ایران درجام جهانی، عیارشناسی فیفا
صابر
درفاصله چند ماه تا آغازجام جهانی ۲۰۲۶، پست کوتاهی از سوی دونالد ترامپ، رئیسجمهورایالات متحده، باردیگرنشان داد که چگونه سیاست میتواند سایهای سنگین بربزرگترین رویداد فوتبال جهان بیندازد.اودرشبکه اجتماعی خود نوشت که تیم ملی فوتبال ایران «برای حضوردرجام جهانی خوشآمد میگوید»، اما درعین حال مدعی شد حضوراین تیم درآمریکا «ممکن است ازنظرامنیتی مناسب نباشد». همین جمله متناقض کافی بود تا بحثی جدی درباره اصول میزبانی وبیطرفی درفوتبال جهان شکل بگیرد. درساختارحقوقی فیفا، کشورمیزبان موظف است امنیت وشرایط برابربرای همه تیمهای حاضر در مسابقات را تضمین کند وهرگونه موضعگیری سیاسی که حضوریک تیم را زیرسؤال ببرد، عملاً با روح این میزبانی درتضاد قرارمیگیرد. ازهمین زاویه، اظهارنظررئیسجمهور یکی ازمیزبانهای جام جهانی درباره امنیت یک تیم ملی، فراترازیک توئیت شخصی تلقی میشود وبه موضوعی مرتبط با اعتبار و اقتدارفیفا تبدیل میشود. این ماجرا ازآن نظرحساستراست که فیفا درماههای اخیر تلاش کرده تصویر فوتبال به عنوان ابزاری برای «اتحاد جهان» را تقویت کند؛ حتی درجریان قرعهکشی جام جهانی به ترامپ جایزهای با عنوان «صلح» اهدا شد، درحالی که اساساً اعطای چنین عنوانی درچارچوب مأموریتهای فیفا محل بحث است. درهمین حال، این نهاد پیشترفوتبال روسیه را به دلیل جنگ با اوکراین ازرقابتهای بینالمللی محروم کرده بود. اکنون پرسش اصلی این است: آیا فیفا دربرابرمیزبان قدرتمند ومتجاوز خود که فراتر از حمله نظامی به دیگر کشورها، حتی تیمهای ملی را هم تهدید میکند همان حساسیتی را نشان خواهد داد که در قبال دیگر کشورها نشان داده است؟
ترامپ فیفا را مضحکه کرده است!
البته ابهام درباره حضور ایران در جام جهانی ۲۰۲۶ موضوع تازهای نیست و پیش از پست اخیر ترامپ هم بارها مطرح شده بود. در همان روزهایی که مسابقات کافا برگزار میشد، جیانی اینفانتینو، رئیس فیفا، در دیداری با اعضای تیم ملی ایران حتی به رختکن این تیم رفت و صراحتاً از حضور ایران در جام جهانی سخن گفت؛ حضوری که به گفته او، بخشی طبیعی از ساختار رقابتهاست و هیچ مانعی نباید آن را تهدید کند. آن زمان اینفانتینو تلاش داشت به بازیکنان وکادر فنی اطمینان بدهد که مسائل سیاسی نمیتواند حق ورزشی تیمی را که در زمین مسابقه صعود کرده زیر سؤال ببرد. چند ماه بعد هم رئیس فیفا دردیداری با دونالد ترامپ همین موضوع را مطرح کرد. اینفانتینو پس ازآن دیدار اعلام کرد که رئیسجمهور آمریکا ازحضور ایران در جام جهانی استقبال کرده و تأکید داشته که این تیم میتواند برای رقابت در این تورنمنت به ایالات متحده سفر کند. اما اساساً هم مخالفت با حضور ایران موضوعیتی ندارد؛ تیم ملی ایران با صدرنشینی در مرحله مقدماتی آسیا و با اقتدار به جام جهانی رسیده و مطابق مقررات فیفا، حضورش در این رقابتها یک حق ورزشی بدیهی است، نه امتیازی که دولت میزبان بخواهد درباره آن تصمیم بگیرد. با این حال رفتارهای اخیر ترامپ نشان میدهد تکیه بر چنین وعدههایی چندان قابل اتکا نیست. رئیسجمهوری که در عرصه سیاست خارجی بارها مواضع متناقض اتخاذ کرده، در حین مذاکره به کشوری تجاوز میکند و حالا در حوزه ورزش نیز با یک توئیت، فضایی از تردید درباره امنیت یک تیم ملی ایجاد میکند؛ آن هم در حالی که چندی قبل در دیدار با رئیس فیفا از استقبال آمریکا از حضور ایران سخن گفته شده بود. همین تناقضها باعث شده بسیاری از ناظران، وعدههای او را چندان جدی نگیرند. توئیت اخیر ترامپ بیش از هر چیز نشان میدهد که او نه تنها به پروتکلهای رایج در میزبانی رویدادهای بینالمللی پایبند نیست، بلکه حتی تلاشی هم برای حفظ ظاهر و رعایت حداقلهای دیپلماتیک در قبال یکی از تیمهای حاضر در جام جهانی نمیکند و از طرفی چندان به نهادی مثل فیفا و رئیسش اهمیت نمیدهد.
موضع وزارت ورزش و فدراسیون فوتبال
واکنشهای رسمی در داخل ایران نسبت به ماجرای جام جهانی ۲۰۲۶، پیش ازپست اخیرترامپ هم نشانههایی ازتردید واحتیاط درخود داشت. وزیر ورزش وجوانان با اشاره به شرایط کشورگفته بود که حضورایران درجام جهانی با میزبانی آمریکا محل سؤال است و نمیتوان نسبت به آن بیتفاوت بود. مهدی تاج، رئیس فدراسیون فوتبال، هم پیشترازوجود ابهامهایی درباره اعزام تیم ملی به ایالات متحده سخن گفته و تأکید کرده بود که تصمیم نهایی نیازمند بررسی همهجانبه است. این مواضع، هرچند محتاطانه، اما پیش از آنکه ترامپ بهصورت علنی درباره امنیت تیم ملی ایران اظهارنظر کند، مطرح شده بود. اما رئیس فدراسیون روزگذشته و درجریان راهپیمایی باشکوه روز قدس گفت: «ترامپ دیروز ابتدا یک پیام گذاشت و مطالبی را عنوان کرد که نقض وخلاف بدیهیترین شرایط میزبانی مسابقات بزرگی چون جامجهانی است. او خودش به روشنی امنیت برگزاری مسابقات و میزبانی کشورش را زیرسوال برد که این امنیت میبایست هم از طرف میزبان و هم برگزارکننده تامین شود». تاج در ادامه ازبرنامهریزی برای بازی دوستانه و حضورقدرتمند درجام جهانی خبرداد.
تحریم یا فشار برای تغییرمیزبان ایران؟
از مجموع اظهارات وزیر ورزش و رئیس فدراسیون نمیتوان به جواب قطعی درباره رویکرد و موضع مسئولان ورزش کشورمان درباره این ماجرا رسید؛ درچنین شرایطی، به نظر میرسد راهبرد منطقیتر، نه عقب کشیدن، بلکه مطالبهگری فعال از فیفاست. نهادی که خود را متولی فوتبال جهانی میداند، موظف است دولت میزبان را به رعایت پروتکلهای میزبانی و پرهیز ازتهدید تیمهای حاضر ملزم کند. درگام بعد، ایران میتواند و باید ازتمام ظرفیتهای حقوقی خود برای جابهجایی محل برگزاری مسابقات مرحله گروهی استفاده کند؛ انتقال بازیهای ایران از آمریکا به مکزیک،هرچند دشوار، اما پس از اظهارات تهدیدآمیز رئیسجمهور یکی ازمیزبانها، مطالبهای قابل دفاع است. این مطالبه نه فقط بهخاطر تجاوزآمریکا به کشورمان، بلکه بهخاطر توئیت غیرمسئولانه و سرشار از تهدید رئیس جمهور آمریکاست. اگر در نهایت فیفا نتواند یا نخواهد در برابر این رفتار وقیحانه بایستد، آنگاه بحث تحریم جام جهانی معنا پیدا میکند؛ تحریمی نه صرفاً به دلیل اختلافات سیاسی، بلکه به این دلیل روشن که رئیسجمهور کشور میزبان، اصول بنیادین ورزش و امنیت یک تیم ملی را آشکارا زیر سؤال برده است و در چنین شرایطی علیرغم آنکه حضور در این آوردگاه و نشاط ناشی از آن حق ورزشکاران و مردم ایران است اما اینکه در عمل هم هیچ اقدامی درقبال رفتار طرف مقابل نداشته باشیم عزتمندانه محسوب نمیشود و حتی میتواند در جریان بازیها هم پیامدهایی برای ما داشته باشد.
ترامپ فیفا را مضحکه کرده است!
البته ابهام درباره حضور ایران در جام جهانی ۲۰۲۶ موضوع تازهای نیست و پیش از پست اخیر ترامپ هم بارها مطرح شده بود. در همان روزهایی که مسابقات کافا برگزار میشد، جیانی اینفانتینو، رئیس فیفا، در دیداری با اعضای تیم ملی ایران حتی به رختکن این تیم رفت و صراحتاً از حضور ایران در جام جهانی سخن گفت؛ حضوری که به گفته او، بخشی طبیعی از ساختار رقابتهاست و هیچ مانعی نباید آن را تهدید کند. آن زمان اینفانتینو تلاش داشت به بازیکنان وکادر فنی اطمینان بدهد که مسائل سیاسی نمیتواند حق ورزشی تیمی را که در زمین مسابقه صعود کرده زیر سؤال ببرد. چند ماه بعد هم رئیس فیفا دردیداری با دونالد ترامپ همین موضوع را مطرح کرد. اینفانتینو پس ازآن دیدار اعلام کرد که رئیسجمهور آمریکا ازحضور ایران در جام جهانی استقبال کرده و تأکید داشته که این تیم میتواند برای رقابت در این تورنمنت به ایالات متحده سفر کند. اما اساساً هم مخالفت با حضور ایران موضوعیتی ندارد؛ تیم ملی ایران با صدرنشینی در مرحله مقدماتی آسیا و با اقتدار به جام جهانی رسیده و مطابق مقررات فیفا، حضورش در این رقابتها یک حق ورزشی بدیهی است، نه امتیازی که دولت میزبان بخواهد درباره آن تصمیم بگیرد. با این حال رفتارهای اخیر ترامپ نشان میدهد تکیه بر چنین وعدههایی چندان قابل اتکا نیست. رئیسجمهوری که در عرصه سیاست خارجی بارها مواضع متناقض اتخاذ کرده، در حین مذاکره به کشوری تجاوز میکند و حالا در حوزه ورزش نیز با یک توئیت، فضایی از تردید درباره امنیت یک تیم ملی ایجاد میکند؛ آن هم در حالی که چندی قبل در دیدار با رئیس فیفا از استقبال آمریکا از حضور ایران سخن گفته شده بود. همین تناقضها باعث شده بسیاری از ناظران، وعدههای او را چندان جدی نگیرند. توئیت اخیر ترامپ بیش از هر چیز نشان میدهد که او نه تنها به پروتکلهای رایج در میزبانی رویدادهای بینالمللی پایبند نیست، بلکه حتی تلاشی هم برای حفظ ظاهر و رعایت حداقلهای دیپلماتیک در قبال یکی از تیمهای حاضر در جام جهانی نمیکند و از طرفی چندان به نهادی مثل فیفا و رئیسش اهمیت نمیدهد.
موضع وزارت ورزش و فدراسیون فوتبال
واکنشهای رسمی در داخل ایران نسبت به ماجرای جام جهانی ۲۰۲۶، پیش ازپست اخیرترامپ هم نشانههایی ازتردید واحتیاط درخود داشت. وزیر ورزش وجوانان با اشاره به شرایط کشورگفته بود که حضورایران درجام جهانی با میزبانی آمریکا محل سؤال است و نمیتوان نسبت به آن بیتفاوت بود. مهدی تاج، رئیس فدراسیون فوتبال، هم پیشترازوجود ابهامهایی درباره اعزام تیم ملی به ایالات متحده سخن گفته و تأکید کرده بود که تصمیم نهایی نیازمند بررسی همهجانبه است. این مواضع، هرچند محتاطانه، اما پیش از آنکه ترامپ بهصورت علنی درباره امنیت تیم ملی ایران اظهارنظر کند، مطرح شده بود. اما رئیس فدراسیون روزگذشته و درجریان راهپیمایی باشکوه روز قدس گفت: «ترامپ دیروز ابتدا یک پیام گذاشت و مطالبی را عنوان کرد که نقض وخلاف بدیهیترین شرایط میزبانی مسابقات بزرگی چون جامجهانی است. او خودش به روشنی امنیت برگزاری مسابقات و میزبانی کشورش را زیرسوال برد که این امنیت میبایست هم از طرف میزبان و هم برگزارکننده تامین شود». تاج در ادامه ازبرنامهریزی برای بازی دوستانه و حضورقدرتمند درجام جهانی خبرداد.
تحریم یا فشار برای تغییرمیزبان ایران؟
از مجموع اظهارات وزیر ورزش و رئیس فدراسیون نمیتوان به جواب قطعی درباره رویکرد و موضع مسئولان ورزش کشورمان درباره این ماجرا رسید؛ درچنین شرایطی، به نظر میرسد راهبرد منطقیتر، نه عقب کشیدن، بلکه مطالبهگری فعال از فیفاست. نهادی که خود را متولی فوتبال جهانی میداند، موظف است دولت میزبان را به رعایت پروتکلهای میزبانی و پرهیز ازتهدید تیمهای حاضر ملزم کند. درگام بعد، ایران میتواند و باید ازتمام ظرفیتهای حقوقی خود برای جابهجایی محل برگزاری مسابقات مرحله گروهی استفاده کند؛ انتقال بازیهای ایران از آمریکا به مکزیک،هرچند دشوار، اما پس از اظهارات تهدیدآمیز رئیسجمهور یکی ازمیزبانها، مطالبهای قابل دفاع است. این مطالبه نه فقط بهخاطر تجاوزآمریکا به کشورمان، بلکه بهخاطر توئیت غیرمسئولانه و سرشار از تهدید رئیس جمهور آمریکاست. اگر در نهایت فیفا نتواند یا نخواهد در برابر این رفتار وقیحانه بایستد، آنگاه بحث تحریم جام جهانی معنا پیدا میکند؛ تحریمی نه صرفاً به دلیل اختلافات سیاسی، بلکه به این دلیل روشن که رئیسجمهور کشور میزبان، اصول بنیادین ورزش و امنیت یک تیم ملی را آشکارا زیر سؤال برده است و در چنین شرایطی علیرغم آنکه حضور در این آوردگاه و نشاط ناشی از آن حق ورزشکاران و مردم ایران است اما اینکه در عمل هم هیچ اقدامی درقبال رفتار طرف مقابل نداشته باشیم عزتمندانه محسوب نمیشود و حتی میتواند در جریان بازیها هم پیامدهایی برای ما داشته باشد.