دعوت به پاسداشت فردوسی
رضایی
بیستوپنجم اردیبهشت تنها یک مناسبت تقویمی نیست؛ روزی است که اهمیت زبان فارسی و جایگاه فردوسی بیش از همیشه یادآوری میشود. زبانی که قرنها حامل فرهنگ، تاریخ و هویت ایرانی بوده و فردوسی با شاهنامه خود آن را از خطر فراموشی و فرسایش نجات داد. اهمیت این میراث به اندازهای است که همواره موردتوجه رهبر شهید انقلاب قرار داشته و ایشان بارها بر پاسداشت زبان فارسی و جایگاه فردوسی تأکید کردند.در ادامه همین نگاه، رهبر انقلاب، حضرت آیت ا...سید مجتبی حسینی خامنهای نیز به مناسبت این روز پیامی منتشر و با نگاهی موشکافانه بار دیگر بر نقش بنیادین زبان فارسی در شکلگیری هویت ایرانی تأکید کردند. در این پیام، زبان فارسی تنها وسیلهای برای گفتوگو معرفی نشده، بلکه «قالب شناخت» و «رشته اتصال اندیشه» دانسته شده است.
بر همین اساس، در نگاه رهبر انقلاب، تضعیف زبان فارسی صرفاً یک مسئله ادبی یا آموزشی نیست، بلکه تهدیدی برای حافظه تاریخی و هویت فرهنگی ملت به شمار میآید. در ادامه، به مرور و واکاوی فرازهایی از پیام ایشان میپردازیم.
زبان فارسی و ظرفیت تمدنی آن
در بخشی از این پیام، به نقش برون مرزی زبان فارسی اشاره شده است؛ و از آن به عنوان رشته اتّصال اندیشه و مرزهای هویتی ایرانیان یاد شده است. واقعیتی که تا امروز از ظرفیتهای آن به خوبی بهره گرفته نشده است. در سال های اخیر و به ویژه در سال گذشته و در جریان جنگ دوازده روزه و جنگ رمضان، ما بیش از پیش با این کارکرد زبان فارسی آشنا شدیم. دقت نظر رهبر انقلاب به این موضوع و ظرفیت استراتژیک زبان فارسی قابل توجه است؛ موضوعی که مسئولان کشور باید آن را سرلوحه اقدامات خود در سالهای آینده در مناسبات بین المللی با کشورهای فارسی زبان و حوزه تمدنی ایران فرهنگی قرار دهند.
رهبر انقلاب در این پیام، زبان و ادب فارسی را یکی از «بزرگترین ظرفیتها برای ترویج فرهنگ و تمدن غنی ایران اسلامی» معرفی میکنند. این نگاه بر این اصل استوار است که زبان و ادبیات صرفاً ابزار ارتباط نیست، بلکه حامل فرهنگ، تاریخ و هویت یک ملت است. البته در عمق این سخن، هشداری مهم نهفته است: اگر زبان و ادب فارسی مورد غفلت قرار گیرد و از پویایی بازبماند، بهتدریج جایگاه خود را در میان نسلهای جدید از دست خواهد داد. از این روست که در این پیام، قدرت زبان و ادب فارسی با قدرت فرهنگی و تمدنی ایران پیوند خورده و به عنوان یکی از پایههای شکلگیری تمدن ایرانی ـ اسلامی مطرح شده است.
بازخوانی اسطورههای شاهنامه در جهان معاصر
در بخش دیگری از این پیام، رهبر انقلاب با نگاهی دقیق به جایگاه شاهنامه پرداخته اند؛ اثری که نهتنها بزرگترین حماسه ادبی ایران، بلکه از برجستهترین آثار حماسی جهان به شمار میرود و به زبان فارسی سروده شده است. بر اساس این پیام ، شاهنامه صرفاً یک متن ادبی نیست، بلکه میتواند در تقویت همبستگی و هویت ملی نقشآفرین باشد.از نظر ایشان شاهنامه فردوسی و روایتهای اسطورهای آن الگویی الهامبخش برای فهم و روایت رویدادهای معاصر است. ایشان معتقدند ملت ایران در «دفاع مقدس سوم» نشان دادند که مفاهیم قهرمانی و حماسی شاهنامه تنها روایتهایی متعلق به گذشته نیستند، بلکه میتوانند در زندگی امروز نیز جلوه پیدا کنند.
این اثرشکوهمند مجموعهای از اسطورهها، روایتهای تاریخی و ارزشهای اخلاقی است که مفاهیمی چون شجاعت، وفاداری، عدالت و ایستادگی در برابر ظلم را بازتاب میدهد. در این پیام نیز همین ظرفیت مورد توجه قرار گرفته و این مفاهیم با رخدادهای سیاسی و اجتماعی معاصر پیوند خوردهاست.
مسئولیت هنرمندان و اهل فرهنگ در روایت حماسه ملی
اشاره به رسالت هنرمندان امروز را می توان یکی از مهمترین بخشهای این پیام، به شمار آورد. رهبر انقلاب با تیزهوشی از تعبیر «بعثت هنرمندان» استفاده میکنند تا نقش فرهنگی و تاریخی هنرمندان را برجسته کنند.این توجه به روشنی گویای این اصل مهم است که هر رویداد تاریخی اگر در قالب آثار هنری و به دست هنرمندان همان دوره ثبت شود، علاوه بر این که به ماندگاری آن واقعه در تاریخ کمک شایان توجهی می کند، در ایجاد اتحاد یک ملت نیز موثر است. همانگونه که فردوسی با سرودن شاهنامه توانست روایتهای کهن ایرانی را ماندگار کند از هنرمندان معاصر نیز انتظار میرود که رویدادهای امروز را به شکل ماندگار ثبت کنند. به بیان دیگر، هنر در این پیام نه صرفاً ابزار زیباییشناختی، بلکه ابزاری برای تثبیت حافظه تاریخی و تقویت هویت ملی تلقی شده است.
مقابله فرهنگی و مفهوم «پدافند زبانی»
در بخش پایانی پیام، موضوع «تهاجم زبانی و فرهنگی» مطرح میشود. رهبر انقلاب با ارائه اصطلاحی جدید به نام «پدافند زبانی و گفتمانی» قاطعانه حرف آخر را درباره اهمیت زبان فارسی بیان میکنند؛ این اصطلاح نشاندهنده نگاه امنیتی ـ فرهنگی ایشان به مسئله زبان است. ایشان با بهره گیری از این ترکیب نوآورانه، این پیام را به مسئولان فرهنگی کشور مخابره میکنند که هنرمندان و همچنین زبان و ادب فارسی به همان اندازه دارای اهمیت هستند که مبارزان میدان دفاع .در ادامه میتوان این برداشت آزاد را از این پیام غنی داشت که با دعوت فعالان فرهنگی به نوآوری و ایجاد جذابیت و جلب توجه نسل آینده به حوزه زبان و ادبیات است که میتوان به پایداری و شکوفایی تمدن ایران اسلامی همچنان امیدوار ماند.
بر همین اساس، در نگاه رهبر انقلاب، تضعیف زبان فارسی صرفاً یک مسئله ادبی یا آموزشی نیست، بلکه تهدیدی برای حافظه تاریخی و هویت فرهنگی ملت به شمار میآید. در ادامه، به مرور و واکاوی فرازهایی از پیام ایشان میپردازیم.
زبان فارسی و ظرفیت تمدنی آن
در بخشی از این پیام، به نقش برون مرزی زبان فارسی اشاره شده است؛ و از آن به عنوان رشته اتّصال اندیشه و مرزهای هویتی ایرانیان یاد شده است. واقعیتی که تا امروز از ظرفیتهای آن به خوبی بهره گرفته نشده است. در سال های اخیر و به ویژه در سال گذشته و در جریان جنگ دوازده روزه و جنگ رمضان، ما بیش از پیش با این کارکرد زبان فارسی آشنا شدیم. دقت نظر رهبر انقلاب به این موضوع و ظرفیت استراتژیک زبان فارسی قابل توجه است؛ موضوعی که مسئولان کشور باید آن را سرلوحه اقدامات خود در سالهای آینده در مناسبات بین المللی با کشورهای فارسی زبان و حوزه تمدنی ایران فرهنگی قرار دهند.
رهبر انقلاب در این پیام، زبان و ادب فارسی را یکی از «بزرگترین ظرفیتها برای ترویج فرهنگ و تمدن غنی ایران اسلامی» معرفی میکنند. این نگاه بر این اصل استوار است که زبان و ادبیات صرفاً ابزار ارتباط نیست، بلکه حامل فرهنگ، تاریخ و هویت یک ملت است. البته در عمق این سخن، هشداری مهم نهفته است: اگر زبان و ادب فارسی مورد غفلت قرار گیرد و از پویایی بازبماند، بهتدریج جایگاه خود را در میان نسلهای جدید از دست خواهد داد. از این روست که در این پیام، قدرت زبان و ادب فارسی با قدرت فرهنگی و تمدنی ایران پیوند خورده و به عنوان یکی از پایههای شکلگیری تمدن ایرانی ـ اسلامی مطرح شده است.
بازخوانی اسطورههای شاهنامه در جهان معاصر
در بخش دیگری از این پیام، رهبر انقلاب با نگاهی دقیق به جایگاه شاهنامه پرداخته اند؛ اثری که نهتنها بزرگترین حماسه ادبی ایران، بلکه از برجستهترین آثار حماسی جهان به شمار میرود و به زبان فارسی سروده شده است. بر اساس این پیام ، شاهنامه صرفاً یک متن ادبی نیست، بلکه میتواند در تقویت همبستگی و هویت ملی نقشآفرین باشد.از نظر ایشان شاهنامه فردوسی و روایتهای اسطورهای آن الگویی الهامبخش برای فهم و روایت رویدادهای معاصر است. ایشان معتقدند ملت ایران در «دفاع مقدس سوم» نشان دادند که مفاهیم قهرمانی و حماسی شاهنامه تنها روایتهایی متعلق به گذشته نیستند، بلکه میتوانند در زندگی امروز نیز جلوه پیدا کنند.
این اثرشکوهمند مجموعهای از اسطورهها، روایتهای تاریخی و ارزشهای اخلاقی است که مفاهیمی چون شجاعت، وفاداری، عدالت و ایستادگی در برابر ظلم را بازتاب میدهد. در این پیام نیز همین ظرفیت مورد توجه قرار گرفته و این مفاهیم با رخدادهای سیاسی و اجتماعی معاصر پیوند خوردهاست.
مسئولیت هنرمندان و اهل فرهنگ در روایت حماسه ملی
اشاره به رسالت هنرمندان امروز را می توان یکی از مهمترین بخشهای این پیام، به شمار آورد. رهبر انقلاب با تیزهوشی از تعبیر «بعثت هنرمندان» استفاده میکنند تا نقش فرهنگی و تاریخی هنرمندان را برجسته کنند.این توجه به روشنی گویای این اصل مهم است که هر رویداد تاریخی اگر در قالب آثار هنری و به دست هنرمندان همان دوره ثبت شود، علاوه بر این که به ماندگاری آن واقعه در تاریخ کمک شایان توجهی می کند، در ایجاد اتحاد یک ملت نیز موثر است. همانگونه که فردوسی با سرودن شاهنامه توانست روایتهای کهن ایرانی را ماندگار کند از هنرمندان معاصر نیز انتظار میرود که رویدادهای امروز را به شکل ماندگار ثبت کنند. به بیان دیگر، هنر در این پیام نه صرفاً ابزار زیباییشناختی، بلکه ابزاری برای تثبیت حافظه تاریخی و تقویت هویت ملی تلقی شده است.
مقابله فرهنگی و مفهوم «پدافند زبانی»
در بخش پایانی پیام، موضوع «تهاجم زبانی و فرهنگی» مطرح میشود. رهبر انقلاب با ارائه اصطلاحی جدید به نام «پدافند زبانی و گفتمانی» قاطعانه حرف آخر را درباره اهمیت زبان فارسی بیان میکنند؛ این اصطلاح نشاندهنده نگاه امنیتی ـ فرهنگی ایشان به مسئله زبان است. ایشان با بهره گیری از این ترکیب نوآورانه، این پیام را به مسئولان فرهنگی کشور مخابره میکنند که هنرمندان و همچنین زبان و ادب فارسی به همان اندازه دارای اهمیت هستند که مبارزان میدان دفاع .در ادامه میتوان این برداشت آزاد را از این پیام غنی داشت که با دعوت فعالان فرهنگی به نوآوری و ایجاد جذابیت و جلب توجه نسل آینده به حوزه زبان و ادبیات است که میتوان به پایداری و شکوفایی تمدن ایران اسلامی همچنان امیدوار ماند.