روزنامه ها نمی میرند
صادق غفوریان
ما روزنامه نگار هستیم، یعنی در یک روزنامه چاپی فعالیت می کنیم؛ اما قریب یک دهه است، روزنامه خراسان با توجه به اقتضای زمانه و توسعه فضای مجازی و رسانه های جدید، همسو با این نیاز جدید، بخش های آنلاین و فضای مجازی خود را در قالب رسانه های مستقل فعال کرده است. در همه این سال ها نه تنها در این روزنامه، بلکه یک پرسش اساسی در جهان رسانه ها مطرح است که آیا روزنامه ها حذف شدنی اند یا نه؟آیا می توان با روزنامه کاغذی خداحافظی کرد؟ و این سوال که آیا می توان به توسعه رسانه های جدید و فضای مجازی بی توجه بود؟
افزایش هولناک قیمت کاغذ طی 6 ماه
ماجرای کمبود و گرانی کاغذ روزنامه، از حدود دو سال قبل و در پی تغییر سیاست های دولت جدید، شکل جدی تری به خود گرفت. یک تامین کننده کاغذ چند موسسه مطبوعاتی کشور، دیروز به ما این طور گفت: دولت شهید رئیسی، برای کاغذ روزنامه با حمایت از واردات کاغذ، کمبود را برطرف کرد. آن موقع این کاغذ با حدود هر کیلو 30 هزار تومان قابل تهیه بود و روزنامه هایی که بیش از سهمیه نیاز داشتند، با حدود کیلویی 35 هزار تومان می توانستند کمبودشان را از بازار تهیه کنند. اما در دولت جدید، این سیاست تغییر کرد، به گونه ای که برای واردات کاغذ، ارز حمایتی (ارز با قیمت کمتر از بازار آزاد) تخصیص نمی یابد. لذا، واردکنندگان عمدتا با ارز آزاد، کاغذ وارد می کنند و این روند، باعث شده است که کاغذ اکنون بین هر کیلو 160 تا 170 هزار تومان در بازار عرضه شود. این در حالی است که آذرماه سال قبل، قیمت آن حدود 60 تا 70هزار تومان بود.
روزنامه را حذف کنیم؟
حال با این مرثیه، آیا باید روزنامه را حذف کرد؟ آیا به استناد این که دولت در این زمینه حمایت لازم از حیات و دوام روزنامه ها نمی کند، می توان به این بخش فرهنگی و تاریخی کشور لگد زد؟
با روزنامه می توان پشه ها را کشت
محمدرضا سعدی، صاحب امتیاز و مدیرمسئول روزنامه جهان صنعت، این طور می گوید: کاغذ و کتاب از دیرباز جزو فرهنگ ما بوده است؛ ضمن این که روزنامه ها از مهم ترین ابزار اثرگذاری در جامعه اند. در این باره خوب است، به موضوعی اشاره کنم؛ اواسط دهه هشتاد از سردبیر یکی از روزنامه های مطرح پرسیدند، با توجه به گسترش اینترنت تکلیف روزنامه ها چه می شود؟ او پاسخ جالبی می دهد؛ همزمان یک روزنامه را برمی دارد، لوله می کند و با آن پشه ای را که آن جا بوده، می کشد و بعد می گوید، با روزنامه می توان پشه های سیاست را از بین برد.
تولید محتوای واقعی با روزنامه
سعدی معتقد است، روزنامه ها همچنان محل تولید یک محتوای قابل استناد هستند: «هنوز محتوای علمی، تخصصی و کارشناسی در مطبوعات تولید می شود و سایت ها و فضای مجازی همچنان نتوانسته اند به این جایگاه برسند. یعنی نخبگان و نویسندگان صاحبنظر، همچنان در روزنامه ها قلم می زنند. سایت ها و فضای مجازی، برای انتشار اخبار لحظه ای خوب است اما این فضا زودگذر است و نمی تواند آن طور که باید برای مطالب استناد ایجاد کند.
مگر روزنامه در ژاپن و آمریکا حذف شد؟
این فعال باسابقه مطبوعات می گوید: ما در کشور نباید اجازه دهیم، حیات روزنامه ها دچار چالش شود؛ مگر در آمریکا، ژاپن و اروپا، روزنامه را حذف کردند که حذف کنیم؟
سلام روزنامه ها به فضای مجازی
چه بخواهیم چه نخواهیم، اقتضای زمانه و جهان جدید رسانه ها و توسعه فضای مجازی، روزنامه را از فضای کاغذی به مرور به سمت و سوی فضای مجازی سوق داده است. هم اکنون، اغلب مطبوعات به موازات روزنامه چاپی، تلاش کرده اند محتوای خود را در فضای مجازی منتشر کنند و دامنه مخاطبان خود را توسعه بخشند؛ موسسه خراسان در شمار همین رسانه هاست که علاوه بر تاسیس رسانه بزرگ «آخرین خبر» در فضای مجازی، رسانه «خراسان آنلاین» را نیز در این بستر پیش روی مخاطبان قرار داده است. اما طبیعتا توسعه این فعالیت ها به منزله حذف روزنامه کاغذی نیست؛ چراکه این رسانه قدیمی همچنان محبوب بخشی از جامعه به ویژه در شرق کشور است؛ از سویی دیگر، روزنامه حدودا 80 ساله خراسان به عنوان نخستین روزنامه ثبت شده در فهرست آثار ملی ایران، نمی تواند خود را از چرخه چاپ خارج کند.
روزنامه ها هیچ گاه از بین نمی روند
در همین فضا، بهروز بهزادی مدیرمسئول روزنامه اصلاح طلب «اعتماد»، ضمن این که معتقد است «روزنامه ها از بین نمی روند» می گوید: طبیعتا امروز، ظرفیت اینترنت و فضای مجازی امکان گسترده ای را برای فعالیت بیشتر با مخاطبان بیشتر برای روزنامه ها فراهم آورده اند و روزنامه ها باید خود را با فناوری همراه کنند. نمی توان گفت، روزنامه ها تعطیل می شوند، اما شرایط همچون گرانی و کمبود کاغذ، به گونه ای است که باید در مسیر اینترنتی شدن آن حرکت کرد.
استاد مجید رضائیان، استاد مطرح ارتباطات:
رسانه های چاپی، رسانه های اعتبار هستند
دکتر مجید رضائیان، استاد مطرح ارتباطات و روزنامهنگاری، در گفت وگوبا خراسان می گوید:شبکه های مجازی به قول مانوئل کاستلز، جامعه شناس مطرح، همچنان دارای دو ایراد هستند؛ فقدان سندیت و فقدان مشروعیت. با این نگاه، رسانه های چاپی، رسانه های اعتبار هستند و ضمن این که می توانند چاپ شوند، باید مسیر خود را در فضای وب و شبکه های مجازی توسعه ببخشند. رضائیان با اشاره به ضرورت ورود مطبوعات به عرصه «روزنامه نگاری تحلیلی»، می گوید: امروز تلاش روزنامه نگاران باید این باشد که گونه «روزنامه نگاری تحلیلی» را در گزارشهایشان تقویت کنند. یعنی در گزارشهایشان به سراغ یافتن پاسخ دو سوال بروند، «چرا» و «چگونه».او تاکید می کند: اگر روزنامه ها به سمت روزنامه نگاری تحلیلی بروند، روز به روز درخشان تر می شوند، چون شبکه های اجتماعی به قول مانوئل کاستلز، جامعه شناس مطرح، همچنان دارای دو ایراد هستند، اول فقدان سندیت و فقدان مشروعیت. با این نگاه، رسانه های چاپی، رسانه های اعتبار هستند و ضمن این که می توانند چاپ شوند، باید مسیر خود را در فضای وب و شبکه های مجازی توسعه ببخشند.این استاد روزنامه نگاری معتقد است: تجربه امروز دنیا توسعه روزنامه ها به شکل آفلاین بر بستر اینترنت است. طبیعتا نسخه کاغذی ممکن است تا حد محدودی به فروش برسد و در اختیار همه قرار نگیرد. ضمن این که با ورود هوش مصنوعی، این احتمال که روزنامه ها در آینده نزدیک، به طور کامل در بستر وب قرار بگیرند، وجود دارد.