تب دلار تراولی فروکش کرد
بازار ارز تهران این روزها چهره تازهای دارد؛ چهرهای آرامتر، بدون آن جنبوجوش عجیب ایرانچکهای درشت و بدون دلالهایی که دلار را بهشرط گرفتن تراولهای 500هزار و یکمیلیونی، تا سی هزار تومان زیر قیمت میفروختند. با این حال به گزارش تسنیم، تب این روش معامله که هفته گذشته فضای بازار را ملتهب کرده بود، حالا کاملاً خوابیده و تقریباً هیچ ردپایی از آن باقی نمانده است.
طی روزهای گذشته پشت پرده هایی از این مسئله در رسانه ها بازتاب داشت. از هدف احتمالی برخی جریانها برای محدودسازی ورود ارز و تسویه مرزی ریالی گرفته تا نقش برخی شعب بانکی در تأمین اسکناسهایی که مردم عادی برای دریافتشان با محدودیت روبهرو بودند، حالا اما میدان فردوسی تصویر دیگری دارد؛ نه ایرانچکهای درشت، نه معامله تراولی و نه حتی زمزمههای داغ هفته پیش.
طبق گزارش مذکور، در چند نقطه از بازار، وقتی سراغ همان دلالهایی گرفته شد که تا پنجشنبه گذشته با تراول کار میکردند، جوابها کوتاه و یکسان بود: «دیگه نیست، جمع شد، از شنبه کسی معامله تراولی نمیکنه.»
بهگفته معاملهگران، ورود جدی نهاد ناظر ورق را برگردانده است و بررسی منشأ ایرانچکهای درشت باعث شده است بازاریها از ادامه این روش عقبنشینی کنند. برخی هم میگویند برخورد با چند شعبه بانکی چرخه پخش این اسکناسها را کاملاً متوقف کرده است.
در صرافیها هم همین فضا برقرار است؛ سالنهای خلوت، معاملههایی عادی و بدون آن هیجان عجیب روزهای قبل، حتی یکی از صرافها که هفته گذشته زیر فشار تقاضای تراولی بود، دیروز با لبخند گفت: «آروم شد، انگار اصلاً اون ماجرا وجود نداشت.»
بازار در انتظار روشنشدن جزئیات بیشتر از سوی نهاد ناظر است، اما آنچه فعلاً دیده میشود یک چیز است: تب تراولی فروکش کرده است و نشانهای از بازگشتش دیده نمیشود.
6 حلقه معیوب دلار تراولی
به گزارش خراسان، در روزهای گذشته سروکله دلارهایی پیدا شد که ارزانتر از نرخ معمول فروخته میشدند؛ اما به یک شرط نقد و آن هم فقط تراول، فقط اسکناس.
در نگاه اول شاید فکر کنید این یک معامله برد-برد است: دلار ارزان، سود فوری.
اما پشت همین ظاهر ساده، چرخه های پنهان جریان دارد که اثرش از مرزها عبور میکند و مستقیم به نرخ بهره، تورم، قیمت کالاها و حتی قدرت خرید مردم میرسد. پرسش کلیدی این است: اشکال دلار ارزان با پرداخت تراول چیست؟
پاسخ نه در دلار است و نه در تراول؛ اشکال در «چرخهای» است که این معامله را تغذیه میکند.
دلار ارزان از کجا میآید؟
روایت روزهای گذشته نشان می داد که یک سر این ماجرا به شبکه های قاچاق سوخت به خارج از کشور برمی گردد. بر این اساس در بازارهای مرزی معمولاً دلار ارزان مربوط به شبکههایی است که نیاز به نقد دارند. دلار را با تخفیف میفروشند تا در مقابلش نقد درشت بگیرند. چرا؟ چون نقد در این چرخه نقش سوخت دارد.
بنابراین معامله اینطور است:
دلار ارزان -خریدار نقد تهیه کند - نقد وارد شبکه زیرزمینی شود.
حلقه اول: چرا نقد ارزش بیشتری دارد؟
در فضای معاملات زیرزمینی، اسکناس چند مزیت اساسی دارد:
قابل ردیابی نیست،
در حجم زیاد سریع جابهجا میشود،
در تسویههای مرزی مقبولتر است،
کارمزد یا محدودیت بانکی ندارد.
به همین دلیل، فروشنده دلار ارزان فقط دنبال یک چیز است:
ریال نقد قابلاستفاده در معامله غیررسمی.
و این معاملات، در بیشتر موارد، به سوخت یارانهای گره خوردهاند.
حلقه دوم: نقد، سوخت، ارز
در بسیاری از مناطق مرزی، نقد جمعآوریشده خرج خرید سوخت یارانهای میشود.
سوخت با همان ریال نقد خریداری میشود، از مسیرهای غیررسمی از کشور خارج میگردد و آن طرف مرز با قیمت چندبرابری فروخته میشود.
اما نکته مهم:
ارز حاصل از فروش سوخت معمولاً وارد چرخه رسمی اقتصاد ایران نمیشود.
این یعنی یارانهای که با پول مردم پرداخت شده، عملاً از کشور خارج میشود و بازدهیاش به اقتصاد داخلی برنمیگردد.
حلقه سوم: پریمیوم نقدی؛ چرا دلار تخفیف دارد؟ و چرا دلار را ارزانتر میدهند؟
چون نقد خودش در این چرخه «کالا» است.
به همین دلیل، در این معاملات یک چیزی وجود دارد به نام پریمیوم نقدی.
پریمیوم نقدی یعنی: «اگر نقد بدهی، تخفیف میگیری.»
به زبان ساده: تخفیف دلار پاداشی است برای اینکه خریدار برود و هر طور شده نقد تهیه کند.
همین موضوع تقاضا برای نقد را به شدت بالا میبرد.
حلقه چهارم: فشار نقدی بر بانکها
در صورت گسترش این پدیده، وقتی هزاران نفر تلاش میکنند نقد تهیه کنند، چه اتفاقی میافتد؟
سپردهها را نقد میکنند
کارتبهکارت را به برداشت تبدیل میکنند
تراول و اسکناس میخواهند
از آن طرف بانکها ذخایر نقد محدودی دارند. در نتیجه این هجوم نقدی باعث میشود تراز نقد بانکها تحت فشار قرار بگیرد و برای جبران آن:
سود سپرده را بالا ببرند
و در نتیجه، سود تسهیلات هم افزایش یابد.
به زبان ساده:
پول در اقتصاد گرانتر میشود.
حلقه پنجم: وقتی پول گران شود، قیمتها هم بالا میرود
باز هم با فرض گسترش این پدیده افزایش نرخ تأمین مالی برای تولیدکننده، تاجر و مصرفکننده پیام روشنی دارد:
هزینه تولید بالا میرود،
قیمت تمامشده کالا افزایش مییابد،
سرمایه در گردش گران میشود.
این یکی از مسیرهای شکلگیری تورم است.
و از آن مهمتر: وقتی مردم انتظار تورم داشته باشند، تورم انتظاری هم بالا میرود؛
همه زودتر خرید میکنند و همین رفتار تورم را سرعت میدهد.
حلقه ششم: دلار قاچاق، بازار رسمی را کوچکتر میکند
ارزی که از فروش سوخت قاچاق بهدست میآید، معمولاً وارد بازار رسمی نمیشود. نتیجه چیست؟
عرضه ارز رسمی کاهش مییابد،
بازار آزاد حساستر و پرنوسانتر میشود،
نرخ ارز با فشار صعودی روبهرو میشود،
و نرخ ارز بالا یعنی افزایش قیمت مواد اولیه، تجهیزات، کالاهای وارداتی و در نهایت قیمت مصرفکننده در داخل.
با این حال، با توجه به گزارش اخیر در مورد فروکش کردن تب دلار به نظر می رسد ورود بانک مرکزی به این موضوع، ابزار سوءاستفاده در این حوزه را از سودجویان گرفته است. باید منتظر جزئیات بیشتر در روزهای آینده بود.