتوانند شکار کنند، چوب بتراشند و زندگی کنند. آنها شکارچیهای ماهری بودند، برای گرم کردم و غذا پختن از آتش استفاده میکردند و لباسهایی از پوست حیوانات میدوختند. حتی میدانیم که آنها به هم کمک هم میکردند؛ برای مثال اگر کسی زخمی میشد، او را رها نمیکردند و از او مراقبت میکردند. نکته جالب هم درباره این گونه این است که آنها اجساد را دفن میکردند. این نشان میدهد آنها هم احساسات داشتند و به آن احترام میگذاشتند. آنها روی دیوارههای غار نقاشی میکردند و توانایی ارتباطی آنها هم زیاد ساده نبوده است.
چه به سر «نئاندرتالها» آمد؟
حدود 400 هزارسال پیش نئاندرتالها در اروپا و بخشهایی از آسیا زندگی میکردند. بعضی میگویند اروپاییها نسبت به آسیاییها نئاندرتال کمتری داشته است اما با پیشرفت مطالعات ژنوم و شواهد باستانشناسی، مشخص شده است که این نئاندرتالهای هر دو قاره طی هزاران سال با هم خانواده تشکیل دادند. اما سوال مهمتر این است که هیچکس بهطور کامل نمیداند چرا آنها حدود 40هزارسال پیش از روی زمین ناپدید شدند. کارشناسان دلایل مختلفی دارند که بعضی از مهمترینهایش را میخوانیم.
تغییر آبوهوا | با این که سرمای سخت برای نئاندرتالها، عجیبوغریب نبود عصر یخبندان شرایط سختی ایجاد کرده بود. وقتی هوا گرمتر شد، حیوانات و گیاهان منطقه تغییر کردند و نئاندرتالها که به زندگی در سرما عادت داشتند، با مشکلات زیادی برای زندگی روبهرو شدند.
رقابت با انسانهای خردمند| انسان خردمند سرعت یادگیری و سازگاری بیشتری داشت. ابزارهای پیشرفتهتری ساخت و شکار را بهتر انجام داد. این رقابت میتوانست نئاندرتالها را به دردسر بزرگی بیندازد.
ادغام ژنتیکی| دانشمندان فهمیدهاند که زمانی که اجداد ما وارد اروپا شدند، با نئاندرتالها ازدواج و تولیدمثل داشتهاند. به همین دلیل، بین ۱ تا ۴ درصد از ژنهای بسیاری از انسانهای امروزی (بهویژه در اروپا و آسیا) نئاندرتالی است. یعنی بخشی از آنها هنوز در ما زنده است!
چرا باید درباره نئاندرتالها بخوانیم؟
شاید فکر کنید نئاندرتالها یک داستان تاریخی است اما طبق شواهد علمی و باستانشناسی آنها وجود داشتند و میتوانند مثل یک دفترچه راهنما برای ما باشند. آنها به ما کمک میکنند بفهمیم گونه های انسانی یعنی چه، اجداد ما چطور با شرایط سخت کنار آمدند و به انسانهای امروزی رسیدیم و از همه مهمتر زندگی انسانها چگونه در طول هزاران سال تغییر کرده است. هر چیزی که دانشمندان درباره نئاندرتالها پیدا میکنند، مثل یک تکه پازل است که میتواند تصویر «انسان» را برای ما کاکلتر کند. شما چه چیزهای دیگری دوست دارید درباره نئاندرتالها بدانید؟