سفیر زبان فارسی در تاجیکستان
محمد بهبودی نیا
طی مراسمی رسمی که روز سهشنبه، 17 شهریورماه 1405 (8 سپتامبر 2026) در تالار همایشهای آکادمی علوم تاجیکستان در شهر دوشنبه برگزار شد، نشان ویژه و ابلاغ رسمی عضویت در این آکادمی توسط رئیس آکادمی علوم تاجیکستان به دکتر محمدجعفر یاحقی اهدا شد. یکی از رویدادهای قابل توجه که همین روزها در تاجیکستان روی داد سخنرانی دکتر علیرضا قیامتی قائم مقام مؤسسه خردسرای فردوسی در جشن سی و پنجمین سالگی استقلالیت تاجیکستان - دوشنبه شانزدهم شهریورماه ۱۴۰۵/ هفتم سپتامبر ۲۰۲۶ بود. برای اطلاع بیشتر از این دو رویداد پراهمیت با شاه منصور شاه میرزا، پژوهشگر تاجیک و مسئول میز تاجیکستان در موسسه بین المللی اکو همکلام شدیم.
جناب شاه منصور، به عنوان نخستین سوال به ما بگویید آکادمی علوم تاجیکستان چه اقداماتی را در تاجیکستان انجام می دهد و عضویت دکتر یاحقی در این نهاد چه اهمیتی برای زبان فارسی و روابط فرهنگی دو کشور دارد؟
آکادمی علوم تاجیکستان یک آکادمی معتبر در تاجیکستان است مانند فرهنگستان زبان و ادب فارسی در ایران که شخصیتها و چهرههای شناختهشدهای را که در زمینه ادبیات فارسی، علم، پژوهش و کاوشهای علمی فعالیت میکنند، میپذیرد. این آکادمی از کشورهای مختلف، از جمله افغانستان، ایران، هند و دیگر کشورهای فارسیزبان، افرادی را به عضویت میپذیرد و تصمیم برای اعطای این عضویت به استاد یاحقی نیز در راستای همین سیاست گذاری انجام شده است.
و در پاسخ به این سوال که چرا استاد یاحقی انتخاب شد باید بگویم که این استاد برجسته یک چهره بینالمللی هستند و در دنیای فارسیزبان ایشان را بسیار خوب میشناسند.
دکتر یاحقی، چندین کار پژوهشی درباره ماوراءالنهر و از جمله آسیای میانه انجام دادهاند.
همچنین استاد، سفرنامه تاجیکستان و ازبکستان را در سالهای استقلال تاجیکستان نوشته بودند که برای ما تاجیکستان بسیارمهم و پراهمیت است.
استاد یاحقی همچنین فعالیت زیادی در حوزه تاجیکپژوهی انجام دادهاند مدتی پیش نیز با نظارت این استاد برجسته همایش رودکی را در دانشگاه فردوسی مشهد با حضور سفیر تاجیکستان و شماری از دانشمندان این کشور برگزار کردند.
جایگاه استاد یاحقی در میان دانشگاهیان و فارسیزبانان تاجیکستان چگونه است ؟
می توان گفت که استاد یاحقی از چهره های تاثیرگذار زبان و ادب فارسی در کشورهای فارسی زبان است و در تاجیکستان هم این محبوبیت به شدت بالاست. در تاجیکستان ،استاد را به عنوان ادامه استادانی مانند زرینکوب و ذبیحا...صفا میشناسند و آثار و تألیفات ایشان، بهخصوص در میان دانشگاهیان، مورد استناد و اقتباس قرار میگیرد و پژوهشگران به آثار استاد یاحقی رجوع میکنند. اینها نشان میدهد که جایگاه استاد چقدر ممتاز است.
هر مطلبی که استاد در ایران منتشر میکنند، به طور فوری در میان دانشمندان تاجیکستان دستبهدست میشود و علاوه بر کتابخانه ها و دانشگاه ها ،در فضای مجازی نیز سخنرانی ها و تالیفات این استاد را با جدیت دنبال می کنند.
به نظر من این گونه اقدامات از این منظر دارای اهمیت است که باعث نزدیک تر شدن بیش از پیش دو ملت ایران و تاجیکستان است. دو ملت که زبانی مشترک و هویتی مشترک دارند. من فکر می کنم تعداد کمی از افراد را داریم که در کشورهای فارسی زبان چنین جایگاه و پایگاهی داشته باشد و اینقدر به حرفها، نوشتهها و تألیفاتش رجوع و استناد کنند. به خاطر همین است که استاد یک چهره بینالمللی و منطقهای فرهنگی هستند و عنوانی که به ایشان داده شد، شایسته و درخور جایگاه ایشان بود.
علاوه بر این انتخاب ،سخنرانی دکتر علیرضا قیامتی از شاهنامه پژوهان خراسانی در مراسم سی و پنجمین سالگرد استقلال تاجیکستان نیز خبرساز شد، درباره این سخنرانی و اهمیتش هم توضیح دهید
بله این سخنرانی در شانزدهم شهریور به تاریخ ایران برگزار شد آن هم در برنامه ای که عالی جناب آقای امامعلی رحمان، رئیسجمهور تاجیکستان حضور داشتند. در این برنامه دوباره موضوع جدیت درآموزش خط فارسی و وحدت فارسیزبانان مطرح شد و دکتر قیامتی نیز در این برنامه با حافظه مثال زدنی شان به شاهنامه خوانی و سخنرانی درباره ایران بزرگ فرهنگی پرداختند. در طول سخنرانی استاد قیامتی حاضران از سخنرانی ایشان در زمینه زبان فارسی و شاهنامه آن چنان هیجان زده شدند که دوبار در تالار از جا بلند شدند و به تشویق مداوم ایشان پرداختند. در این برنامه از سراسر جهان، بزرگترین و بهترین پژوهشگرانی که در حوزه زبان و ادبیات فارسی کار میکنند، دعوت شده بودند و از ایران نیز یک هیئت فرهنگی در آن جا حضور داشت.
وقتی ایشان صحبتهایشان را مطرح می کردند، من متوجه شدم که خود آقای امامعلی رحمان هم با توجه بسیار به سخنان ایشان گوش میکنند. پیامهای شاهنامه و اقدام رئیسجمهور تاجیکستان برای اهدای شاهنامه به هر خانواده تاجیک، از محورهای مهم سخنان استاد قیامتی بود.
استاد قیامتی اهمیت این اقدام را یادآوری کردند و باز از زبان فردوسی، برای آقای رحمان، از ابیات شاهنامه استفاده کردند. خلاصه این که در شانزدهم و هفدهم شهریور به تاریخ ایران هیئتی که از ایران به تاجیکستان دعوت شدند بسیار درخشان ظاهر شدند و استاد یاحقی و قیامتی در این میان ستاره هایی بودند که خوش درخشیدند. در پایان هم باید به این نکته اشاره کنم که این دو ادیب دانشمند و استادان دیگر ایرانی در نگاه ما تاجیکستانی ها بسیار مورد احترام هستند.
جناب شاه منصور، به عنوان نخستین سوال به ما بگویید آکادمی علوم تاجیکستان چه اقداماتی را در تاجیکستان انجام می دهد و عضویت دکتر یاحقی در این نهاد چه اهمیتی برای زبان فارسی و روابط فرهنگی دو کشور دارد؟
آکادمی علوم تاجیکستان یک آکادمی معتبر در تاجیکستان است مانند فرهنگستان زبان و ادب فارسی در ایران که شخصیتها و چهرههای شناختهشدهای را که در زمینه ادبیات فارسی، علم، پژوهش و کاوشهای علمی فعالیت میکنند، میپذیرد. این آکادمی از کشورهای مختلف، از جمله افغانستان، ایران، هند و دیگر کشورهای فارسیزبان، افرادی را به عضویت میپذیرد و تصمیم برای اعطای این عضویت به استاد یاحقی نیز در راستای همین سیاست گذاری انجام شده است.
و در پاسخ به این سوال که چرا استاد یاحقی انتخاب شد باید بگویم که این استاد برجسته یک چهره بینالمللی هستند و در دنیای فارسیزبان ایشان را بسیار خوب میشناسند.
دکتر یاحقی، چندین کار پژوهشی درباره ماوراءالنهر و از جمله آسیای میانه انجام دادهاند.
همچنین استاد، سفرنامه تاجیکستان و ازبکستان را در سالهای استقلال تاجیکستان نوشته بودند که برای ما تاجیکستان بسیارمهم و پراهمیت است.
استاد یاحقی همچنین فعالیت زیادی در حوزه تاجیکپژوهی انجام دادهاند مدتی پیش نیز با نظارت این استاد برجسته همایش رودکی را در دانشگاه فردوسی مشهد با حضور سفیر تاجیکستان و شماری از دانشمندان این کشور برگزار کردند.
جایگاه استاد یاحقی در میان دانشگاهیان و فارسیزبانان تاجیکستان چگونه است ؟
می توان گفت که استاد یاحقی از چهره های تاثیرگذار زبان و ادب فارسی در کشورهای فارسی زبان است و در تاجیکستان هم این محبوبیت به شدت بالاست. در تاجیکستان ،استاد را به عنوان ادامه استادانی مانند زرینکوب و ذبیحا...صفا میشناسند و آثار و تألیفات ایشان، بهخصوص در میان دانشگاهیان، مورد استناد و اقتباس قرار میگیرد و پژوهشگران به آثار استاد یاحقی رجوع میکنند. اینها نشان میدهد که جایگاه استاد چقدر ممتاز است.
هر مطلبی که استاد در ایران منتشر میکنند، به طور فوری در میان دانشمندان تاجیکستان دستبهدست میشود و علاوه بر کتابخانه ها و دانشگاه ها ،در فضای مجازی نیز سخنرانی ها و تالیفات این استاد را با جدیت دنبال می کنند.
به نظر من این گونه اقدامات از این منظر دارای اهمیت است که باعث نزدیک تر شدن بیش از پیش دو ملت ایران و تاجیکستان است. دو ملت که زبانی مشترک و هویتی مشترک دارند. من فکر می کنم تعداد کمی از افراد را داریم که در کشورهای فارسی زبان چنین جایگاه و پایگاهی داشته باشد و اینقدر به حرفها، نوشتهها و تألیفاتش رجوع و استناد کنند. به خاطر همین است که استاد یک چهره بینالمللی و منطقهای فرهنگی هستند و عنوانی که به ایشان داده شد، شایسته و درخور جایگاه ایشان بود.
علاوه بر این انتخاب ،سخنرانی دکتر علیرضا قیامتی از شاهنامه پژوهان خراسانی در مراسم سی و پنجمین سالگرد استقلال تاجیکستان نیز خبرساز شد، درباره این سخنرانی و اهمیتش هم توضیح دهید
بله این سخنرانی در شانزدهم شهریور به تاریخ ایران برگزار شد آن هم در برنامه ای که عالی جناب آقای امامعلی رحمان، رئیسجمهور تاجیکستان حضور داشتند. در این برنامه دوباره موضوع جدیت درآموزش خط فارسی و وحدت فارسیزبانان مطرح شد و دکتر قیامتی نیز در این برنامه با حافظه مثال زدنی شان به شاهنامه خوانی و سخنرانی درباره ایران بزرگ فرهنگی پرداختند. در طول سخنرانی استاد قیامتی حاضران از سخنرانی ایشان در زمینه زبان فارسی و شاهنامه آن چنان هیجان زده شدند که دوبار در تالار از جا بلند شدند و به تشویق مداوم ایشان پرداختند. در این برنامه از سراسر جهان، بزرگترین و بهترین پژوهشگرانی که در حوزه زبان و ادبیات فارسی کار میکنند، دعوت شده بودند و از ایران نیز یک هیئت فرهنگی در آن جا حضور داشت.
وقتی ایشان صحبتهایشان را مطرح می کردند، من متوجه شدم که خود آقای امامعلی رحمان هم با توجه بسیار به سخنان ایشان گوش میکنند. پیامهای شاهنامه و اقدام رئیسجمهور تاجیکستان برای اهدای شاهنامه به هر خانواده تاجیک، از محورهای مهم سخنان استاد قیامتی بود.
استاد قیامتی اهمیت این اقدام را یادآوری کردند و باز از زبان فردوسی، برای آقای رحمان، از ابیات شاهنامه استفاده کردند. خلاصه این که در شانزدهم و هفدهم شهریور به تاریخ ایران هیئتی که از ایران به تاجیکستان دعوت شدند بسیار درخشان ظاهر شدند و استاد یاحقی و قیامتی در این میان ستاره هایی بودند که خوش درخشیدند. در پایان هم باید به این نکته اشاره کنم که این دو ادیب دانشمند و استادان دیگر ایرانی در نگاه ما تاجیکستانی ها بسیار مورد احترام هستند.