برنامه زیاد، ایده کم
مصطفی قاسمیان
جام جهانی 2026 برای رسانههای تصویری کشورمان، بیش از هر دورهای به میدان رقابت تبدیل شده. تلویزیون، پلتفرمها و رسانههای اینترنتی با حجم کمسابقهای از ویژهبرنامهها وارد میدان شدهاند؛ از استودیوهای بزرگ گرفته، تا شوخیهای وایرالی، میزهای تحلیل و ترکیبهای تازه-کارشناس. از نظر کمیت، احتمالا با متنوعترین دوره مواجهیم، اما از منظر کیفیت و عمق محتوایی، این تکثر هنوز به بلوغ نرسیده و بخش مهمی از برنامهها یا به شوخی و وایرال شدن تکیه کردهاند، یا به گفتوگوهایی که فراتر از حرفهای روزمره فوتبال نمیروند. نتیجه آن که امسال بیش از هر چیز، رقابت روی ظاهر، دکور و فرم دیده میشود، نه روی ایده و محتوا. در ادامه بررسی تکبهتک برنامهها را میخوانید:
جام 26/ شبکه سه
گل سرسبد ویژهبرنامههای تلویزیونی امسال، چه از منظر توجه مخاطبان و چه از منظر تمرکز مدیریتی، «جام 26» است. برنامه از مهمانان مناسبی بهره میبرد و اجرا نیز با وجود برخی حواشی و فرامتنها، درمجموع قابل قبول است. حضور پیمان اسدیان در محل اردوی تیم ملی در مکزیک و ارتباطهای میدانی، یکی از امتیازات مهم آن محسوب میشود و به برنامه حس زنده بودن میدهد. با این حال، ضعف در بخش آیتمها و بهویژه بخش خبر، ضربه جدی به محصول زده؛ آیتمها کمرمقاند و هماهنگی مجریان خبر نیز چندان مطلوب نیست. در حوزه دکور اما «جام 26» فاصله محسوسی با رقبا ایجاد کرده و احتمالاً استانداردترین طراحی تصویری امسال را دارد.
بیست بیست و شش/ شبکه ورزش
قرار بود نقش برنامه دوم را ایفا کند، اما کیفیت آن فاصله زیادی با «جام 26» ندارد و حتی در برخی بخشها جلوتر هم میایستد. برگ برنده اصلی برنامه، تسلط تیم سردبیری و مجریان بر محتواست که باعث شده گفت وگوها و بخشهای تحلیلی صرفاً به تکرار بدیهیات ختم نشوند.
بخش آنالیز که گاه رنگوبوی آموزشی میگیرد، از نقاط قوت جدی برنامه به شمار میآید. اخبار و اطلاعاتی که در خلال گفتوگوها مطرح میشود نیز برای مخاطب جذابیت دارد. ضعف اصلی «بیست بیست و شش» اما حجم زیاد تبلیغات حامی مالی است. همچنین حضور طولانی و چرخشی مهمانان، گاه ضرباهنگ برنامه را کند و خستهکننده میکند.
جام طلایی/ شبکه یک
«جام طلایی» از همان ابتدا بیشتر شبیه محصولی درجه دو به نظر میرسید؛ برنامهای که نه در ایده و نه در اجرا، جاهطلبی خاصی ندارد. استفاده از روزنامهنگاران به عنوان کارشناس، ایدهای قابل دفاع بود و میتوانست به گفتوگوها زاویه متفاوتی بدهد، اما کیفیت مهمانان اصلی، برنامه را عقب کشید؛ افرادی مانند علی فتحا...زاده که نه جذابیت ویژهای دارند و نه محتوای خاصی عرضه میکنند. دکور و آیتمها نیز فاقد ویژگی متمایز هستند. به نظر میرسد این برنامه اساساً در اولویت اصلی سازندگان قرار نداشته. در لحظه تنظیم این گزارش، خبری از پخش قسمت جدید این برنامه نیست و گفته میشود که به دلایل فرامتنی تعطیل شده.
آن جام/ رسانه تصویری آن
اولین مشکل برنامه از نام آن آغاز میشود؛ عنوانی نامتعارف که تعابیر خاصی را در ذهن میآورد. «آن جام» بیش از اندازه روی وایرال شدن حساب باز کرده و گاه به نظر میرسد به جای ساخت یک محصول فوتبالی، در حال شکار لحظات قابل بازنشر است. تلاش مجریان برای تولید شوخی، هنوز به نقطه مطلوب نرسیده، اما ارتباط مستقیم با تیخوانا از نقاط قوت مهم برنامه محسوب میشود و به آن امتیاز خوبی میبخشد. مشکل بزرگتر، غلبه محتوای سیاسی بر فضای «آن جام» است؛ تا حدی که گاهی این پرسش را ایجاد میکند که هدف اصلی، فوتبال است یا نه. دکور این برنامه از انتخاب رنگ نامناسب لطمه خورده و شلوغ به نظر میرسد.
جام خاص/ تلویزیون همشهری
«جام خاص» دستکم یک ویژگی مهم دارد؛ تلاش برای متفاوت بودن. ایده محوری برنامه، تازه و قابل توجه است و دکور نیز ظاهر شیک و چشمنوازی دارد. با این حال، تسلط عوامل روی محتوا فاصله محسوسی دارند. فرنوش جعفری و گلاره ناظمی مسلط جلوه میکنند و خصوصاً جعفری نشان میدهد آمادگی محتوایی بالایی دارد. در مقابل، مجری اصلی گاه از جریان بحث عقب میماند و سوالات مبتدیانه میپرسد. ایده گزارش دوباره خلاصه مسابقات توسط جعفری نیز آنطور که باید از کار درنیامده. با این حال مشکل مهم برنامه، سادگی بیش از حد ساختاری آن است که باعث شده فراتر از ایده مرکزی، حرف زیادی برای رقابت با دیگران نداشته باشد.
برجام/ ورزش سه
«برجام» بیش از آن که یک ویژهبرنامه تحلیلی جام جهانی باشد، به صحنه شوخیها و کلکلهای خیابانی تبدیل شده. سازندگان احتمالاً آگاهانه به سمت لحظات وایرال رفتهاند و همین رویکرد، وزن جدی برنامه را کاهش داده. گاهی حجم شوخیها به حدی میرسد که حتی فرصت کافی برای تحلیل کارشناسان یا داوری هم باقی نمیماند. در عوض، برنامه از حیث مهمان وضعیت مطلوبی دارد و در کنار «فوتبال 360» شاید یکی از بهترین فهرستهای مهمان فوتبالی را داشته باشد. ارجاعات جواد خیابانی به تاریخ فوتبال ایران نیز جذاب است، اما برنامه در نهایت از کمبود ایده رنج میبرد. دکور بسیار کوچک آن نیز بیشتر حس یک پادکست تصویری را ایجاد میکند.
دری رو به جام/ آپارات
بزرگترین مسئله «دری رو به جام»، محافظهکاری بیش از حد آن است. گویی مجریان خصوصاً سعید اکبری تلاش میکنند هیچکس از آنها دلخور نشود و همین احتیاط، بخشی از جذابیت اظهارنظرها را از بین برده. مجریان نیز از نظر دانش فوتبالی در یک سطح قرار ندارند و این اختلاف گاهی در جریان برنامه محسوس میشود. با این حال، در بخش آیتمها وضعیت نسبتاً مطلوب است و برنامه اطلاعات تازه و مفیدی ارائه میکند. دکور اصلی «دری رو به جام» کیفیت قابل قبولی دارد، اما طراحی بخشهای فرعی آن ناهمگون است و گاه ظاهر کلی برنامه را تحت تأثیر قرار میدهد.
جیمی جام/ فیلم نت
مسئله اصلی «جیمی جام» به ایده مرکزی آن بازمیگردد؛ جایی که گویی محتوا به حاشیه رفته و جذب مخاطب به هر شکل ممکن، اولویت اصلی شده. برخی سوژهها و شوخیهای این برنامه، بیش از حد تند و بحثبرانگیز به نظر میرسند. با این حال، برنامه «جیمی جام» یک مزیت مهم دارد: میتواند مخاطب را بخنداند. ابوطالب چه در پلاتو و چه در گفتوگوها توانایی ایجاد لحظات بامزه را دارد. حیف که این توانایی، همیشه در خدمت ایدههای مناسب قرار نگرفته. دکور این برنامه نیز شیک و درمجموع قابل قبول است.
بفرمایید جام/ فیلیمو
در میان برنامههای اینترنتی، «بفرمایید جام» یکی از محصولات باکیفیتتر به شمار میرود. طراحی ایدهها مناسب است و مجری چه در اجرای پلاتو و چه در گفت وگوها، توانایی خوبی در پیش بردن فضا دارد. برنامه برخلاف برخی رقبا، تلاش کرده میان سرگرمی و محتوا تعادل برقرار کند و همین آن را یک گام جلوتر قرار میدهد. بخش «اخلاق فوتبالی» هم از بخشهای متفاوت و خلاقانه به شمار میآید، با این حال نقطه ضعف اصلی برنامه «بفرمایید جام»، شباهت زیاد دکور به پروژههای قبلی امیرحسین قیاسی است که گاه حس تکرار ایجاد میکند.
درجام/ نماوا
«درجام» محصولی است که اندکی کهنه به نظر میرسد. گفت وگوهای آن در برخی لحظات جذاب میشوند، اما طراحی محتوایی برنامه چندان پرحجم نیست و به نظر میرسد بار زیادی روی خلاقیت لحظهای مجری گذاشته شده. بخشی از شوخیهای مهیار حسن نیز به هدف نمیخورند. از منظر کیفیت مهمانان نیز این برنامه وضعیت خوبی ندارد. عجیبترین ضعف برنامه اما جایی است که مهمانان از پاسخ به برخی پرسشها طفره میروند و اصرار مجری نیز صرفاً زمان برنامه را هدر میدهد.
فوتبال پارادیزو/ نماوا
«فوتبال پارادیزو» از خوشریتمترین برنامههای امسال است که از نظر تنوع محتوایی نیز حرفهای زیادی برای گفتن دارد. سحر فاطمی کارشناس فنی برنامه، تحلیلی ارائه میکند که کمتر در دیگر ویژهبرنامهها دیده میشود. به نظر میرسد برای طراحی بخشها زمان و فکر قابل توجهی صرف شده. سازندگان «فوتبال پارادیزو» به دنبال بازیهای وایرالی یا مهمانان پرزرقوبرق نیستند، اما در عوض محصولی منسجم ساختهاند. تنها ضعف مهم این برنامه شاید تلاش ناموفق مجری در ایجاد لحظات طنز و برخی ضعفهای تصویری در دکور و تصویربرداری بخشهای جانبی باشد.
بیست بیست و شش/ فوتبال 360
شاید تلویزیونیترین محصول فضای اینترنت، برنامه عادل فردوسیپور باشد. ساختار، بخشها و طراحی کلی، بسیار به محصولات رسمی تلویزیون شباهت دارد و از این نظر استاندارد است. تسلط بالای مجریان فرعی، از امتیازات مهم برنامه محسوب میشود. مشکل اصلی اما تأکید زیاد عادل بر فوتبال داخلی و لیگ برتر است؛ تا جایی که گاه برنامه از هویت ویژهبرنامه جام جهانی فاصله میگیرد و به محصولی میان «نود» و برنامه جام جهانی تبدیل میشود. بعضی بخشها مثل تصاویر ارسالی مخاطبان از خارج از کشور هم خستهکننده و کممحتواست.