مرهمی بر زخمهای فرش دستباف
آیتا... احمد مروی، تولیت آستان قدس رضوی به مناسبت روز ملی کارآفرینی، از روند بافت فرشهای رواق امیرالمؤمنین (ع) در شرکت فرش آستان قدس رضوی بازدید کرد و در این بازدید با تأکید بر اهمیت توسعه اشتغال در حوزه هنرهای اصیل ایرانی و ضرورت حمایت از فرش بافان اظهار کرد: هدف ما این است که سال آینده در چنین روزی، شاهد جذب و فعالیت حدود هزار نفر بهصورت مستقیم در کارگاههای فرش بافی فرش دستباف آستان قدس رضوی باشیم. ایجاد این تعداد شغل، تنها به معنای اشتغال هزار نفر نیست، بلکه هزار خانواده از ثمرات این اقدام بهرهمند خواهند شد و با احتساب اعضای خانوادهها، دامنه اثرگذاری این حرکت به چند هزار نفر خواهد رسید.وی ادامه داد: علاوه بر آن، بهصورت غیرمستقیم نیز افراد بسیاری در زنجیره تولید، تأمین مواد اولیه و خدمات مرتبط با این صنعت مشغول به کار خواهند شد. این اقدام علاوه بر حفظ یک هنر اصیل، به کارآفرینی و ایجاد اشتغال کمک خواهد کرد.
صیانت از فرش دستباف؛ پاسداری از میراث تمدنی و فرهنگی ایران
آیت ا... مروی در بخش دیگری از سخنان خود با بیان این که نگاه ما به فرش دستباف، پیش از آن که نگاهی صرفاً اقتصادی و سوداگرانه باشد، باید نگاهی فرهنگی، هنری و تمدنی باشد، خاطرنشان کرد: فرش دستباف یکی از جلوههای برجسته هنر و تمدن ایرانی است؛ هنری که خاستگاه آن ایران بوده و سپس به دیگر نقاط جهان راه یافته است؛ بنابراین باید این هنر را حفظ و صیانت کنیم.وی اضافه کرد: باید تلاش کنیم این هنر اصیل را با ارتقای کیفیت، نوآوری در طراحی و نقشه، بهرهگیری از خلاقیتهای جدید و یافتن بازارها، زنده و پویا نگه داریم. البته توجه به بازار، صادرات و فروش هیچ منافاتی با نگاه فرهنگی و تمدنی به فرش ندارد؛ بلکه اگر درست مدیریت شود، میتواند بهعنوان نیروی محرک و پشتیبان، به حفظ و توسعه این هنر کمک کند.
وی فرش ماشینی را رقیبی جدی برای فرش دستباف معرفی کرد و درخصوص راههای رقابت گفت: راه رقابت فرش دستباف با این رقیب، کاهش کیفیت و پایین آوردن ارزش هنر دستباف نیست، بلکه باید با حفظ اصالت، افزایش کیفیت، طراحیهای جذاب و نوآورانه و شناخت نیازهای بازار جایگاه فرش ایرانی را تقویت کنیم.وی همچنین نسبت به اهمیت صادرات تأکید و بیان کرد: تحریمها مسیر یافتن بازارهای جدید و توسعه صادرات را دشوار کرده است، اما نباید این موانع ما را متوقف کند. با خلاقیت، برنامهریزی و یافتن روشهای جدید میتوان راههایی برای حضور در بازارهای جهانی پیدا کرد و دیوار تحریمها را شکست.
وی اضافه کرد: در کنار بازارهای خارجی، نباید از بازار داخلی نیز غفلت کنیم. باید با طراحی شیوههای مناسب فروش، از جمله تسهیلات، فروش اقساطی و روشهای متنوع عرضه، زمینه استفاده بیشتر مردم از این هنر ارزشمند ایرانی را فراهم کنیم.
توجه ویژه به کارگران و فرش بافان
آیت ا... مروی در بخش دیگری از سخنان خود به اهمیت توجه به نیروی انسانی، کارگران و فرش بافان اشاره و تأکید کرد: توجه به کارگران و فرش بافان از اهمیت ویژهای برخوردار است. باید شرایطی فراهم شود که فرش بافان احساس کرامت شغلی داشته باشند؛ حقوق مناسب دریافت کنند، اضافهکاری آنان مورد توجه قرار گیرد و در مناسبتهای مختلف از معیشت آن ها حمایت شود. این افراد، عیال و خانواده حضرت رضا (ع) هستند و باید با نگاه تکریم و محبت با آنان رفتار کرد.
تولیت آستان قدس رضوی گفت: همچنین باید برای شغل فرش بافی جذابیت ایجاد کنید تا نسل جوان به این هنر علاقهمند شود. تربیت فرش بافان جوان، توانمند و خلاق، یکی از ضرورتهای آینده این صنعت است. اگر میخواهیم فرش دستباف ایرانی زنده بماند، باید هم از میراث گذشته صیانت کنیم و هم زمینه ورود نسل جدید به این عرصه را فراهم آوریم.
معضلات فرش دستباف
فرش دستباف یک مزیت غیرقابلانکار برای خراسان رضوی است، محصولی که در دورهای بیش از 1.5 میلیارد دلار صادرات داشت اما امروز به زیر 50 میلیون دلار ریزش کرده که عمده آن تحریمهاست زیرا اصلیترین مشتری ما کشورهای آمریکایی و اروپایی بودهاند. اما در کنار این معضل نمیتوان به موضوع عدم بهروزرسانی این حوزه اشاره نکرد. صنعتی که هنوز برمدار مشتریان و تولید سنتی میچرخد و توجه چندانی به روزآمد کردن خطوط تولید خود مانند نوع رنگها و کیفیت آن نداشته است. این تمام ماجرا نیست و بخشی از مشکلات مربوط به همین بافندگان است، کسانی که حتی از نعمت بیمه هم محروم هستند و حمایت از این صنعت آن چنان که باید نبوده است. در حال حاضر ۱۹۳ واحد کارگاه فعال فرش دستباف و ۶۸ هزار و ۶۸۵ بافنده در سطح استان مشغول فعالیت هستند که از این تعداد تنها ۸ هزار و ۷۱۴ نفر تحت پوشش بیمه تأمین اجتماعی قرار دارند. کار حتی دشوارتر میشود وقتی در کشورهای رقیب مانند ترکمنستان ما وزارت تخصصی فرش داریم و در حوزه معرفی این صنعت تلاش چندانی از سوی دستگاه دیپلماسی نمیبینیم.
بی توجهی دستگاه های دولتی
درگذشته تعاونیهای فرش دستباف فعال بودند و امروز به تعداد انگشتهای دست رسیدهاند و وزارت عریض و طویل صمت توجهی به این عارضهها ندارد. سالهاست که در این حوزه نوشتیم و اعلام کردیم این صنعت که به نام ایران در جهان برند شده است امروز رفتهرفته به بوته فراموشی سپردهشده است و کارگاههای بافندگی فرشهای دستباف کمکم به اماکنی برای بازدید تبدیل میشوند تا نقطه تلاقی هنر و توسعه کسبوکار برای فعالان این حوزه پرتوان برای ایجاد ارزشافزوده برای استان و کشور.