بن بست نفتی ترامپ
محمد حقگو
جنگ ایران و ایالات متحده حالا فقط یک بحران ژئوپلیتیک نیست؛ به تدریج به بحرانی برای امنیت انرژی جهان تبدیل میشود. طی روزهای اخیر، تقریباً همه گزارشهای مهم بازار نفت، از بلومبرگ و رویترز تا جیپیمورگان و گلدمن ساکس، درباره یک مسئله مشترک هشدار دادهاند: جهان با سرعتی بیسابقه در حال مصرف ذخایر نفت و سوخت است و اگر اختلال در تنگه هرمز ادامه یابد، بازار در هفتهها و بهویژه در ماه آینده وارد مرحله تازهای از جهش قیمت و تشدید آثار کمبود نفت خواهد شد.
جهان روی آخرین ضربهگیر نفتی
گزارشهای اخیر بلومبرگ، مورگان استنلی و جیپیمورگان تصویری کمسابقه از وضعیت بازار جهانی انرژی ترسیم میکنند. بر اساس این گزارشها، ذخایر نفت جهان طی کمتر از دو ماه، روزانه حدود ۴.۸ میلیون بشکه کاهش یافته است؛ نرخی که از آن به عنوان یکی از شدیدترین افتهای ذخایر در دهههای اخیر یاد میشود.
طبق این برآوردها، جهان تاکنون حدود یک میلیارد بشکه از ذخایر نفتی خود را مصرف کرده است. اما مسئله فقط حجم کاهش نیست؛ بلکه کیفیت و قابلیت استفاده ذخایر اهمیت بیشتری دارد. جیپیمورگان هشدار داده که از مجموع حدود ۸.۴ میلیارد بشکه ذخایر جهانی، تنها نزدیک به ۸۰۰ میلیون بشکه عملاً قابلیت برداشت فوری دارند. بخش عمده باقیمانده یا در ذخایر راهبردی قفل شده، یا از نظر لجستیکی و فنی به سرعت قابل عرضه به بازار نیست.
به همین دلیل، کاهش ذخایر به محدوده ۶.۸ میلیارد بشکه که بلومبرگ پیش بینی کرده ممکن است تا ماه ژوئن (خرداد) رخ دهد، صرفاً یک افت عددی ساده تلقی نمیشود؛ بلکه به معنای نزدیک شدن جهان به سطح فشار عملیاتی است. نقطهای که در آن حاشیه ایمنی بازار به شدت کاهش مییابد و ادامه فعالیت عادی پالایشگاهها و زنجیره تأمین، در برابر هر شوک تازه آسیبپذیر میشود و «ضربهگیر بازار» عملاً از بین میرود.
در چنین وضعیتی، هر اختلال تازه، از حمله به خطوط انتقال گرفته تا توقف یک پالایشگاه یا موج جدید تقاضا، میتواند به جهش ناگهانی قیمتها و حتی کمبود فیزیکی سوخت و در نتیجه جیره بندی و اختلال در حمل و نقل منجر شود.
بحران سوخت در راه است
هشدارها تنها به ذخایر نفت خام محدود نمیشود. گلدمن ساکس اعلام کرده که در سراسر جهان تنها حدود ۴۵ روز ذخیره بنزین، گازوئیل و سوخت جت باقی مانده است.
اهمیت این مسئله در آنجاست که در بحرانهای انرژی، معمولاً بازار فراوردههای پالایششده زودتر از نفت خام دچار تنش میشود. اکنون نیز پالایشگاهها در آمریکا و اروپا تولید سوخت جت را در اولویت قرار دادهاند و همین موضوع فشار بر بازار بنزین و گازوئیل را تشدید کرده است.
گزارش روزهای اخیر حاکی از آن است که قیمت بنزین در آمریکا به حدود ۴.۵۵ دلار در هر گالن رسیده و خطر رسیدن آن به ۵ دلار کاملاً جدی است؛ سطحی که میتواند به بحرانی سیاسی برای دولت آمریکا تبدیل شود. روزنامه تلگراف نیز هشدار داده بود که در صورت تداوم بحران، رسیدن به بنزین ۸ دلاری و حتی سهمیهبندی سوخت در آمریکا دور از ذهن نیست.
نفت ۱۵۰ دلاری؛ سناریویی که جدیتر میشود
همزمان با کاهش ذخایر، بازار نفت نیز به تدریج در حال واکنش است. نفت برنت تا دیروز از مرز 108 دلار عبور کرد و بسیاری از تحلیلگران از سناریوی ۱۳۰ تا ۱۵۰ دلاری برای ماه های آینده سخن میگویند.
بلومبرگ و مورگان استنلی هشدار دادهاند که اگر تنگه هرمز در بلندمدت همچنان دچار اختلال بماند، بازار ناچار خواهد شد کاهش عرضه خاورمیانه را مستقیماً در قیمتها منعکس کند. برخی برآوردها حتی از نفت ۲۰۰ دلاری در صورت تداوم جنگ تا تابستان خبر دادهاند.
در لایه ای بالاتر، افزایش شدید قیمت نفت چشم اندازی از خطر رکود تورمی را برای اقتصاد جهانی پدید آورده است؛ وضعیتی که در آن، هم تورم انرژی جهش میکند و هم رشد اقتصادی کاهش مییابد. افزایش هزینه حملونقل، رشد قیمت مواد غذایی، فشار بر صنایع و تشدید بحران معیشتی، بخشی از پیامدهای چنین سناریویی خواهد بود.در این شرایط استیو هانکه، اقتصاددان آمریکایی، هشدار داده جهان با «سریعترین نرخ مصرف ذخایر نفت در تاریخ» روبهروست و به محض پایان ذخایر قابل استفاده، بازار از «کسری نفت» وارد مرحله «کمبود واقعی نفت» خواهد شد.روزنامه تلگراف نیز نوشته، ایران در بحران انرژی «برگ برنده» را در اختیار دارد و تهران برای پیروزی در بحران انرژی تنها نیاز دارد چند ماه دیگر دوام بیاورد تا آثار واقعی کمبود نفت در بازارهای جهانی نمایان شود. این روزنامه با اشاره به تبعات سیاسی این وضعیت برای واشنگتن خاطرنشان کرده است: در صورت مقاومت ایران، رسیدن به بنزین ۸ دلاری و سهمیهبندی آن تا زمان انتخابات کنگره آمریکا (و در نتیجه ایجاد تبعات سیاسی بعدی برای ترامپ) چندان دور از انتظار نیست.
جهان روی آخرین ضربهگیر نفتی
گزارشهای اخیر بلومبرگ، مورگان استنلی و جیپیمورگان تصویری کمسابقه از وضعیت بازار جهانی انرژی ترسیم میکنند. بر اساس این گزارشها، ذخایر نفت جهان طی کمتر از دو ماه، روزانه حدود ۴.۸ میلیون بشکه کاهش یافته است؛ نرخی که از آن به عنوان یکی از شدیدترین افتهای ذخایر در دهههای اخیر یاد میشود.
طبق این برآوردها، جهان تاکنون حدود یک میلیارد بشکه از ذخایر نفتی خود را مصرف کرده است. اما مسئله فقط حجم کاهش نیست؛ بلکه کیفیت و قابلیت استفاده ذخایر اهمیت بیشتری دارد. جیپیمورگان هشدار داده که از مجموع حدود ۸.۴ میلیارد بشکه ذخایر جهانی، تنها نزدیک به ۸۰۰ میلیون بشکه عملاً قابلیت برداشت فوری دارند. بخش عمده باقیمانده یا در ذخایر راهبردی قفل شده، یا از نظر لجستیکی و فنی به سرعت قابل عرضه به بازار نیست.
به همین دلیل، کاهش ذخایر به محدوده ۶.۸ میلیارد بشکه که بلومبرگ پیش بینی کرده ممکن است تا ماه ژوئن (خرداد) رخ دهد، صرفاً یک افت عددی ساده تلقی نمیشود؛ بلکه به معنای نزدیک شدن جهان به سطح فشار عملیاتی است. نقطهای که در آن حاشیه ایمنی بازار به شدت کاهش مییابد و ادامه فعالیت عادی پالایشگاهها و زنجیره تأمین، در برابر هر شوک تازه آسیبپذیر میشود و «ضربهگیر بازار» عملاً از بین میرود.
در چنین وضعیتی، هر اختلال تازه، از حمله به خطوط انتقال گرفته تا توقف یک پالایشگاه یا موج جدید تقاضا، میتواند به جهش ناگهانی قیمتها و حتی کمبود فیزیکی سوخت و در نتیجه جیره بندی و اختلال در حمل و نقل منجر شود.
بحران سوخت در راه است
هشدارها تنها به ذخایر نفت خام محدود نمیشود. گلدمن ساکس اعلام کرده که در سراسر جهان تنها حدود ۴۵ روز ذخیره بنزین، گازوئیل و سوخت جت باقی مانده است.
اهمیت این مسئله در آنجاست که در بحرانهای انرژی، معمولاً بازار فراوردههای پالایششده زودتر از نفت خام دچار تنش میشود. اکنون نیز پالایشگاهها در آمریکا و اروپا تولید سوخت جت را در اولویت قرار دادهاند و همین موضوع فشار بر بازار بنزین و گازوئیل را تشدید کرده است.
گزارش روزهای اخیر حاکی از آن است که قیمت بنزین در آمریکا به حدود ۴.۵۵ دلار در هر گالن رسیده و خطر رسیدن آن به ۵ دلار کاملاً جدی است؛ سطحی که میتواند به بحرانی سیاسی برای دولت آمریکا تبدیل شود. روزنامه تلگراف نیز هشدار داده بود که در صورت تداوم بحران، رسیدن به بنزین ۸ دلاری و حتی سهمیهبندی سوخت در آمریکا دور از ذهن نیست.
نفت ۱۵۰ دلاری؛ سناریویی که جدیتر میشود
همزمان با کاهش ذخایر، بازار نفت نیز به تدریج در حال واکنش است. نفت برنت تا دیروز از مرز 108 دلار عبور کرد و بسیاری از تحلیلگران از سناریوی ۱۳۰ تا ۱۵۰ دلاری برای ماه های آینده سخن میگویند.
بلومبرگ و مورگان استنلی هشدار دادهاند که اگر تنگه هرمز در بلندمدت همچنان دچار اختلال بماند، بازار ناچار خواهد شد کاهش عرضه خاورمیانه را مستقیماً در قیمتها منعکس کند. برخی برآوردها حتی از نفت ۲۰۰ دلاری در صورت تداوم جنگ تا تابستان خبر دادهاند.
در لایه ای بالاتر، افزایش شدید قیمت نفت چشم اندازی از خطر رکود تورمی را برای اقتصاد جهانی پدید آورده است؛ وضعیتی که در آن، هم تورم انرژی جهش میکند و هم رشد اقتصادی کاهش مییابد. افزایش هزینه حملونقل، رشد قیمت مواد غذایی، فشار بر صنایع و تشدید بحران معیشتی، بخشی از پیامدهای چنین سناریویی خواهد بود.در این شرایط استیو هانکه، اقتصاددان آمریکایی، هشدار داده جهان با «سریعترین نرخ مصرف ذخایر نفت در تاریخ» روبهروست و به محض پایان ذخایر قابل استفاده، بازار از «کسری نفت» وارد مرحله «کمبود واقعی نفت» خواهد شد.روزنامه تلگراف نیز نوشته، ایران در بحران انرژی «برگ برنده» را در اختیار دارد و تهران برای پیروزی در بحران انرژی تنها نیاز دارد چند ماه دیگر دوام بیاورد تا آثار واقعی کمبود نفت در بازارهای جهانی نمایان شود. این روزنامه با اشاره به تبعات سیاسی این وضعیت برای واشنگتن خاطرنشان کرده است: در صورت مقاومت ایران، رسیدن به بنزین ۸ دلاری و سهمیهبندی آن تا زمان انتخابات کنگره آمریکا (و در نتیجه ایجاد تبعات سیاسی بعدی برای ترامپ) چندان دور از انتظار نیست.