با وجود گسترش سامانههای رسمی بازیافت و مشارکت صدها هزار شهروند، حضور زبالهگردها در مشهد ادامه دارد؛ گره کار کجاست؟
معمای چرخه بیپایان زبالهگردی
زهرا کیوانلو
با وجود راهاندازی سامانههای هوشمند، توسعه اپلیکیشنهای بازیافت و ایجاد شبکه رسمی جمعآوری پسماند، زبالهگردی هنوز از چهره مشهد حذف نشده است. این تناقض آشکار پرسشی جدی را مطرح میکند؛ چرا چرخه زبالهگردی همچنان متوقف نمیشود؟ زبالهگردی سالهاست به عنوان یکی از چالشهای جدی در مشهد مطرح است؛ پدیدهای که با وجود توسعه زیرساختها، همچنان در سطح شهر دیده میشود. مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند شهرداری مشهد معتقد است علت اصلی تداوم این پدیده را باید در ترکیبی از عوامل اقتصادی، اجتماعی و رفتاری جستوجو کرد.
زبالهگردی هنوز تمام نشده است؛ نه با اپلیکیشنها، نه با ایستگاهها و نه با ناوگان جمعآوری. این پدیده قدیمی، حالا در کنار زیرساختهای مدرن، به یک معمای جدی در مدیریت شهری مشهد تبدیل شده است. مسعود رضوی، مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند شهرداری مشهد، در گفت و گو با «خراسان رضوی» و در پاسخ به اقدامات انجامشده برای ساماندهی این حوزه، با بیان این که با هدف ساماندهی مدیریت پسماند خشک و کاهش معضل زبالهگردی، سامانههای رسمی و زیرساختهای گستردهای ایجاد شده است، می گوید: این خدمات شامل ۲۸ ایستگاه ثابت جمعآوری پسماند خشک، خودروهای جمعآوری از درِ منازل به صورت هفتهای، خودروهای جمعآوری پسماند اصناف و همچنین توسعه ۶ اپلیکیشن بازیافت آنلاین با نامهای «بازیست»، «بهروب»، «کارو»، «نونا»، «همپاک» و «اکو» است. وی می افزاید: شهروندان میتوانند از طریق این بسترها پسماندهای خشک خود را در کوتاهترین زمان ممکن و بدون نیاز به مراجعه مستقیم یا تماس با افراد غیرمجاز تحویل دهند؛ استقبال از این روشها نه تنها به ارتقای بهداشت شهری و کاهش آلودگی کمک میکند، بلکه موجب افزایش شفافیت بهداشتی و سهولت در فرایند بازیافت میشود.
تداوم زبالهگردی؛ چرا؟
رضوی در پاسخ به این پرسش که چرا با وجود این زیرساختها همچنان شاهد حضور زبالهگردها در سطح شهر هستیم، می گوید: حضور گسترده زبالهگردها در سطح شهر همچنان یکی از چالشهای جدی مدیریت شهری است. علت اصلی تداوم این پدیده را باید در ترکیبی از عوامل اقتصادی، اجتماعی و رفتاری جستوجو کرد؛ مهمتر از همه رفتار ناآگاهانه بخشی از شهروندان، از جمله تحویل مستقیم پسماند به زبالهگردها یا رعایت نکردن زمان مقرر برای خروج زباله از منزل، زمینه را برای فعالیت غیرمجاز آنان فراهم میکند. وی میافزاید: این رفتار، هرچند در ظاهر ساده و بیاهمیت به نظر میرسد، در واقع سبب تداوم چرخه ناهنجاری میشود که نه تنها از نظر زیستمحیطی زیانبار است، بلکه سیمای شهر را نیز آلوده میکند.
نقش شهروندان در برهم زدن چرخه
مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند شهرداری مشهد با اشاره به نقش تعیینکننده شهروندان در این زمینه تاکید می کند: نقش شهروندان در برهم زدن این چرخه معیوب تعیینکننده است. اگر هر شهروند، زبالههای خود را در زمان مشخص بیرون بگذارد، زبالهتر و خشک را از مبدأ تفکیک کند، یعنی زباله تر را پس از جمعآوری و کاهش رطوبت آن برای کمپوست و یا دفن در ساعت مقرر بیرون از خانه قراردهد و زباله خشک را برای بازیافت جمعآوری و نگه دارد و از همه مهمتر برای تحویل پسماند خشک و ضایعات فقط از سامانهها و اپلیکیشنهای رسمی استفاده کند، فضای فعالیت زبالهگردها بهطور طبیعی از بین خواهد رفت.
جمع آوری روزانه 30 تن پسماند خشک
در سامانه های آنلاین
از رضوی درباره سامانههای آنلاین بازیافت و میزان استقبال شهروندان سوال می کنیم که می گوید: فعالیت سامانههای هوشمند بازیافت آنلاین پسماند خشک در شهر مشهد، پاسخی مستقیم به الزامات شیوه نامه جمعآوری هوشمند پسماندهای خشک مصوب وزارت کشور است که از مهر سال ۱۳۹۹ فعالیت خود را آغاز کردند. هدف اصلی این طرح، ایجاد شفافیت، افزایش بهرهوری در بازیافت از طریق تحویل ضایعات خشک تفکیک شده از مبدأ بود. وی با اشاره به میزان استقبال از این طرح یادآور می شود: تا اواخر بهمن ماه ۱۴۰۴، بالغ بر ۴۹۰,۰۰۰ نفر از شهروندان به این سامانهها پیوستهاند و این مشارکت گسترده سبب شده است که به طور متوسط روزانه حدود ۳۰ تن پسماند خشک از طریق این اپلیکیشنها جمعآوری شود و مستقیماً به چرخه بازیافت بازگردد. وی می افزاید: شهروندان میتوانند تنها با نصب یکی از اپلیکیشنها یا از طریق تماس تلفنی، خدمات جمعآوری را دریافت کنند. مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند شهرداری مشهد با تأکید بر نقش مشارکت عمومی می گوید: پسماند، بخشی از زندگی شهری ماست و ساماندهی آن نیز باید از خود ما آغاز شود و تنها با همکاری، آگاهی و احساس مسئولیت اجتماعی میتوان به روزی رسید که تصویر زبالهگردی از چهره مشهد برای همیشه حذف شود.