پسرم هر شب فیلمهای ترسناک و ناراحتکننده میبیند!
فائزه سجادیراد | روانشناس
مخاطب گرامی، این الگو نگرانکننده ولی قابل مدیریت است. در ۱۶سالگی معمولاً ترکیبی از کنجکاوی، فرار از استرس، عادت به اسکرولکردن و گاهی اضطراب/افسردگی میتواند باعث شود نوجوان شبها در فیلمهای ناراحتکننده و ترسناک غرق شود و خوابش بههم بخورد.
چه باید کرد؟
اول از همه باید بدانید که هدف را «کنترل» نگذارید، «فهم و تنظیم» بگذارید. اگر مستقیم با ممنوعیت شدید جلو بروید، احتمالاً پنهانکاری بیشتر میشود. بهتر است مرحلهبهمرحله پیش بروید. کارهایی که همین امروز میتوانید انجام دهید:
1. گفتوگوی آرام، نه بازجویی
در زمان آرام و بدون دعوا بگویید: «من نگران خوابت و حالت هستم.»، «میخوام بفهمم شبها دنبال چی میگردی؟»، «بعد از این فیلمها حالت بدتر میشه یا حس میکنی کمک میکنن از چیزی فرار کنی؟». سؤالهای باز بهتر از «چرا این کار رو میکنی؟» هستند.
2. روی خواب تمرکز کنید
کمخوابی بر خلقوخو، تمرکز و کنترل هیجان تاثیر منفی میگذارد. یک قانون ساده و روشن بگذارید:
*گوشی بیرون از اتاق خواب
* خاموشی صفحهنمایش ۶۰ دقیقه قبل خواب
*ساعت خواب و بیداری ثابت
اگر مقاومت کرد، از «محدودیت مشترک خانوادگی» حرف بزنید، نه فقط قانون برای او.
3. جایگزین واقعی بدهید
فقط گرفتن گوشی کافی نیست. باید چیزی جایگزین شود مثلا پادکست آرام، کتاب/کمیک، موسیقی ملایم، ورزش سبک عصرگاهی، کاردستی، بازی رومیزی، یا فعالیتی با خانواده.
4. ریشهیابی کنید
بهجای «چرا این کار را میکنی؟» بپرسید «چه چیزی پشتش هست؟» گاهی این رفتار نشانه یکی از این موارد است: اضطراب، افسردگی، تنهایی، استرس مدرسه، مشکلات دوستی/عاطفی، وسواس فکری یا درگیری با محتوای غمانگیز. اگر بگوید «وقتی ناراحتم این نوع فیلمها را میبینم»، یعنی موضوع فقط عادت نیست و باید روی حال روانی هم کار شود.
چه زمانی به روانشناس مراجعه کنید؟
اگر هرکدام از این موارد وجود دارد، بهتر است با روانشناس نوجوان یا مشاور مدرسه صحبت کنید:
افت نمره یا بیانگیزگی، خواب شدیداً بههمریخته، گوشهگیری، زودرنجی یا پرخاشگری، بیاشتهایی/پرخوری، حرف از بیارزشی، ناامیدی، یا مرگ، قطع ارتباط با دوستان و خانواده، اگر حرفی درباره خودآسیبزنی یا تمایل به مردن زد، جدی بگیرید و سعی کنید او را در خانه تنها نگذارید. چند جمله مفید برای شروع گفت وگو:
«من نمیخوام تو رو کنترل کنم؛ میخوام کمک کنم بهتر بخوابی و حالت بهتر بشه.»، «بیا با هم ببینیم این محتوا چه اثری روی تو میگذاره.»، «اگر پشت این رفتار ناراحتی یا فشاری هست، میخوام کنارت باشم.»
چه باید کرد؟
اول از همه باید بدانید که هدف را «کنترل» نگذارید، «فهم و تنظیم» بگذارید. اگر مستقیم با ممنوعیت شدید جلو بروید، احتمالاً پنهانکاری بیشتر میشود. بهتر است مرحلهبهمرحله پیش بروید. کارهایی که همین امروز میتوانید انجام دهید:
1. گفتوگوی آرام، نه بازجویی
در زمان آرام و بدون دعوا بگویید: «من نگران خوابت و حالت هستم.»، «میخوام بفهمم شبها دنبال چی میگردی؟»، «بعد از این فیلمها حالت بدتر میشه یا حس میکنی کمک میکنن از چیزی فرار کنی؟». سؤالهای باز بهتر از «چرا این کار رو میکنی؟» هستند.
2. روی خواب تمرکز کنید
کمخوابی بر خلقوخو، تمرکز و کنترل هیجان تاثیر منفی میگذارد. یک قانون ساده و روشن بگذارید:
*گوشی بیرون از اتاق خواب
* خاموشی صفحهنمایش ۶۰ دقیقه قبل خواب
*ساعت خواب و بیداری ثابت
اگر مقاومت کرد، از «محدودیت مشترک خانوادگی» حرف بزنید، نه فقط قانون برای او.
3. جایگزین واقعی بدهید
فقط گرفتن گوشی کافی نیست. باید چیزی جایگزین شود مثلا پادکست آرام، کتاب/کمیک، موسیقی ملایم، ورزش سبک عصرگاهی، کاردستی، بازی رومیزی، یا فعالیتی با خانواده.
4. ریشهیابی کنید
بهجای «چرا این کار را میکنی؟» بپرسید «چه چیزی پشتش هست؟» گاهی این رفتار نشانه یکی از این موارد است: اضطراب، افسردگی، تنهایی، استرس مدرسه، مشکلات دوستی/عاطفی، وسواس فکری یا درگیری با محتوای غمانگیز. اگر بگوید «وقتی ناراحتم این نوع فیلمها را میبینم»، یعنی موضوع فقط عادت نیست و باید روی حال روانی هم کار شود.
چه زمانی به روانشناس مراجعه کنید؟
اگر هرکدام از این موارد وجود دارد، بهتر است با روانشناس نوجوان یا مشاور مدرسه صحبت کنید:
افت نمره یا بیانگیزگی، خواب شدیداً بههمریخته، گوشهگیری، زودرنجی یا پرخاشگری، بیاشتهایی/پرخوری، حرف از بیارزشی، ناامیدی، یا مرگ، قطع ارتباط با دوستان و خانواده، اگر حرفی درباره خودآسیبزنی یا تمایل به مردن زد، جدی بگیرید و سعی کنید او را در خانه تنها نگذارید. چند جمله مفید برای شروع گفت وگو:
«من نمیخوام تو رو کنترل کنم؛ میخوام کمک کنم بهتر بخوابی و حالت بهتر بشه.»، «بیا با هم ببینیم این محتوا چه اثری روی تو میگذاره.»، «اگر پشت این رفتار ناراحتی یا فشاری هست، میخوام کنارت باشم.»