فقر  سفر

صادق غفوریان

بی شک این روزها، «سفر» از مهم ترین نیازها و علاقه مندی های مردم است البته فارغ از این که چه میزان بتوانند از آن بهره ببرند؛ شاید بگویید، در شرایطی که بخشی از جامعه روزانه در التهاب ناثباتی قیمت کالاهای اساسی است، سفر یک کالا و نیاز لوکس به حساب می آید. اما واقعیت این است که سفر، چه در مفهوم اقامت و ترددهای کوتاه و چه طولانی از دیرباز به ویژه برای ایرانیان یک ضرورت زیستی و فرهنگی بوده است. حالا اما شرایط تغییر کرده و آمارها و گزارش ها از اعداد و ارقامی می گویند که می توان از آن به «غصه گردشگری» یاد کرد. گزارش دنیای اقتصاد می گوید، نبض مسافرت در عید امسال 22 درصد نسبت به نوروز 1404 کاهش پیدا کرد؛ آن هم در شرایطی که بهار سال گذشته نیز طبق یک آمار رسمی که نیمه دوم پارسال منتشر شد، «48 درصد خانوارها سفر نرفته بودند و 49درصد از سفرکرده‌ها حتی یک روز هم اقامت شبانه نداشتند.» جنگ و تورم، دو عامل اساسی در این وضعیت است که ما برای اطلاع بیشتر از حوزه سفر و گردشگری داخلی، با سید مصطفی فاطمی، مدیرکل توسعه گردشگری داخلی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در گفت وگویی مشروح، وضعیت گردشگری را بررسی کردیم.

جناب فاطمی، برای پرسش نخست با توجه به شرایطی که کشور در چند مدت اخیر تجربه کرده، از آمارهای کلی سفر بگویید. 
موضوع سفر، دو بعد اساسی دارد؛ یکی ذات سفر است که در هر شرایطی وجود دارد و تعطیل شدنی نیست. به طوری که در همین ایام که در ظاهر از حجم سفرها کاسته شد، اما در دوران جنگ حجم سفرها افزایش یافت و حتی مدت ماندگاری افراد در مقاصد از 4 و دو دهم درصد سال قبل، به 6 و هفت دهم درصد رسید. همچنین تعداد ترددها هم افزایش یافت. یعنی اگر در گذشته از یک مبدأ به یک مقصد می رفتند، در این ایام سه نوبت رفت و آمد کردند. مثلا، فرد خانواده اش را به مقصد رسانده و خودش به مبدأ رفت و آمد کرده است.
آقای دکتر، طبیعتا وقتی می گوییم سفر، مقصود ما چنین سفرهایی که به دلیل شرایط جنگ و اقامت های خاص انجام می شود، نیست...
بله، همین را می خواهم بگویم، بر اساس تعریف سازمان جهانی گردشگری، به هر مسافرتی با هر قصدی به هر مکانی که در کمتر از یک سال و بیشتر از 24 ساعت صورت گیرد، سفر گفته می شود. حالا در این آماری که گفته شد، ماهیت سفر از تفریح به حرکت به منطقه امن تغییر کرده است.
بله  مقصود سفرهای تفریحی متداول در فرهنگ مردم است که پایه اقتصاد گردشگری است.
 اگر روی دیگر سفر یعنی اقتصاد گردشگری را مدنظر قرار دهیم، سال 1404 با وضعیت بسیار بدی مواجه بودیم. به این شکل که میزان اقامت در اقامتگاه های رسمی به شدت کاهش یافت. مدل اقامت نیز از مراکز شهرها به روستاها و شهرهای کوچک انتقال یافت و ما در این سال توانستیم فقط 4 درصد اقامت در اقامتگاه های رسمی ثبت کنیم. بقیه اقامت ها در محل های غیررسمی و نیمه رسمی و خانه های شخصی و آشنایان بوده است.به همین دلیل، بخشی از اقتصاد گردشگری که در حوزه «اقامت» تعریف می شود، با آسیب جدی مواجه شد. از سوی دیگر حمل و نقل عمومی از جنس هوایی و زمینی با مشکلاتی مواجه شد و مردم از خودروهای شخصی استفاده کردند. از این رو، اقتصاد گردشگری در این مدت آسیبی جدی را تجربه کرد.
آقای دکتر، طبیعتا در این زنجیره، آسیب فراوانی متوجه دفاتر خدمات مسافرتی شده است.
بله، همین گونه است به دفاتر خدمات مسافرتی و هتل ها آسیب جدی وارد شده است.
با توجه به این توضیحاتی که اشاره کردید، قطعا با اتخاذ تدابیری از سوی وزارت گردشگری می توان، سفر را به زندگی مردم بازگرداند...
صد در صد همین طور است و باید در این زمینه تلاش کنیم. به هر حال، تمایل به سفر در ذات آدم‎هاست؛ به ویژه فرهنگ ایرانیان با سفر عجین شده است. ما معتقدیم، سفر خیلی زود می تواند به زندگی و سبد تفریحات مردم بازگردد و در این زمینه ما نیز در وزارتخانه تدابیر و برنامه هایی طراحی کرده ایم.
 با توجه به شرایط اقتصادی جامعه، مهم ترین برنامه های شما برای رونق دوباره سفرها چیست؟
الان نمی توانم اعلام کنم چون طرح آن تا زمانی که قطعی و اجرایی نشود، جز آسیب فایده دیگری ندارد.

با این وصف پس می توانیم منتظر اقدامات و برنامه های وزارت گردشگری برای بازگرداندن دوباره سفر به زندگی مردم باشیم؟
ببینید، طبیعتا شرایط جنگی مهم ترین آسیب را به حوزه گردشگری کشور وارد کرده است. در عین حال بازگرداندن آن خیلی سخت نیست؛ گردشگری شبیه یک بادکنک است که با یک فوت باد می شود  و با یک سوزن از بین می رود. لذا سفر را به راحتی می توان به جامعه برگرداند. یعنی حوزه گردشگری شبیه مواردی همچون پتروشیمی و این قبیل موارد نیست که در صورت آسیب به آن، تا مدت ها زمان نیاز است که به چرخه عادی خود برگردد. اما در گردشگری، یک مصداق آن، دفاتر گردشگری اند که در صورت عادی شدن شرایط، از فردا صبح می توانند فعالیتشان را مجدد آغاز کنند.
که بی شک رونق دوباره سفر، نیازمند ثبات است...
بله قطعا، ما برای سفر به شرایط باثبات نیازمندیم. ما سه موضوع را در دستورکار قرار داده ایم:
1-تدابیر حمایتی که در قالب مالیات، ارائه تسهیلات و... پیش بینی شده است.
2-ایجاد زمینه و تحریک تقاضا برای مردم که بتوانند در شرایط کنونی اقتصادی، سفر داشته باشند.
3-ترمیم برند که با توجه به شرایطی که گذراندیم، نیاز است در داخل اقداماتی در این زمینه انجام شود.
این موارد آماده است و با توجه به شرایطی که در آن هستیم، باید زمان اجرای آن با هماهنگی های بین بخشی و سایر تدابیر فرابرسد که امیدواریم بتوانیم به موضوع سفر، رونق دوباره ببخشیم.