رئیس مجلس و رئیس هیئت مذاکره کننده ایران، در پیامی ۳ بندی موضع صریح ایران را در خصوص مذاکره با آمریکا اعلام کرد
مثلث مذاکره ایران با آمریکا موشک، بیاعتمادی، آمادگی
عماد سلیمانی
در حالی که گزارشها از پیشرفت نسبی مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا در دوحه و همچنین رد و بدل پیام هایی توسط اسلامآباد حکایت دارد و مقامات آمریکایی از نزدیک شدن طرفین به یک تفاهم سخن میگویند، قالیباف، رئیس مجلس و رئیس هیئت مذاکرهکننده ایران، با انتشار پیامی سهبندی تلاش کرد تصویری روشن از منطق حاکم بر رویکرد تهران ارائه کند که به نظر میرسد نوعی مانیفست مذاکره جمهوری اسلامی در مرحله کنونی گفتوگوها باشد.
مذاکرات ایران و آمریکا در شرایطی وارد مرحلهای حساس شده که از یک سو آمریکایی ها از پیشرفت قابل توجه در روند گفتوگوها سخن میگوید و از سوی دیگر تهران همچنان نسبت به دستیابی قریبالوقوع به توافق ابراز احتیاط میکند. در چنین فضایی، توئیت سهبندی محمدباقر قالیباف را میتوان مهمترین پیام سیاسی منتشرشده از سوی تهران در روزهای اخیر دانست.
قالیباف در نخستین بند این پیام تأکید کرد: «ما امتیازات را نه با گفتوگو، بلکه با موشکها میگیریم، در مذاکره فقط آنها را تفهیم میکنیم.»
این جمله در واقع خلاصهای از نگاه ایران به نسبت میان میدان و دیپلماسی است. برخلاف رویکردی که مذاکره را ابزار اصلی کسب امتیاز میداند، ایران معتقد است آنچه طرف مقابل را به پای میز گفتوگو آورده، هزینههای میدانی و موازنه قدرت است. از این منظر، مذاکره نه نقطه آغاز کسب امتیاز، بلکه مرحله تثبیت دستاوردهایی است که پیشتر در میدان حاصل شدهاند.
این موضع در شرایطی مطرح میشود که همزمان با ادامه مذاکرات، تنشهای نظامی در خلیجفارس و پیرامون تنگه هرمز نیز ادامه یافته است. حملات متقابل روزهای اخیر نشان داده که ایران و آمریکا همچنان در حال استفاده همزمان از دو اهرم دیپلماسی و فشار نظامی هستند.
بند دوم پیام قالیباف نیز حامل یک پیام روشن به طرف آمریکایی است؛ «اعتمادی به تضمینها و حرفها نداریم، فقط رفتارها معیار است. هیچ اقدامی پیش از اقدام طرف مقابل انجام نخواهد شد.»
این بخش را باید بازتاب مستقیم تجربه برجام دانست. در نگاه سیاستمداران ایرانی، خروج آمریکا از توافق هستهای در سالهای گذشته موجب شده اعتبار تضمینهای سیاسی واشنگتن به شدت کاهش یابد. به همین دلیل تهران اکنون بر اصل اقدام متقابل و همزمان تأکید میکند.
بر اساس همین منطق است که ایران در مذاکرات اخیر، رفع عملی بخشی از فشارهای اقتصادی و ارائه نشانههای ملموس از تغییر رفتار آمریکا را مقدم بر هرگونه اقدام یکجانبه میداند. به عبارت دیگر، از نگاه تهران، اعتماد دیگر به هیچ عنوان وجود ندارد بلکه باید از طریق رفتار عملی طرف مقابل تولید شود.
اما شاید مهمترین بخش پیام قالیباف بند سوم آن باشد؛ جایی که میگوید: «پیروز هر توافقی کسی است که از فردای آن، بهتر برای جنگ آماده شود.»
این گزاره از یک منظر دیگر نیز اهمیت دارد. طی هفتههای اخیر، بخشی از افکار عمومی و حتی برخی جریانهای سیاسی نگران بودند که ورود ایران به مذاکرات و احتمال دستیابی به توافق، به نوعی خوشبینی راهبردی منجر شود و زمینه غافلگیری مجدد کشور در برابر آمریکا و اسرائیل را فراهم کند؛ نگرانیای که ریشه آن در تجربههای گذشته و بیاعتمادی عمیق به رفتار واشنگتن است.
اما پیام قالیباف عملاً چنین برداشتی را رد میکند. اهمیت موضوع از آن جهت است که این سخنان نه از سوی یک دیپلمات صرف، بلکه از زبان رئیس هیئت مذاکرهکننده ایران و یکی از چهرههای باسابقه حوزه دفاعی و امنیتی کشور بیان شده است. وقتی مسئول مستقیم مذاکرات تأکید میکند که «پیروز هر توافقی کسی است که از فردای آن، بهتر برای جنگ آماده شود»، در واقع این پیام را مخابره میکند که هیچ توافقی قرار نیست موجب تغییر در محاسبات امنیتی و دفاعی ایران شود.
بر اساس این منطق، توافق نه به معنای پایان تهدید، بلکه صرفاً به معنای مدیریت بخشی از بحرانهای جاری است. به بیان دیگر، حتی اگر توافقی حاصل شود، ساختار امنیتی و نظامی ایران با فرض خوشبینی به آمریکا یا کاهش تهدیدات منطقهای بازطراحی نخواهد شد. تهران همچنان بدترین سناریوها را محتمل میداند و حفظ آمادگی دفاعی را بخشی از الزامات دوران پس از توافق تلقی میکند.
از این منظر، بند سوم پیام قالیباف را میتوان مهمترین تضمین سیاسی برای منتقدان داخلی مذاکرات دانست؛ پیامی که میگوید مذاکره در حال انجام است، اما هیچکس در تهران قرار نیست امنیت کشور را بر پایه اعتماد به واشنگتن بنا کند.
مجموع این سه بند نشان میدهد که تهران در حال پیگیری نوعی دیپلماسی قدرتمحور است؛ رویکردی که در آن مذاکره نه جایگزین قدرت سخت، بلکه مکمل آن تلقی میشود. از این منظر، هدف ایران دستیابی به توافقی است که فشارهای اقتصادی و امنیتی را کاهش دهد، بدون آنکه اهرمهای بازدارندگی خود را از دست بدهد.
این پیام همچنین برای میانجیهای قطری و پاکستانی و نیز طرف آمریکایی حامل یک هشدار روشن است؛ اینکه تهران توافق را صرفاً زمانی قابل قبول میداند که مبتنی بر اقدام متقابل، راستیآزمایی عملی و حفظ موازنه قدرت باشد.
ترامپ باز هم خواستههای خود از ایران را فهرست کرد
همزمان با انتشار پیام سهبندی قالیباف، دونالد ترامپ نیز در تازهترین موضعگیری خود بخشی از انتظارات واشنگتن از توافق احتمالی را تشریح کرد. رئیسجمهور آمریکا اعلام کرد تنگه هرمز باید فوراً برای تردد کشتیها بازگشایی شود، محاصره دریایی پایان مییابد و کشتیهای متوقفشده در منطقه امکان بازگشت به مسیرهای عادی خود را پیدا کنند. او همچنین از تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم غنیشده ایران به عنوان یکی از محورهای اصلی مذاکرات نام برد.
مذاکرات ایران و آمریکا در شرایطی وارد مرحلهای حساس شده که از یک سو آمریکایی ها از پیشرفت قابل توجه در روند گفتوگوها سخن میگوید و از سوی دیگر تهران همچنان نسبت به دستیابی قریبالوقوع به توافق ابراز احتیاط میکند. در چنین فضایی، توئیت سهبندی محمدباقر قالیباف را میتوان مهمترین پیام سیاسی منتشرشده از سوی تهران در روزهای اخیر دانست.
قالیباف در نخستین بند این پیام تأکید کرد: «ما امتیازات را نه با گفتوگو، بلکه با موشکها میگیریم، در مذاکره فقط آنها را تفهیم میکنیم.»
این جمله در واقع خلاصهای از نگاه ایران به نسبت میان میدان و دیپلماسی است. برخلاف رویکردی که مذاکره را ابزار اصلی کسب امتیاز میداند، ایران معتقد است آنچه طرف مقابل را به پای میز گفتوگو آورده، هزینههای میدانی و موازنه قدرت است. از این منظر، مذاکره نه نقطه آغاز کسب امتیاز، بلکه مرحله تثبیت دستاوردهایی است که پیشتر در میدان حاصل شدهاند.
این موضع در شرایطی مطرح میشود که همزمان با ادامه مذاکرات، تنشهای نظامی در خلیجفارس و پیرامون تنگه هرمز نیز ادامه یافته است. حملات متقابل روزهای اخیر نشان داده که ایران و آمریکا همچنان در حال استفاده همزمان از دو اهرم دیپلماسی و فشار نظامی هستند.
بند دوم پیام قالیباف نیز حامل یک پیام روشن به طرف آمریکایی است؛ «اعتمادی به تضمینها و حرفها نداریم، فقط رفتارها معیار است. هیچ اقدامی پیش از اقدام طرف مقابل انجام نخواهد شد.»
این بخش را باید بازتاب مستقیم تجربه برجام دانست. در نگاه سیاستمداران ایرانی، خروج آمریکا از توافق هستهای در سالهای گذشته موجب شده اعتبار تضمینهای سیاسی واشنگتن به شدت کاهش یابد. به همین دلیل تهران اکنون بر اصل اقدام متقابل و همزمان تأکید میکند.
بر اساس همین منطق است که ایران در مذاکرات اخیر، رفع عملی بخشی از فشارهای اقتصادی و ارائه نشانههای ملموس از تغییر رفتار آمریکا را مقدم بر هرگونه اقدام یکجانبه میداند. به عبارت دیگر، از نگاه تهران، اعتماد دیگر به هیچ عنوان وجود ندارد بلکه باید از طریق رفتار عملی طرف مقابل تولید شود.
اما شاید مهمترین بخش پیام قالیباف بند سوم آن باشد؛ جایی که میگوید: «پیروز هر توافقی کسی است که از فردای آن، بهتر برای جنگ آماده شود.»
این گزاره از یک منظر دیگر نیز اهمیت دارد. طی هفتههای اخیر، بخشی از افکار عمومی و حتی برخی جریانهای سیاسی نگران بودند که ورود ایران به مذاکرات و احتمال دستیابی به توافق، به نوعی خوشبینی راهبردی منجر شود و زمینه غافلگیری مجدد کشور در برابر آمریکا و اسرائیل را فراهم کند؛ نگرانیای که ریشه آن در تجربههای گذشته و بیاعتمادی عمیق به رفتار واشنگتن است.
اما پیام قالیباف عملاً چنین برداشتی را رد میکند. اهمیت موضوع از آن جهت است که این سخنان نه از سوی یک دیپلمات صرف، بلکه از زبان رئیس هیئت مذاکرهکننده ایران و یکی از چهرههای باسابقه حوزه دفاعی و امنیتی کشور بیان شده است. وقتی مسئول مستقیم مذاکرات تأکید میکند که «پیروز هر توافقی کسی است که از فردای آن، بهتر برای جنگ آماده شود»، در واقع این پیام را مخابره میکند که هیچ توافقی قرار نیست موجب تغییر در محاسبات امنیتی و دفاعی ایران شود.
بر اساس این منطق، توافق نه به معنای پایان تهدید، بلکه صرفاً به معنای مدیریت بخشی از بحرانهای جاری است. به بیان دیگر، حتی اگر توافقی حاصل شود، ساختار امنیتی و نظامی ایران با فرض خوشبینی به آمریکا یا کاهش تهدیدات منطقهای بازطراحی نخواهد شد. تهران همچنان بدترین سناریوها را محتمل میداند و حفظ آمادگی دفاعی را بخشی از الزامات دوران پس از توافق تلقی میکند.
از این منظر، بند سوم پیام قالیباف را میتوان مهمترین تضمین سیاسی برای منتقدان داخلی مذاکرات دانست؛ پیامی که میگوید مذاکره در حال انجام است، اما هیچکس در تهران قرار نیست امنیت کشور را بر پایه اعتماد به واشنگتن بنا کند.
مجموع این سه بند نشان میدهد که تهران در حال پیگیری نوعی دیپلماسی قدرتمحور است؛ رویکردی که در آن مذاکره نه جایگزین قدرت سخت، بلکه مکمل آن تلقی میشود. از این منظر، هدف ایران دستیابی به توافقی است که فشارهای اقتصادی و امنیتی را کاهش دهد، بدون آنکه اهرمهای بازدارندگی خود را از دست بدهد.
این پیام همچنین برای میانجیهای قطری و پاکستانی و نیز طرف آمریکایی حامل یک هشدار روشن است؛ اینکه تهران توافق را صرفاً زمانی قابل قبول میداند که مبتنی بر اقدام متقابل، راستیآزمایی عملی و حفظ موازنه قدرت باشد.
ترامپ باز هم خواستههای خود از ایران را فهرست کرد
همزمان با انتشار پیام سهبندی قالیباف، دونالد ترامپ نیز در تازهترین موضعگیری خود بخشی از انتظارات واشنگتن از توافق احتمالی را تشریح کرد. رئیسجمهور آمریکا اعلام کرد تنگه هرمز باید فوراً برای تردد کشتیها بازگشایی شود، محاصره دریایی پایان مییابد و کشتیهای متوقفشده در منطقه امکان بازگشت به مسیرهای عادی خود را پیدا کنند. او همچنین از تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم غنیشده ایران به عنوان یکی از محورهای اصلی مذاکرات نام برد.