ادبیات روی موج جذابیت
محمد بهبودی نیا
این روزها که فنّاوری با سرعتی سرسام‌آور در حال ورود به زندگی همه ماست، اگر برای حفظ و ترویج زبان فارسی دست‌به‌کار نشویم، میراثی که به‌عنوان یک ابزار زبانی با آن گفت‌وگو می‌کنیم و هویت فرهنگی‌مان را شکل داده، به‌تدریج جایگاه خود را از دست خواهد داد. کودکان و نوجوانان به‌طور طبیعی جذب فضاهای پرهیجان و سرگرم‌کننده می‌شوند و بدون هیچ تعارفی هر چیزی که رنگ و بوی کسالت داشته باشد، به‌سرعت کنار می‌گذارند. از همین رو، آموزش زبان فارسی باید از قالب‌های خشک و کلاسیک فاصله بگیرد و به سمت ایجاد جذابیت، بازی و رقابت حرکت کند.برنامه مسابقه محور «دونقطه» که این روزها از شبکه دو سیما پخش می‌شود، یکی از برنامه‌هایی است که با همین نگاه طراحی‌شده است. این برنامه با اجرای نیما کرمی و مصطفی صاحبی تلاش دارد تا مفاهیم جدی زبان و ادبیات فارسی را در قالبی پرانرژی و متفاوت به نوجوانان ارائه کند. بخش‌های متنوعی مانند مسابقه‌های ادبی، معرفی شاعران کلاسیک و معاصر، سرگرمی‌سازی مفاهیم ادبی و آموزش غیرمستقیم درست‌نویسی، فضایی پرشور و آموزنده را برای مخاطبان فراهم کرده است.در فصل جدید با عنوان «فصل ایران»، بیش از ۸۰ گروه نوجوان دختر و پسر با سرگروهی چهره‌های شناخته‌شده سینما و تلویزیون و ادبیات به رقابت می‌پردازند. حضور هنرمندان نام‌آشنا و طراحی بخش‌های خلاقانه، «دونقطه» را به یکی از متفاوت‌ترین تجربه‌های تلویزیونی در حوزه ادبیات فارسی بدل کرده است؛ تجربه‌ای که می‌تواند دریچه‌ای نو میان نسل امروز و میراث ادبی دیروز باشد.برای آگاهی از تازه‌ترین خبرها از روند ساخت این برنامه با مصطفی صاحبی شاعر و نویسنده خراسانی که در این برنامه به‌عنوان مجری و مدیر رسانه حضور دارد گفت‌وگو کرده‌ایم.
لطفاً برایمان بگویید چگونه ایده ساخت برنامه‌ای با محوریت ادبیات و سرگرمی به ذهن سازندگان دونقطه رسید؟
در اواخر سال ۱۴۰۱، شبکه دو سیما دغدغه‌ای جدی در حوزه سرگرمی‌سازی با محوریت ادبیات داشت و در پی طراحی طرح‌هایی برای پاسخ به این نیاز بود. بنده به دلیل برنامه دیگری که پیش‌تر با این شبکه تولید کرده بودم جلساتی با مدیر شبکه گذاشتیم و از من خواسته شد اگر پیشنهادی در این زمینه دارم، ارائه کنم. در ادامه با مشورت امیرحسین خانی، طراح برنامه، طراحی‌هایی را انجام دادیم و به شبکه دو ارائه دادیم. خوشبختانه، پس از حدود دو ماه کار و بازطراحی، طرح آماده شد و به شبکه ارائه شد. استقبال مدیران شبکه بسیار چشمگیر بود و در مدت کوتاهی، فرایند اجرا و تولید برنامه «دونقطه» آغاز شد.
بازخوردهای مخاطبان تا امروز چه نقشی در ادامه مسیر تولید برنامه داشته است؟
این برنامه از همان آغاز با بازخوردهای مثبت فراوانی از سوی نخبگان، استادان ادبیات و مردم، همراه بود.در حوزه مخاطب نوجوان نیز، بر اساس نظرسنجی رسمی سازمان صداوسیما، بیش از ۷۵ درصد نوجوانان از این برنامه ابراز رضایت کرده‌اند. در فضای مجازی نیز تنها در طول سه ماه گذشته، صفحه اینستاگرام برنامه نزدیک به 10 میلیون بار بازدید داشته است. استقبال دانش‌آموزان در پیام‌رسان «شاد» هم قابل‌توجه و دلگرم‌کننده است.
چه چالش‌هایی در مسیر تلفیق آموزش و سرگرمی پیش روی شما قرار داشت و چگونه توانستید آن‌ها را پشت سر بگذارید؟
ساخت برنامه‌هایی مانند «دونقطه» دشوار و متفاوت است؛ زیرا هیچ نمونه مشابه خارجی ندارند. بسیاری از برنامه‌های تلویزیونی امروز بر پایه الگویی از پیش موجود ساخته و سپس به‌صورت عمومی بازتولید می‌شوند، اما «دونقطه» از نقطه صفر طراحی شد و تمام بخش‌های آن حاصل خلاقیت گروه سازنده است. این برنامه نشان داد که حتی درس‌هایی مانند ادبیات که برخی دانش‌آموزان شاید علاقه‌ای به آن نداشته باشند، می‌تواند به شکلی جذاب و سرگرم‌کننده ارائه شود. امیرحسین خانی، طراح برنامه، سال‌ها مدیر مدرسه‌ای در مشهد و معلم ادبیات بوده است. بسیاری از بازی‌ها و ایده‌های «دونقطه» پیش‌تر در کلاس‌های او با دانش‌آموزان اجراشده بود. به همین دلیل، او از همان ابتدا مطمئن بود که هرچند اجرای این طرح دشوار است، اما می‌تواند مخاطب نوجوان امروز را جذب کند.یکی از مهم‌ترین چالش‌های ما در تولید «دونقطه» این بود که تا پیش‌ازاین برنامه، بسیاری از برنامه‌های صداوسیما تصویری کلیشه‌ای از زبان و ادبیات فارسی ارائه داده بودند؛ برنامه‌هایی که بیشتر ویژه قشر فرهیخته و نخبگان به شمار می‌آمد و تا حد زیادی از زبان و ادبیات عامه مردم فاصله داشت. معمولاً در آن برنامه‌ها استادانی حضور داشتند که با لحنی اغراق‌آمیز شعر می‌خواندند یا تحلیل می‌کردند. هرچند این شیوه جذابیت خاص خود را داشت، اما نیاز بود این تصویر ذهنی شکسته شود. «دونقطه» تلاش کرد نشان دهد ادبیات تنها برای نخبگان نیست؛ بلکه برای همه اقشار جامعه است. سخت‌ترین چالش ما همین بود: اثبات این که زبان و ادبیات فارسی برای همه است و شیرینی‌های آن می‌تواند در زندگی روزمره همه جریان داشته باشد.
جذاب‌ترین خاطره‌ای را که از مراحل ساخت این برنامه دارید برایمان بگویید
جذاب‌ترین خاطره‌ای که در روند تولید برنامه «دونقطه» تجربه کردیم، مربوط به فینال فصل اول بود. بازی نهایی به‌شدت هیجان‌انگیز برگزار شد؛ دو گروه از مشهد و تهران در رقابتی نفس‌گیر مقابل هم قرار گرفتند. گروه تهرانی حتی دانش‌آموزان مدرسه خود را به‌عنوان تماشاگر همراه آورده بودند و همین حضور، فضایی شبیه به یک ورزشگاه ایجاد کرده بود.
لطفاً درباره فصل‌های جدید این برنامه هم توضیح دهید. آیا فصل‌های بعدی این برنامه هم ساخته می‌شود؟
دبیرخانه برنامه «دونقطه» هم‌اکنون در حال ثبت‌نام شرکت‌کنندگان فصل دوم است. استقبال از این ثبت‌نام چشمگیر بوده و تا این لحظه، از آغاز فصل اول تاکنون، بیش از ۱۲ هزار نفر برای حضور در فصل جدید نام‌نویسی کرده‌اند. این رقم نشان‌دهنده محبوبیت و جایگاه ویژه‌برنامه در میان مخاطبان است. همکاران ما نیز با تلاش فراوان در حال ارتباط با ثبت‌نام‌کنندگان و آغاز فرایند پایش هستند تا فصل دوم در سال جاری روی آنتن برود. در کنار این فعالیت‌ها، گروه تولید برنامه در حال آماده‌سازی یک ویژه‌برنامه شب یلدا است که طی چهار شب پخش خواهد شد. این ویژه‌برنامه با تغییرات و نوآوری‌های تازه همراه شده و گروه طراحی بار دیگر خلاقیت‌های جدیدی به آن افزوده‌اند. نتیجه کار، نمونه‌ای جذاب و متفاوت است که امیدواریم مورد توجه و علاقه مخاطبان قرار گیرد.