رقص قلم درمیدان
فائزه مهاجر | روزنامهنگار
این شبها وقتی درخیابانهای شهرقدم میزنی، سرهرمیدان و چهارراه،حال و هوای خاصی برقراراست. همه جا پراست ازپرچم ایران، ازهرنسلی و با هرسلیقهای به خیابان آمدهاند تا میهنپرستی را به رخ جهان بکشند وعشق به ایران را دوباره فریاد بزنند. پای ثابت میدان دراین شبها خوشنویسان هستند که با دوات و قلمنی، نمایشگاه زنده برپا میکنند و ازاشعار حماسی و انقلابی گرفته تا احادیث مذهبی مردم را مهمان میکنند. سری به محله هفت تیر و احمدآباد زدم و پای صحبت دو تن ازاین هنرمندان متعهد مشهدی نشستم تا برایم ازحال و هوای این شبها بگویند.
خوشنویسی درخیابان به سبک بزرگان
سرش شلوغ است، تندتند اما به زیبایی جملاتی را روی کاغذهای مخصوصی مینویسد و به مردمی میدهد تا پشت ماشین بزنند، دردست بگیرند و .... خودم را معرفی میکنم و قرار یک گفتوگو را برای روزهای آینده میگذاریم. آقای عباسپور خودش را اینگونه معرفی میکند: «خوشنویسی را ازسالهای جوانی حدود سال ۱۳۷۳ آغاز کردم. با گذشت سالیان متمادی و شرکت درنمایشگاههای متعدد موفق به اخذ مدرک ممتاز از انجمن خوشنویسان شدم. با توجه به اینکه معمولاً درخطوط خوشنویسی هم دردوران قدیم و هم دردوران معاصر سبکهای بسیارزیبایی به رشته تحریر درآمده، اما با توجه به علاقهمندی خودم در خط نستعلیق البته به صورت تلفیقی به شیوه معاصر استاد غلامسین امیرخانی و استاد مرحوم سید حسین میرخانی و درخط ثلث به شیوه استاد هاشم بغدادی استفاده کردم.»
جملات میتوانند شجاعت و امید را درافراد تقویت کنند
درادامه از این خوشنویس متعهد پرسیدم هنرخوشنویسی و به طورکلی هنر، چه نقشی در جمعها یا رویدادهای عمومی میتواند داشته باشد؟ او با حوصله توضیح میدهد: «به نظر من، نوشتن جملات درچنین موقعیتهایی باعث حس همبستگی و وحدت و همچنین انتقال سریع پیام و تاثیر بر نگرش و افکار میشود. با توجه به اینکه این جملات یا کلمات، قدرتمند هستند و با احساس نگارش میشوند، میتوانند حس شجاعت، غرور و امید را درافراد تقویت کنند و افراد ارتباط عمیقتری را با مفهوم جمله برقرار کنند و البته حضور دراین تجمعات باعث شده که به خوشنویسی فقط به عنوان یک هنرنگاه نکنیم، بلکه آن را ابزاری برای انتقال احساس، فرهنگ و پیامهای اجتماعی بدانیم.»
اجرای زنده توسط قلمنی و مرکب
با توجه به ظرافت و سختی هنرخوشنویسی، دوست داشتم از میزان سختی کار دراین شبها هم برایم بگوید. او با لبخند پاسخ میدهد:
«به هرحال کنترل کیفیت کاردرشرایط محیطی اینچنینی، مثل نورنامناسب یا اینکه بعضی از شهروندان برای تحویل سفارش خود عجله دارند، همچنین حفظ تمرکز در محیطهای شلوغ واقعاً چالش برانگیز بوده که ازسختیهای هنرخوشنویسی دراینجا است. با اینحال نوشتن جملات و اجرای زنده و نگارش قطعاتی برای شهروندان محترم توسط قلم نی، مرکب و ماژیک خوشنویسی از شعارهای حماسی و مذهبی و انقلابی، البته در سبکهای مختلف به نظر من تجربه متفاوتی برای مخاطبان ایجاد کرده است. بسیاری از بازدیدکنندگان با سفارش متون خود و با کنجکاوی فرایند شکلگیری حروف و ترکیببندی را دنبال میکنند و حتی درباره معانی اشعار، احادیث و روایات و حتی ابزارهای خوشنویسی معمولاً پرسش میکنند. این را هم بگویم که دراین شبها انصافاً ما شاهد هستیم که چه ظرفیتهایی در این ملت عزیز نهفته و چه عزمی دارند این ملت غیور.»
هر پیامی با زبان هنر عمیقتر و ماندگارتر منتقل میشود
آقای عباسپور در ادامه میگوید باید بتواند مردمی را که مخاطب او هستند با معنا و اهمیت هنرش آشنا کند. او توضیح میدهد: «هنرخوشنویسی یکی از عرصههای تجلی اسما و صفات الهی بوده و میتواند ابزاری موثر برای ترویج اندیشه، فرهنگ و ارزش انسانی باشد. بالطبع دست خط هر انسان، بخشی از هویت او و مانند چهره و لهجه یکتا و غیرقابل تکراراست. اگرخط را از زندگی حذف کنیم بخشی از ارتباط انسانی و احساس فردیت هم از میان میرود. خط زیبا همواره گویای حال معنا و اخلاق بوده و هیچگاه فقط به نمایشی صرف از زیبایی محدود نشده است. زیبایی خطوط برای انسان معنا و ارزشهای ایرانی و اسلامی در خدمت فرهنگ بوده و هرپیامی که با زبان هنرمنتقل شود، عمیقتر وماندگارتر درذهن و دل مخاطبان اثر خواهد گذاشت.»
وحدت درخیابان باعث تثبیت دستاوردها میشود
ازآقای عباسپوردرباره انگیزه و هدفش از شرکت در این تجمعات پرسیدم، او معتقد است: «کسانیکه دلسوز ایران هستند دراین شرایط کنونی حق ندارند که تماشاچی وقایع باشند. همه باید به نوبه خود نقش آفرینی داشته باشیم. با توجه به تاکیدرهبرمعظم انقلاب درراستای حضوردرمیادین و خیابانها من هم به نوبه خودم لازم دانستم در این تجمعات حضور موثر و مفید داشته باشم. به یاد داشته باشیم که چشمهای بیدار میدان و وحدت در خیابانها باعث تثبیت دستاوردها انشاا... خواهد شد.» دوست داشتم بدانم تجربه کاردرفضای باز و میان مردم چه ویژگیهایی داردومردم معمولاً چه نوع جملاتی را بیشتردرخواست میکنند؟ آقای عباسپورمیگوید: «معمولا فعالیتهای هنری درفضای باز و درجمع مردم و شهروندان عزیزمان بالطبع لذت و انرژی خوبی به من داده است. حضور درمیان مردم با نوشتن آیات، روایات و اشعار،سیرمشق زندگی را درتاریخ پرجاذبه این سرزمین به زیباترین شکل تصویرکرده و پیوندی عمیق میان معنا و روحانیت و عرفان برقرارساخته است. هنری که جلوهای ازذوق وتفکر و زیبایی هنرایرانی را پیش روی شهروندان قرارداده است. معمولا دریک اثرهنری درقبال واکنش مردم، هنرمند درصدد بیان و انتقال مفهومی است که درمکاشفه روحانی آن را تجربه کرده و آن احساس و لذت روحانی را با ابزاری که درآن مهارت کسب کرده، حالا درقالب شعر، متن و احادیث با مردم به اشتراک میگذارد.خب دقت نظرمردم واحساس خوشحالی مردم در هنگام تحریر برایم انصافاً خیلی جالب بود.»
پیشکش هنر برای دفاع از میهن
با مویی سپید درانتهای خیابان هفتتیر و درمیان جمعیت نشسته بود و با حوصله درحال خطاطی بود؛ شلوغی و سروصدای موکبی که درآن فعالیت داشت باعث شد قرار گفتوگو را به زمان دیگری موکول کنیم. مجال صحبت که فراهم شد ابتدا از آقای صادقی خواستم خود را معرفی کند و در مورد سابقه فعالیت هنریاش برایم بگوید: «ابوالقاسم صادقی کارمند بازنشسته آستان قدس رضوی هستم. تخصص بنده طراحی و نقاشی روی بدنههای سرامیکی و سفال، شامل تذهیب،گل و مرغ، چهره وخوشنویسی است. ازکودکی به نقاش و خوشنویسی علاقه وافر داشتم تا اینکه در محل کار، با اساتید مختلف خوشنویسی آشنا شدم و درخلال کار اداری درکلاسهای خوشنویسی هم شرکت میکردم و همین پشتکار باعث شد از انجمن خوشنویسان مدارک هنری اخذ کنم. از آقای صادقی پرسیدم چه شد که تصمیم گرفت در این تجمعات شرکت کند و هنرش را به مردم تقدیم کند؟ او میگوید: «فرمان مقام معظم رهبری، دفاع از میهن اسلامی، دولت و رزمندگان اسلام، انگیزه این حقیر شد. بیشترآشنا شدن با شعائر اسلامی در وهله اول و همچنین آشنا شدن به قواعد خوشنویسی، ابزار و وسایل خوشنویسی، حرکت و چرخش قلم که درنظر بیننده، ضعفها و قوتها، ظرافتها و ضخامتها که بعضی ازمراجعه کنندگان که طالب فراگیری هستند، دقت بیشتری دراین مورد دارند روز به روز انگیزه من را بیشتر کرد.»
مردم از تحریرجملات به وجد میآیند
آقای صادقی درمورد تجربه کارهنری درمیدان و درمیان مردم اینگونه میگوید:«کاردراین شبها، برایم بسیار مسرتبخش است. انسان را سرذوق و نشاط میآورد و دوست دارم هرکسی با هر سن و سالی مطلب یا نوشتهای که ارائه میکند بتوانم با زیباترین صورت ممکن برایش خوشنویسی کنم و خوشحال از اینجا برود. مردم اغلب شعارهای انقلابی، حماسی و فرامین رهبری را درخواست میکنند. البته افرادی هم هستند که مطالب ادبی و عرفانی سفارش میدهند. بسیاری از حاضرین در میدان چون تا بهحال اجرای حروف و کلمات را با قلم نی و مرکب ندیدهاند از تحریر عبارات و جملات روی کاغذ به وجد آمده و لذت میبرند.»
خوشنویسی تمرین صبر است
مشتاق بودم نظر این هنرمند صبور و متعهد را در مورد نقش هنر و به خصوص هنر خوشنویسی در این تجمعات بدانم، او معتقد است:«بسیار تاثیرگذار است چون به روح و روان انسان آرامش خاصی میدهد و افراد هنردوست و علاقهمند به هنر را به سوی خود جذب میکند و از سوی دیگرروحیه مقاومت دربرابردفاع از میهن و همچنین پرهیز از هرگونه بیمیلی و سستی درفراگیری هنررا به مخاطبان میآموزد چون هنر مخصوصا هنر خوشنویسی، تمرین صبر است. حتی برای خود من، به عنوان کسی که هرشب چندین ساعت درمیان مردم مشغول مشق خوشنویسی است، به عنوان مثال، درسادهترین حالت، بعضی از اتصالات کلمات که اشکال دارم با دقت بیشتری کار میکنم.»
حضور باصلابت مردم مهمترین تجربه این شبها
ازآقای صادقی خواستم کمی هم از چالشها و تجربههای این شبها برایم بگوید. او با آرامش و صبوری خاصی توضیح میدهد: «سختترین چالش کاردراین شرایط، عدم نورکافی در شب، باد و باران در بعضی از شبها، میزکار نامناسب که با کوچکترین جابه جایی بچهها به حرکت درمیآید و باعث لغزش خط میشود را میتوانم عنوان کنم.دوست دارم از ابزار و تکنیکهای گوناگون استفاده کنم ولی چون محل خوشنویسی ناآرام و متلاطم است و اکثر مراجعه کنندگان بیصبرانه منتظرگرفتن مطلب شان هستند و شوق و عجله زیادی دارند لذا درچنین شرایطی امکان اجرای تکنیک یا ترکیب فعلی امکان پذیر نیست. حضور با صلابت مردم درتمام صحنههای انقلاب و پشتیبانی خالصانه و مقتدرانه از رهبری و میهن اسلامی یکی از مهمترین تجربههای این شبهای من است. دوست دارم مردم عزیزی که پای میزکار من میآیند حوصله، نگاه عمیق، دقت، صبر و طاقت را از هنر خوشنویسی به یادگار ببرند و همچنین پیام این هنر را همان پیام امام راحل که میفرمایند هنر عبارت است از دمیدن روح تعهد در انسانها، به خاطر بسپارند.»