نبرد رسانه ای با خزانه داری
محمد حقگو
بازار اوراق خزانه آمریکا مهمترین منبع تأمین مالی دولت این کشور و یکی از ستونهای اصلی نظام مالی جهانی است. نقش کلیدی دلار در مبادلات و ذخایر ارزی کشورها باعث شده تحولات این بازار تنها یک مسئله داخلی برای واشنگتن نباشد، بلکه پیامدهایی بینالمللی داشته باشد. در چنین فضایی، انتشار توئیتی از سوی رئیس مجلس ایران درباره محدود شدن فروش اوراق و فعال شدن «سوآپهای ارزی» بازتاب گستردهای داشت. او در این پیام نوشت: «تعویضها به منظور "جلوگیری از فروش نامنظم داراییهای ایالات متحده" انجام میشود. ترجمه: برخی از دارندگان نمیتوانند بفروشند. اگر نمی دانستید، سقف فروش مخفیشده در حد چند درصد تکرقمی، برخی از دارندگان نهادی را محدود میکند. اگر اوضاع تشدید شود، در بسته میشود. در حالی که باز است، خارج شوید. خط مقدم آنها منحنی بازده است. » این عبارات به چه معناست؟
بازار اوراق خزانه؛ قلب نظام مالی جهان
برای روشن شدن هرچه بیشتر موضوع، ابتدا باید ببینیم اوراق خزانه آمریکا چه جایگاه و اهمیتی دارد؟ اوراق خزانه آمریکا ابزار اصلی استقراض دولت این کشور است. این اوراق در دهه های گذشته به دلیل پشتوانه دولت فدرال، از امنترین داراییهای مالی جهان تلقی شده و بانکهای مرکزی، صندوقهای سرمایهگذاری و نهادهای مالی بزرگ بخش قابل توجهی از ذخایر خود را در آن نگهداری کرده اند.بازده این اوراق، مبنای قیمتگذاری بسیاری از داراییهای دیگر در جهان است؛ از وامهای مسکن گرفته تا اوراق شرکتی. به همین دلیل، هرگونه نوسان شدید در این بازار میتواند اثرات گستردهای بر نرخ بهره، جریان سرمایه و ثبات مالی جهانی داشته باشد.
سوآپ ارزی چیست
و چرا فعال میشود؟
در ادبیات مالی، «سوآپ ارزی» معمولاً به خطوط اعتباری میان بانکهای مرکزی اشاره دارد. در این سازوکار، فدرال رزرو دلار در اختیار بانک مرکزی دیگر قرار میدهد و در موعدی مشخص، معامله معکوس (بازخرید) انجام میشود. هدف این ابزار، تأمین نقدینگی دلاری در شرایط فشار بازار است تا بانکها یا دولتها برای دسترسی به دلار، ناچار به فروش شتابزده داراییهای دلاری خود ـ از جمله اوراق خزانه ـ نشوند. فعال شدن این خطوط معمولاً نشانه کمبود نقدینگی دلاری در بازارهای جهانی است.
آیا واقعاً کسی «نمیتواند» بفروشد؟
در توئیت مورد اشاره آمده است: «برخی از دارندگان نمیتوانند بفروشند.» در بازار اوراق خزانه، محدودیت قانونی عمومی برای فروش وجود ندارد. این بازار یکی از نقدشوندهترین بازارهای جهان است و روزانه صدها میلیارد دلار اوراق در آن معامله میشود. با این حال، در عمل فروشهای بسیار بزرگ میتواند باعث افت قیمت و افزایش سریع بازده شود. به همین دلیل، بازیگران نهادی بزرگ معمولاً عرضههای کلان را بهصورت تدریجی و مدیریتشده انجام میدهند تا بازار دچار شوک نشود. این وضعیت بیشتر ناشی از محدودیت جذب بازار است.
منظور از «سقف فروش پنهان» چیست؟
قالیباف در توئیت خود به وجود «سقف فروش مخفی چند درصد تکرقمی» اشاره کرده است. چنین عبارتی معمولاً به محدودیتهای غیررسمی بازار اشاره دارد. در بازارهای مالی، بازیگران بزرگ مانند صندوقهای ثروت ملی یا بانکهای مرکزی اگر بخواهند داراییهای بزرگی را نقد کنند، ناچارند این کار را مرحلهبهمرحله انجام دهند. دلیل آن ساده است: عرضه ناگهانی میتواند قیمتها را به شدت پایین بیاورد و بازار را دچار شوک کند.در نتیجه فروشهای بزرگ اغلب از طریق شبکهای از بانکهای سرمایهگذاری و کارگزاران اصلی بازار مدیریت میشود. این روند عملاً میتواند باعث شود فروش در هر بازه زمانی به چند درصد محدود شود.
«اگر اوضاع تشدید شود
در بسته میشود»
بازار اوراق خزانه آمریکا تقریباً در همه شرایط باز است و تعطیلی رسمی آن بسیار نادر است. اما در دورههای بحران شدید، نقدشوندگی ممکن است کاهش یابد و فاصله قیمتهای پیشنهادی خرید و فروش افزایش یابد. در چنین شرایطی، فروش حجمهای بزرگ دشوارتر و پرهزینهتر میشود.از این منظر، عبارت «در بسته میشود» اشارهای استعاری به کاهش شدید نقدشوندگی این اوراق است.
«خط مقدم منحنی بازده است»
آخرین جمله توئیت به «منحنی بازده» اشاره دارد؛ مفهومی کلیدی در بازار بدهی. منحنی بازده نموداری است که نرخ سود اوراق خزانه را در سررسیدهای مختلف نشان میدهد؛ از اوراق کوتاهمدت چندماهه تا اوراق بلندمدت سیساله. وقتی فشار فروش در بازار ایجاد میشود، قیمت اوراق کاهش مییابد و در نتیجه بازده آنها افزایش پیدا میکند. این تغییرات بلافاصله در منحنی بازده دیده میشود. به همین دلیل، تحلیلگران از منحنی بازده بهعنوان خط مقدم تحولات بازار بدهی یاد میکنند.
سونامی عرضه اوراق در پیش است؟
یادداشت اخیر قالیباف در شرایطی منتشر شده است که به گزارش تسنیم، کشورهای عربی در شرایط کنونی نیاز شدیدی به منابع مالی برای بازسازی و تامین نیازهای اقتصادی خود پیدا کرده اند و گزینه فروش اوراق خزانه آمریکا را بهعنوان یکی از نقدشوندهترین منابع مالی درنظر گرفتهاند. این موضوع نگرانیهایی درباره اثر احتمالی فروش گسترده بر بازار بدهی آمریکا به وجود آورده و بحثهایی درباره محدودیتهای عملیاتی این فروش را در بازار ایجاد کرده است.
در مجموع یادداشت قالیباف با هشدار درباره جهش فروش اوراق قرضه آمریکا، از پیش بینی یک بحران حکایت دارد. بحرانی که خود موجب خواهد شد امکان فروش اوراق قرضه بسیار محدود یا حتی مسدود شود. قالیباف در یادداشت های اقتصادی اخیر خود، نقاط ضعف بازارهای مالی و یا افشاگری آرام سازی مصنوعی بازارها را هدف قرار داده است و این بار به نظر میرسد پیکان یادداشتش، قدرت اقتصادی اوراق خزانه ایالات متحده و میزان تابآوری این بازار را هدف گرفته است.