ایران، بی همتا در پیوند عضو
صادق غفوریان
امروزتوان وجایگاه جراحان ایرانی درپیوند اعضای فردکاملا فوت شده به فرد گیرنده، درجهان دارای جایگاه ویژه است.آن طورکه دکترسام زراعتیان نژاد دوانی، فوق تخصص جراحی قلب وعروق وفلوشیپ پیشرفته وعضو هیئت علمی دانشگاه می گوید:«چه بسا می توان گفت، جایگاه ایران دراین پیوند درجهان «بی همتا» است.»
جالب است، بدانیم با انجام این پیوند درکشورمی توان20 تا 25درصد میزان اهدا و پیوند عضو را افزایش داد.آن طورکه انجمن اهدای عضو ایرانیان اعلام کرده، حدود25هزاربیمارایرانی نیازمند پیوند عضو درنوبت دریافت هستند که به دلیل نبود فرهنگ اهدای عضو، سالانه8 هزاربیمار درنوبت، جانشان را از دست
می دهند. اما آن چه درپیوند عضو فرد فوت شده در ایران رقم خورده، جراحان ایرانی از سال1401توانسته اند، اعضای فردکاملا فوت شده را به فرد بیمارگیرنده اهدا کنند.
بی سابقه در جهان
تا سال1401دو نوع پیوند درجهان و درایران انجام می شد. یکی شایعترین نوع پیوند یعنی مرگ مغزی بود که بعد ازتایید مرگ مغزی بیمارانجام میشود و اهدای عضو صورت میگیرد که درکشورما هم سالهاست انجام میشود. دومین نوع پیوند، پیوند پس ازمرگ قلبی است که مربوط به بیماری است که دچار ایست قلبی شده و با دستگاه و روشهای مربوط، قلب برگشت داده میشود که برای24یا48ساعت بیمارزنده میماند وسپس اهدای عضو ازاین بیمارانجام میشود. اما نوع سوم پیوندکه درسال1401توسط تیمی با حضور دکترسام زراعتیان نژاد دوانی دربیمارستان حضرت رسولاکرم(ص) تهران انجام شد. بیماردهنده این نوع پیوند با توجه به استناد مجلات علمی معتبر بینالمللی پیوند قلب و ریه دردنیا تاکنون گزارش نشده بود.
درهمین زمینه و به منظورتازه ترین تحولات دراین حوزه به سراغ دکترسام زراعتیان نژاد دوانی، فوق تخصص جراحی قلب و عروق و فلوشیپ پیشرفته و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشكي ايران رفتیم و این توان ایرانی را با او بررسی کردیم.
آقای دکتر، برای سوال نخست و 3سال پس ازاولین پیوند عضو فرد فوت شده درکشور، این توان ایرانی همچنان یک دستاورد بزگ پزشکی محسوب می شود.
بله به طور قطع جراحان ایرانی بدون اغراق ازلحاظ تکنیکی وتوانمندی در مقایسه با جراحان مراکزمهم پزشکی دنیا قابل مقایسه اند. ازجهت تجهیزات نیزبا آنان تقریبا درشرایط برابرهستیم.
مهم ترین دستاورد این حوزه درکشور، پیوند اعضا و اهدا پس ازمرگ کامل فرد است. این گونه پیوند،کاملا متفاوت با پیوند عضو پس ازمرگ مغزی یا قلبی بیماراست. درگونه مرگ قلب، وقتی امیدی برای فرد بیماروجود ندارد، دردیگر کشورها به اصطلاح لوله دهان بیمار را خارج می کنند و منتظرمرگ می مانند اما درکشورما به دلیل ممنوعیت های شرعی و قانونی، چنین کاری انجام نمی شود. ما پس ازحدود یک ساعت ازفوت کامل بیماربا روش های برقراری جریان خون دردمای طبیعی بدن با استفاده ازدستگاه های خاص، این جراحی وپیوند انجام می شود که این پیوند، یعنی پیوند اعضای بدن فرد فوت شده،می توان 20تا25درصد میزان اهدا و پیوند عضو را افزایش داد.
جراحی اعضای بدن فرد فوت شده، جزو جراحی های پیچیده و سخت به شمار می آید؟
طبیعتا بله، این جراحی، روشی است که نیازمند تخصص ویژه جراح قلب آشنا با استفاده از این تکنیک وشرایط اتاق عملی است که24ساعته وتمام هفته امکان انجام چنین پیوندهایی را دارد.درواقع این نوع جراحی، ازشمارجراحی های بسیارپیچیده است که خدا را شکر اکنون امکان آن دردانشگاه علوم پزشکی تهران فراهم شده که درنوع خود، دارای اهمیت بسیاراست.
آقای دکتر، ازجایگاه جهانی این جراحی ایران دردنیا بگویید.
بی شک، ایران دراین حوزه، دارای جایگاه کاملا ویژه ای است. دردیگرکشورها ازروش اهدا و پیوند، پس ازمرگ قلبی کنترل شده استفاده می کنند. یعنی از بیماری که اجازه گرفته شده، لوله دهان و داروهایش را قطع می کنند و بر اساس پروتکل ها پس ازگذشت 5 دقیقه ازمرگ بیمار، اقدام به پیوند اعضای او می کنند. اما درکشورما به دلیل ممنوعیت های شرعی و قانونی، پیوند عضو پس ازمرگ کامل بیمارقلبی ومغزی انجام می شود.دراین عمل، بیمارپس از فوت و دریافت مجوزهای لازم، با هماهنگی تیم جراحی، اعضای فرد با ایجاد جریان خون درآن حفظ و سنجش صورت می گیرد و درمراحل بعد به فرد گیرنده اهدا می شود.
بنابراین جراحی پیوند عضو ازاعضای فرد فوت شده درایران درعرصه بین المللی همانطورکه دریک مقاله علمی معتبر ترکیه ای هم به آن تصریح شده بود، دارای جایگاه ویژه و حتی می توان این جایگاه علمی را «بی همتا» خواند.