پشت درِ بهار چه خبر است؟!
اکرم انتصاری | روزنامه نگار
بهار خیلی زودتر از آن چیزی که فکر میکردیم پشت در است و میخواهد وارد خانه و کوچه و شهر شود. اگر خوب به بهار نگاه کنید واقعا اتفاق عجیب و جالبی است به خصوص برای ما ایرانیها که همه چیز با همزمان شدن نوروز رنگوبوی نو میگیرد. دوست دارید بدانید در بهار چه اتفاقاتی میافتد که شاید کمتر درباره آن میدانیم؟ میدانید بهار یک فصل مهیج برای نجوم است؟
برابری روز و شب در روز اول بهار
روز اول بهار به اعتدال بهاری شناخته میشود. تنها دو روز در بهار و پاییز وجود دارد کـه طول شب و روز یکسان میشود. در روز اول بهار فردی کـه در قطب شمال ایستاده اسـت خورشید را در سراسر افق مشاهده میکند کـه قرار اسـت بـه مدت ۶ ماه بدون وقفه در آسمان باشد. فردی کـه در قطب جنوب قرار دارد در روز اول بهار خورشید را در سراسر افق مشاهده میکند اما این نشانی از شروع شش ماهه تاریکی است. شروع بهار همیشه بـه ۲۰ یا ۲۱ مارس منتهی میشود اما گاهی اوقات در تاریخ ۱۹ مارس نیز آغاز میشود. به همین دلیل اسـت کـه اعتدال خورشید همیشه در همان روز نبوده و بنابراین کره زمین همیشه به طور دقیق ۳۶۵ روز نیست.
اگر محور کره زمین عمودی بود...
فصل دورهای از سال است که با شرایط خاص آب و هوایی، الگوی دما و مقدار ساعات روز مشخص میشود. تعداد فصول بستگی به موقعیت جغرافیایی منطقه دارد؛ در مناطق معتدل و دور از قطبهای زمین به طور کلی چهار فصل بهار، تابستان، پاییز و زمستان شناخته میشود. اگر محور کره زمین عمودی بود و بـه این صورت اطراف خورشید میچرخید هیچ تغییری در طول روز و همچنین در فصول سال رخ نمیداد. شیب محور کره زمین در حال حاضر ۲۳٫۴ درجه است. روز اول بهار کـه بـه آن آغاز نوروز میگویند نشانی از روزی جدید اسـت. این به عنوان سال نو ایرانی شناخته میشود. جشن نوروز ۱۳ روزه است و ریشه در سنتی ۳۰۰۰ ساله از دوران زرتشت دارد.
بهار ما، پاییز اونا!
در نیمکره شمالی بهار نجومی با اعتدال ماه فروردین، تابستان با انقلاب تیر، پاییز با اعتدال در مهر و زمستان با انقلاب دی در ارتباط است به دلیل وجود سالهای کبیسه تاریخ اعتدال و انقلاب میتواند یک یا دو روز تغییر کند. فصول نیمکره جنوبی خلاف نیمکره شمالی است. وقتی در کشور ما زمستان است، در آمریکای جنوبی تابستان است و هنگامی که فصل بهار به اروپا میرسد، پاییز در استرالیا آغاز میشود؛ پس نیمکره شمالی و جنوبی در دورههای مختلف سال به سمت خورشید متمایل میشود.
همفصلی در سیارات مختلف
با توجه به این که محورهای چرخشی تمام هشت سیاره منظومه شمسی انحراف دارند پس سیارات در منظومه شمسی دارای فصل هستند اما فصول دیگر سیارات کاملاً متفاوت از فصول زمین است. اورانوس یا سیاره غلتان نزدیک به ۹۸ درجه انحراف دارد، بنابراین محور چرخشی آن تقریباً با صفحه مداری آن موازی است. این سیاره برای یک دور گردش کامل به دور خورشید ۸۴ سال زمینی نیاز دارد. در نتیجه غول یخی منظومه شمسی فصول ۲۱ ساله دارد؛ یعنی در فصل زمستان، قسمتی از اورانوس ۲۱ سال خورشید را نمیبیند. فصلهای ناهید کوتاهتر از روزهای آن است. در عطارد حتی نمیتوان تشخیص داد چه زمانی یک فصل به پایان میرسد و فصل دیگر آغاز میشود.