هدیه ای به نام حیات
هانیه غلامی
مرگ مغزی و پیوند عضو دو روی یک واقعیتاند؛ یکی تلخ و دیگری امیدبخش؛ یکسو خانوادهای که عزیزش را از دست داده و سوی دیگر بیمارانی که تنها امید ادامه زندگیشان دریافت عضو است. تصمیم خانواده برای اهدای عضو میتواند از دل اندوه، زندگی دوبارهای به چند بیمار ببخشد؛ قلبی که در سینه فرد دیگری میتپد یا عضوی که باعث میشود پدری کنار فرزندش بماند و مادری به آغوش خانواده بازگردد. مسئول مرکز اهدای عضو و فراهمآوری اعضای پیوندی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در گفت و گو با «خراسان» میگوید: سالانه حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ مورد مرگ مغزی در شرق کشور ثبت میشود که بیشتر ناشی از تصادف، سقوط از ارتفاع، آسیبهای شدید و سکته مغزی است. از این میان حدود ۲۰۰ تا ۲۲۰ نفر قابلیت اهدای عضو دارند که درنهایت سالانه ۱۶۰ تا ۱۷۰ مورد به اهدا منجر میشود. فقط در سال ۱۴۰۴، ۱۶۹مورد اهدای عضو در مشهد ثبت شد و ۷۰ تا ۷۵ درصد خانوادهها با این کار موافقت کردهاند.
روزانه بین ۷ تا ۱۰ بیمار در فهرست انتظار پیوند، جان خود را از دست میدهند
ابراهیم خالقی یکی از مهمترین چالشها را ناآگاهی مردم از تفاوت «کما» و «مرگ مغزی» میداند؛ در کما بخشی از فعالیت مغز باقی است و احتمال بازگشت وجود دارد، اما در مرگ مغزی تمام سلولهای مغز از بین رفته و هیچ فعالیتی وجود ندارد. او توضیح میدهد که تپش قلب بیمار مرگ مغزی به کمک دستگاه تنفس مصنوعی برای مدتی محدود ادامه دارد و همین زمان کوتاه فرصت حفظ اعضای قابل پیوند را فراهم میکند. به گفته وی، سختترین بخش کار اعلام مرگ مغزی و گرفتن رضایت خانواده است؛ چون آنها هنوز عزیزشان را میبینند و پذیرش بازنگشتن او بسیار دشوار است. به همین دلیل، تیمی آموزشدیده با نهایت احترام و همدلی با خانواده گفتوگو میکند. خالقی به خاطره تلخی از مادری اشاره میکند که هنگام شنیدن موضوع اهدای عضو فرزند مرگ مغزیاش، به صورت خود زد و از هوش رفت؛ صحنهای که هنوز از ذهن او پاک نشده است. وی ادامه میدهد: روزانه بین ۷ تا ۱۰ بیمار در فهرست انتظار پیوند، جان خود را از دست میدهند و بسیاری از این افراد در صورت دریافت عضو میتوانند به زندگی عادی برگردند. مسئول مرکز اهدای عضو مشهد، میگوید: سال گذشته از ۱۶۹ مورد اهدای عضو، ۸۲۴ بیمار موفق به دریافت عضو یا نسوج پیوندی شدند. این اعضا شامل کلیه، کبد، قلب، قرنیه و پوست برای بیماران دچار سوختگی شدید بوده است.
از اهداکننده 6 ماهه تا 73 ساله
خالقی اظهار میکند: تشخیص مرگ مغزی نیازمند معاینه توسط چهار پزشک متخصص از جمله متخصص مغز و اعصاب و جراح مغز و اعصاب است و پزشکی قانونی نیز باید تأیید نهایی را انجام دهد. همچنین، دو نوبت نوار مغزی گرفته میشود. وی به ذکر خاطرهای امیدبخش میپردازد که در آن یک بیمار بندرعباسی که دو سال در فهرست پیوند بود، در هنگام زیارت حرم امام رضا(ع) به او خبر داده شد که عضو مناسب برای پیوند او پیدا شده است. به گفته مسئول مرکز اهدای عضو مشهد، کوچکترین اهداکننده عضو در مشهد نوزاد ششماهه و بزرگترین نیز ۷۳ ساله بوده است. وی درباره کارت اهدای عضو توضیح میدهد: این کارت تصمیمی انسانی و آگاهانه است و وجود آن میتواند تصمیمگیری برای خانواده را آسانتر کند. حفظ حرمت پیکر اهداکننده از اصول اساسی در این فرایند است و بدن متوفی با دقت ترمیم میشود. در ۴۵ روز نخست امسال، ۲۲ مورد اهدای عضو در مشهد ثبت شد که نجات و بهبود زندگی بیش از ۱۱۰ بیمار را به همراه داشت. همچنین، پیوند اعضا در نظام سلامت ایران رایگان است و این موضوع امکان دسترسی بیماران به این درمان حیاتی را فراهم میآورد.