2 هفته پیش از سفر ترامپ به پکن، عراقچی با هدف پیشدستی دیپلماتیک و اثرگذاری بر معادلات هرمز راهی چین شد
بازی بزرگ در پکن
یوسفی
در دیپلماسی، زمان فقط یک متغیر تقویمی نیست؛ در خیلی از اوقات به «ابزار قدرت» تبدیل میشود. سفر زودهنگام عباس عراقچی به چین پیش از ورود دونالد ترامپ به پکن، دقیقاً در همین چارچوب قابل فهم است: مهندسی تقدم برای شکلدهی به ذهنیت طرف ثالث، پیش از آنکه رقیب آن را قالببندی کند.
آنچه در ظاهر یک جابهجایی ساده در برنامه سفرهاست، در لایه عمیقتر، یک رقابت بر سر تعریف واقعیت برای طرف چینی است. واشنگتن تلاش دارد در دیدار با شیجینپینگ، چین را از یک شریک اقتصادی ایران به یک بازیگر «مسئول در مهار ایران» تبدیل کند؛ بهویژه در پرونده حساس تنگه هرمز. اگر این قاببندی پیش از ورود تهران تثبیت شود، هر ابتکار بعدی ایران ناگزیر در موقعیت واکنشی تعریف خواهد شد؛ موقعیتی که در ادبیات قدرت، معادل از دست دادن ابتکار است.
در این میان، تنگه هرمز دیگر صرفاً یک گلوگاه انرژی نیست؛ یک متغیر ژئوپلیتیکی قابل بازتعریف است. ایران میتواند این نقطه را از یک تهدید بالقوه به یک پیشنهاد مشروط تبدیل کند یعنی تضمین امنیت جریان انرژی برای چین، در ازای تضمین حمایت سیاسی و اقتصادی. این همان جایی است که دیپلماسی از سطح چانهزنی سنتی عبور میکند و وارد مهندسی منافع متقابل میشود. به بیان دیگر، تهران میتواند به پکن نشان دهد که ثبات هرمز نه در مهار ایران، بلکه در همکاری با ایران تضمین میشود.
همزمان، تحرکات برای تدوین پیشنویس قطعنامه در شورای امنیت سازمان ملل علیه ایران، نشانه دیگری از این بازی چندلایه است؛ تلاشی برای قانونیسازی فشار و تبدیل هر اقدام ایران در هرمز به تهدیدی علیه امنیت جهانی. در چنین شرایطی، اگر چین پیشتر در معرض روایت آمریکا قرار گیرد، احتمال نرمش آن در این زمین افزایش مییابد؛ سناریویی که میتواند توازن دیپلماتیک را به ضرر تهران تغییر دهد. در نظم در حال گذار چندقطبی، بازیگران نه با واکنش، بلکه با پیشدستی تعریف میشوند. ایران اگر بخواهد همزمان مسیر مذاکره با آمریکا را دنبال کند و از ظرفیت شرق بهره بگیرد، ناگزیر است این دو مسیر را بهصورت همافزا پیش ببرد، نه متوالی.به همین دلیل سفر زودهنگام به چین، تلاشی برای قفلکردن معادله پیش از ورود رقیب است. در این بازی، هر دقیقه تأخیر میتواند به معنای واگذاری زمین به دیگری باشد و در سیاست بینالملل، زمین واگذارشده بهسادگی پس گرفته نمیشود.