امروز 23 ذی القعده روز زیارتی مخصوص امام رضا (ع) است. اندوخته ما برای یک زیارت با معرفت چه باید باشد؟ استادان، حیدری و کازرونی پاسخ می دهند
زبان، قلب و عمل؛ سه رکن زیارت متعالی
صادق غفوریان
امروز 23 ذی القعده، روز زیارتی مخصوص حضرت رضا(ع) است؛ همواره این پرسش برای زائران و آرزومندان حضور در حرم امن حضرت ثامن الحجج(ع) مطرح است که زیارت متعالی و بهترین زیارت چیست؟ در این باره، هر زائری از ظن خود یار حرم و زیارت می شود؛ بسیاری بر اساس کلام حضرت رضا(ع) که خود از «زیارت با معرفت» گفته اند، معتقدند زیارت مطلوب، زیارتی است که زائر نسبت به امام و حق و مقام او عارف باشد. ما در جست و جوی پاسخ این سوال با آیت ا... دکتر محسن حیدری، استاد اخلاق و مفسر قرآن و نماینده مردم خوزستان در مجلس خبرگان همسخن شدیم.
جناب استاد حیدری، برای سوال نخست علاقه مندم این پرسش را با جنابعالی در میان بگذارم که زیارت متعالی و با معرفت، چگونه زیارتی است؟
زیارت متعالی و مطلوب در مرحله نخست، این است که زائر، خودش را نزد امام حاضر ببیند و نسبت به این حضور، آگاهی نیز داشته باشد. البته باید تاکید کنیم که این معرفت، الزاما به گونه استدلالات خشک فلسفی و براهین عقلی و کلامی نیست. مقصود از معرفت چنین است که امام، ولی ا... و حجت خداوند در زمین است یعنی به آن چه در اذن دخول زیارت نیز می خوانیم، باور و اعتقاد داشته باشیم. شامل «اعتقاد به حُرمت صاحب این مکان»، «اعتقاد به زنده بودن رسول ا... و جانشینانش» و این که من به عنوان زائر در این زیارت معتقدم امام من را می بیند، صدایم را می شنود و پاسخم را می دهد که مجموع این موارد، همان زیارت با معرفت نسبت به امام به شمار می آید.
زائر در زیارت، زمینه ارتباط با امام(ع) را به چه طریق باید برقرار کند؛ با کلام یا با قلب؟ مرحوم آقای فاطمی نیا به نقل از آیت ا... بهجت، می گفتند که ایشان در پاسخ این سوال گفتند: «من بیشتر از مفاتیح الجنان چیزی نمی دانم به شرط اتصال زبان به قلب.»...
بی شک زبان و قلب در امر زیارت، باید هماهنگ باشند؛ هم خواندن زیارت زمینه اتصال قلب می شود و هم اتصال قلب به سلام و خواندن زیارت، معنا، روح و جهت
می دهد. اگر خدای ناکرده، زائر دلش با امام رضا(ع) نباشد، قطعا کلامش روح و معنا ندارد. اما اگر ارتباط قلبی ایجاد شود، کلام و خواندن زیارت، معنا پیدا می کند، طبیعتا بر قلب تاثیر می گذارد و بر شکوفایی معنوی اش می افزاید. بنابراین میان زبان و قلب زائر در زیارت چنین هماهنگی و تاثیر متقابل وجود دارد.
بالاتر از این دو، باید «ارتباط عملی» نیز در اثر زیارت برای زائر پدید آید. یعنی پس از زیارت به گونه ای نباشیم که رفتار و گفتارمان، قلب امام را برنجاند. یعنی در عمل با رعایت تقوا، در راستای زیارت عمل کنیم که اگر این سه بعد زبان، قلب و عمل در ارتباط با زیارت به هماهنگی رسید، زائر توانسته به یک زیارت متعالی برسد.
جناب استاد، پس از این دو موضوع که جنابعالی، دقیق و لطیف به آن پرداختید، چه خوب است بفرمایید وقتی به زیارت مشرف می شویم از امام چه بخواهیم؟
ما باید امام رضا(ع) را واسطه فیض بدانیم؛ به این معنا که تمامی فیض از ناحیه حضرت حق است. خداوند در زمین تجلیگاه دارد و ائمه معصومین(ع) تجلیگاه فیض الهی بر زمین هستند. با این نگاه ما می توانیم تمامی خواسته های معنوی، مادی، شخصی و اجتماعی را از حضرات معصومین(ع) بخواهیم. چراکه ایشان به اذن ا... می توانند حوائج ما را برآورده کنند. علاوه بر حوائج اخروی، خواسته های دنیوی و اجتماعی نیز مهم است و ما می توانیم از امام رضا(ع) بخواهیم که دنیای اسلام را دربرابر کفر جهانی، نصرت عطا کند؛ چرا که جبهه حق برای این پیروزی نیازمند عنایت و توجهات اولیاءا... است.
جناب استاد حیدری، برای سوال نخست علاقه مندم این پرسش را با جنابعالی در میان بگذارم که زیارت متعالی و با معرفت، چگونه زیارتی است؟
زیارت متعالی و مطلوب در مرحله نخست، این است که زائر، خودش را نزد امام حاضر ببیند و نسبت به این حضور، آگاهی نیز داشته باشد. البته باید تاکید کنیم که این معرفت، الزاما به گونه استدلالات خشک فلسفی و براهین عقلی و کلامی نیست. مقصود از معرفت چنین است که امام، ولی ا... و حجت خداوند در زمین است یعنی به آن چه در اذن دخول زیارت نیز می خوانیم، باور و اعتقاد داشته باشیم. شامل «اعتقاد به حُرمت صاحب این مکان»، «اعتقاد به زنده بودن رسول ا... و جانشینانش» و این که من به عنوان زائر در این زیارت معتقدم امام من را می بیند، صدایم را می شنود و پاسخم را می دهد که مجموع این موارد، همان زیارت با معرفت نسبت به امام به شمار می آید.
زائر در زیارت، زمینه ارتباط با امام(ع) را به چه طریق باید برقرار کند؛ با کلام یا با قلب؟ مرحوم آقای فاطمی نیا به نقل از آیت ا... بهجت، می گفتند که ایشان در پاسخ این سوال گفتند: «من بیشتر از مفاتیح الجنان چیزی نمی دانم به شرط اتصال زبان به قلب.»...
بی شک زبان و قلب در امر زیارت، باید هماهنگ باشند؛ هم خواندن زیارت زمینه اتصال قلب می شود و هم اتصال قلب به سلام و خواندن زیارت، معنا، روح و جهت
می دهد. اگر خدای ناکرده، زائر دلش با امام رضا(ع) نباشد، قطعا کلامش روح و معنا ندارد. اما اگر ارتباط قلبی ایجاد شود، کلام و خواندن زیارت، معنا پیدا می کند، طبیعتا بر قلب تاثیر می گذارد و بر شکوفایی معنوی اش می افزاید. بنابراین میان زبان و قلب زائر در زیارت چنین هماهنگی و تاثیر متقابل وجود دارد.
بالاتر از این دو، باید «ارتباط عملی» نیز در اثر زیارت برای زائر پدید آید. یعنی پس از زیارت به گونه ای نباشیم که رفتار و گفتارمان، قلب امام را برنجاند. یعنی در عمل با رعایت تقوا، در راستای زیارت عمل کنیم که اگر این سه بعد زبان، قلب و عمل در ارتباط با زیارت به هماهنگی رسید، زائر توانسته به یک زیارت متعالی برسد.
جناب استاد، پس از این دو موضوع که جنابعالی، دقیق و لطیف به آن پرداختید، چه خوب است بفرمایید وقتی به زیارت مشرف می شویم از امام چه بخواهیم؟
ما باید امام رضا(ع) را واسطه فیض بدانیم؛ به این معنا که تمامی فیض از ناحیه حضرت حق است. خداوند در زمین تجلیگاه دارد و ائمه معصومین(ع) تجلیگاه فیض الهی بر زمین هستند. با این نگاه ما می توانیم تمامی خواسته های معنوی، مادی، شخصی و اجتماعی را از حضرات معصومین(ع) بخواهیم. چراکه ایشان به اذن ا... می توانند حوائج ما را برآورده کنند. علاوه بر حوائج اخروی، خواسته های دنیوی و اجتماعی نیز مهم است و ما می توانیم از امام رضا(ع) بخواهیم که دنیای اسلام را دربرابر کفر جهانی، نصرت عطا کند؛ چرا که جبهه حق برای این پیروزی نیازمند عنایت و توجهات اولیاءا... است.