تغییر پارادایم اشتغالزایی
مسعود حمیدی
در دوره کرونا، افول قابلتوجهی در چرخه اشتغال و تعداد شاغلان استان به وجود آمد. استانی که همواره میزان فرصتهای اشتغالزایی آن بیش از 100 هزارفرصت شغلی بود، در سال 1400 با عقبنشینی بالای 100 هزارنفری در تعداد شاغلان مواجه شد اما بعد از خروج از بحران و بازگشت بیکاران به چرخه اشتغال، به خصوص در حوزه اصلی اشتغالزایی استان یعنی خدمات که به دلیل بحران کرونا تعطیلشده بود، در سال 1401 بیش از 110 هزار شغل در سامانه رصد کشور به نام خراسان ثبت شد. این رویه در سال 1402 نیز ادامه داشت؛ اما در سال 1403 این عدد به 80 هزار تعهد رسید و سال گذشته یعنی سال 1404 این تعهد به 77 هزار نفر هم رسید که در انتهای سال گذشته آمار ضدونقیضی درباره تحقق تعهد ارائه میشد؛ زیرا سامانه رصد و دیگر سامانههای ثبت اشتغال از یکسو و منابع لازم برای ایجاد اشتغال در برخی حوزهها مانند مشاغل خانگی علاوه بر کاهش قابلتوجه تخصیص بسیار پایینی داشتهاند .
درواقع روند نزولی اشتغالزایی دستگاههای دولتی از سال 1403 گویای آن است که برنامه مدون و مستمری برای ایجاد اشتغال در استان وجود ندارد و دستگاهها هنوز در فضای سنتی اشتغالزایی و جذب بودجه برای اشتغال فعال هستند. اما امسال گویی بحران در قالب دیگری بر عرصه اشتغال سایه افکنده است.
دادههای آماری نشان میدهد که در بهار امسال، نرخ بیکاری استان خراسان رضوی به حدود 10 درصد یعنی دوبرابر بهار سال گذشته رسیده است؛ اما این به معنی ریزش تعداد شاغلان نیست بلکه بیانگر آن است که تعداد جویندگان شغل در استان بیشتر شدهاند که عمده آنها مهاجران و جویندگان کار دیگر استانها هستند که به خاطر شرایط جنگی عازم این استان شدهاند؛ زیرا نسبت اشتغال استان بهبود یافته است. اما یک بررسی آماری برآوردی نشان میدهد حداقل 90 هزار نفر به تعداد بیکاران استان افزودهشده است.
حالا در چنین شرایطی دو روز پیش کارگروه اشتغال استان تشکیل جلسه داد؛ آنهم بعد از 5 ماه از آغاز سال تا این که درباره تعهد اشتغال دستگاههای اجرایی استان تصمیمگیری شود.
تعهد از نفر اشتغال به طرح اشتغال تغییر یافت
درنهایت مدیرکل دفتر هماهنگی امور سرمایهگذاری و اشتغال استانداری بهعنوان متولی هماهنگکننده این کارگروه اعلام کرد که تعهد استان برای سال 1405 معادل 47 هزار و 96 اشتغال خواهد بود.
در نگاه اول اینکه تعداد تعهد اشتغال استان نسبت به سالهای گذشته نصف شده، شوکآور و قابلتأمل است؛ اما مهدی تقوایی، مدیرکل دفتر هماهنگی امور سرمایهگذاری و اشتغال استانداری، به تغییری در نحوه ایجاد اشتغال اشاره میکند و در گفتوگو با خراسان میگوید: باید توجه داشت در سالهای گذشته تعهد اشتغال «نفر» در سامانه رصد مدنظر بود؛ یعنی اعلام میشد 100 هزار اشتغال باید در سامانه رصد ثبت شود اما امسال ما موضوع را بر اساس تعهد اشتغال در قالب «طرح» مدنظر داریم.
وی در توضیح میگوید: برای دستگاههای اجرایی استان خراسان رضوی ما در کارگروه تعداد 47 هزار و 96 طرح مصوب کردیم که هم برش شهرستانی و هم برش دستگاهی مصوب شده است اما این که هر طرحی باید چه تعداد اشتغال ا ایجاد کند، فرایندهای خود را دارد. بر اساس یک شاخصه علمی معین، ما مشخص میکنیم که هر طرح، بسته به استان و دستگاه و نوع طرح، باید چه تعداد شغل ایجاد کند و متولی طرح موظف است که این اشتغال تعیینشده را در «سامانه رصد» با کد ملی افراد ثبت کند.
حداقل 90 هزار اشتغال؛ شاید هم بیشتر
تقوایی درباره تفاوت این رویه با فرصت شغلی میگوید: در فرصت شغلی خود دستگاهها مدعی میشدند که بر اساس میزان سرمایهگذاری این مقدار شغل ایجاد میشود اما این که واقعاً محقق میشود یا خیر، مشخص نبود؛ اما در این سیستم ما باید تعداد اشتغال طرح مصوب را در سامانه رصد بر اساس کد ملی ثبت کنیم و اگر چنین نشود میگوییم طرح انحراف داشته و ممکن است حتی خط اعتباری طرح پس گرفته شود. بنابراین، این تعداد طرح ممکن است 90 هزار شغل ثبت در سامانه رصد ایجاد کند یا بیشتر؛ درنهایت بعد از مشخص شدن تعداد اشتغال ایجادی اعلام میشود.
اعتبار یکسان با واقعیت سازگار نیست
مدیرکل دفتر هماهنگی امور سرمایهگذاری و اشتغال استانداری میگوید: برخی دستگاهها مثلاً راه و شهرسازی اشتغال ایجادی را در سامانه رصد ثبت نمیکرد که ما این دستگاه را کنار گذاشتیم و یا بانکهایی مانند رسالت، عملکرد استانی به ما نمیدهند که در نظر داریم آنها را کنار بگذاریم. اما مسئلهای که وجود دارد این است که متأسفانه برای همه استانهای کشور اعتبار اشتغالزایی یکسان 1677 میلیارد تومان مصوب و ابلاغشده است و با واقعیت سازگار نیست که ظرفیت اشتغال استانی به وسعت و جمعیت خراسان رضوی باید با استانی که جمعیت و وسعتی ندارد، یکی باشد.