شمعی در شعاع علمی عالم آل محمد (ع)
صادق غفوریان
این تابستان، چهارمین تابستانی است که «مدرسه تابستانی دارالعلم» ذیل آستان نورانی حضرت عالم آل محمد، امام رضا(ع) و حوزه علمیه کهن خراسان فعالیت می کند؛ این مدرسه، هر تابستان به مدت دو هفته با حضور طلاب و استادان منتخب علمی کشور، در مدرسه قدیمی میرزاجعفر حرم مطهر رضوی برگزار می شود. نقشه راه این مدرسه در مرداد 1402 و دوره نخست، این گونه تبیین شد که «حوزه علمیه باید بتواند خود را در برابر پرسش های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و... جامعه و جهان مجهز کند و بر اساس داده های دینی، پایه های تمدن نوین اسلامی را بنا نهد. لذا این مدرسه تلاش می کند، با کشف گستره های جدید خود را به قله پاسخگویی به مسائل نوظهور جامعه اسلامی و جهانی برساند.»
مدرسه تابستانی دارالعلم، در چهارمین دوره خود، همین روزها در حرم مطهر رضوی با حضور دوهزار نفر از طلاب برگزیده حوزه های علمیه سراسر کشور در حال برگزاری است. ما در این گزارش، با کلیاتی از اهداف، رویکردها و برنامه های اجرایی آن آشنا می شویم.
مدرسه دارالعلم، چرا؟
در ابتدا خوب است بدانیم که طرح علمی «مدرسه دارالعلم» به همت آستان قدس رضوی و حوزه علمیه خراسان بنا نهاده شده است. به نوعی اجرای این طرح و رویداد علمی، از تاکیدات رهبرشهید انقلاب در حکم تولیت آستان قدس بود که فرموده بودند: «حضور و همکاری آستان قدس در کنار حوزه علمیه و روحانیت معظم را موکدا توصیه می کنم.»
توضیحات حجت الاسلام حسین تابانی، مسئول دبیرخانه درباره رسالت این مدرسه و این رویداد علمی در گفت وگو با ما قابل تامل است:
1-تعامل میان حوزه های شیعی در سطح استادان، نخبگان و فضلا
2- بازخوانی و پرداختن به مسائل کمتر پرداخته شده در حوزه علوم اسلامی به ویژه در زمینه مباحث میان رشته ای
3- طرح و ارائه برخی از جدیدترین دیدگاه ها و نظریه های علمی در حوزه مباحث علوم اسلامی
تابانی تاکید می کند که «تلاش ما این است که با حضور استادان و فضلای سراسر کشور، به ویژه طلاب و نخبگان خراسان، در لبههای علم و مرزهای دانش حرکت کنیم و به مسائلی بپردازیم که طلاب در طول سال کمتر فرصت مواجهه تخصصی با آنها را دارند.»
7 حوزه علمی در مدرسه دارالعلم
در ضمن نام این رویداد دوهفته ای علمی «مدرسه تابستانی دارالعلم» است که در آن به 7 موضوع علمی و تخصصی پرداخته می شود که هر حوزه، برای خود یک «مدرسه» دارد و البته، مدرسه در این جا الزاما یک مکان فیزیکی نیست بلکه، مجموعه آموزشی و درسی است.
این 7 مدرسه از این قرار است:
مدرسه قرآن و حدیث،مدرسه فقه و اصول، مدرسه علوم عقلی، مدرسه ادبیات و زبانشناسی، مدرسه منطق و روششناسی، مدرسه تاریخ و سیره ومدرسه نسخهشناسی.
حتما باید این را هم بدانیم که مجموعه دارالعلم، برای پذیرش طلاب و فضلا جهت حضور در این رویداد علمی، اولویت هایی مبتنی بر دارابودن رزومه علمی و نخبگانی را مدنظر دارد.
مرجعیت همراه مدرسه دارالعلم
بی شک از مهم ترین ویژگی های برگزاری چهار دوره مدرسه دارالعلم، حضور استادان برجسته علوم اسلامی کشور در آن است. به طور مشخص، حضور مراجع عظام تقلید در این رویداد را می توان از پشتوانه ها و دلگرمی های برگزارکنندگان، شرکت کنندگان و استادان آن دانست. حضور مرجع عالیقدر، آیت ا... العظمی جعفر سبحانی از نخستین دوره و اکنون در دوره چهارم و برگزاری محفل روزانه علمی از جذاب ترین بخش های این مدرسه است که بر غنای علمی و معرفتی آن افزوده است.
دکتر عبدالحمید طالبی، رئیس سازمان علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی که این رویداد در این آستان ذیل این مجموعه مدیریت می شود، به نکته قابل تاملی اشاره می کند و می گوید: «مدرسه دارالعلم، از ابتدا ذیل رهنمودها و توصیه های ارزشمند مراجع عظام تقلید قم و علما و استادان برجسته حوزه علمیه مشهد فعالیت خود را آغاز کرد و در تداوم مسیر، خود را نیازمند به این رهنمودها می داند.»
دارالعلم در نگاه آیت ا... سبحانی
جالب این جاست که آیت ا... جعفر سبحانی، روزهای قبل و در افتتاحیه دوره چهارم با اشاره به آیه 122 سوره توبه، تمرکز علمی در مراکز تخصصی و سپس هجرت برای ابلاغ پیام دین را وظیفهای همیشگی برای پویندگان راه علم برشمردند و تصریح کردند: «مدرسه دارالعلم مصداق روشن این تعلیم الهی در عصر حاضر است که با کوچ علمی طلاب به این مرکز تخصصی، بستر لازم برای پاسخگویی تخصصی به مسائل نوظهور جهان اسلام فراهم میشود.»
پیونددهنده نشاط علمی و معنوی
آیتا... مهدی زمانیفرد، استاد دروس خارج حوزه علمیه مشهد و عضو شورای عالی حوزه علمیه خراسان نیز که خود از دوره آغازین دارالعلم در شمار استادان آن بوده، به نکته ظریفی اشاره کرده است: «رشد کمّی و کیفی این مدرسه، حضور استادان و فضلای نخبه، توجه به پژوهش و مسائل نوپدید و برگزاری کرسیهای آزاداندیشی، دارالعلم را به فرصتی برای تعمیق فعالیتهای علمی طلاب، تبدیل کرده و احساس ما این است که در کنار نشاط علمی، یک نشاط فوقالعاده معنوی و عرفانی نیز برای شرکتکنندگان ایجاد میشود. بسیاری از عزیزانی که در سالهای گذشته با آنان گفتوگو داشتهام، پس از پایان دو هفته مدرسه احساس وجد و رضایت ویژهای داشتهاند؛ چراکه هم از علم بهره بردهاند و هم از محبت و معرفت حضرت علی بن موسی الرضا(ع).»
و امام رضا (ع) عالم آل محمد است...
اما اصل و اساس در قصه مدرسه دارالعلم، همان است که این آستان مقدس و این حرم نورانی، حرم حضرت عالم آل محمد(ع) است و این حرم و این کانون مقدس را مگر بدون علم و معرفت و آگاهی می توان تصور کرد؟
آیت ا... مروی، تولیت آستان قدس رضوی که بنیانگذار این حرکت نوین علمی و معرفتی است، می گوید: «جنبه عالم آل محمد(ص) بودن حضرت رضا(ع) باید در این حرم مطهر برجسته باشد و این مهم با پررنگ شدن رفت و آمد و حضور علمای بزرگ، طلاب، تدریس معارف اسلامی و علوم آل محمد(ع) و در یک کلام با حوزه علمیه محقق میشود. در برگزاری این مدرسه تابستانه، بنا این است که کسب علم، دانش و معارف در جوار بارگاه نورانی ولی خدا انجام شود تا از برکات و فیوضات این فضای ملکوتی بتوان بهره برد...»
این مدرسه، این کارکردها
و در نهایت باید گفت، جامعه امروز بیش از هر زمان دیگر محتاج پاسخ به انبوه سوالاتی است که طی سال های متمادی از موضوعات دینی و اسلامی در ذهن آن انباشته شده است؛ بی شک راه اندازی چنین مدارسی کمک می کند به کاستن از حجم پرسش هایی که جوان و نوجوان امروز در جست وجوی پاسخ آن است. البته در این زمینه می طلبد، این مدرسه همچنان در پرداختن به مسائل روز، ورود جدی تری داشته باشد. در عین حال رویداد دارالعلم، چند کارکرد مهم دارد که خود یک غنیمت بزرگ در نوسازی علوم اسلامی است:
1-احیای سنت مدارس علمی حرم مطهر
2-بهرهگیری از ظرفیت علمی مشهد و حرم مطهر
3-ایجاد تعامل میان جریان های مختلف علمی
4-بازآفرینی الگوی مجالس علمی اهلبیت(ع)
5- توسعه نوآوری در آموزش و توجه به نیازمندی های جدید در علوم اسلامی
6-استفاده از ظرفیت نسخ خطی و منابع پژوهشی
7-پیوند علم با معنویت