گفت وگو با استاد عبدالعزیز احمدی، پیشکسوت موسیقی محلی تربتجام و پسرش که راه پدر را ادامه داده است
40 سال همنشینی با موسیقی جام
رضا اعلمی
استاد عبدالعزیز احمدی، متولد سال ۱۳۴۰ در روستای «گوی میانسرا» تربتجام، بیش از چهار دهه است که با موسیقی مقامی و محلی جام زندگی کرده است. وی بیش از ۲۰ سال نخست زندگی خود را در روستا به دامداری و کشاورزی مشغول بود و سال ۱۳۶۰ به شهر آمد و به حرفه نانوایی مشغول شد، اما علاقه به موسیقی از کودکی در وجودش شکل گرفته بود.
استاد عبدالعزیز احمدی در گفت و گو با خراسان درباره آغاز فعالیتش در موسیقی میگوید: از زمانی که هنوز به مدرسه نرفته بودم، بزرگان روستا مرا به آواز خواندن تشویق میکردند. من نیز از همان کودکی وارد این فضا شدم و آنقدر خواندم که دیگر هراسی نداشتم. اما سال ۱۳۶۲ ، نقطه عطفی در مسیر هنریام بود؛ سالی که برای نخستین بار با دوتار و هنرمندان این عرصه آشنا شدم.
در سال ۱۳۶۳، با نوازندگی زندهیاد ذوالفقار عسکریان، زمینه آشنایی بیشتر من با فضای حرفهای موسیقی فراهم شد. پس از آن با استادانی همچون نورمحمد درپور، غلامعلی پورعطایی، غلامحسین غفاری و اسفندیار تخمکار آشنا شدم و حدود پنج تا شش سال نیز عضو گروه شیخ جام به سرپرستی استاد غفاری و اسفندیار تخمکار بودم.
سالها همراهی با استاد پورعطایی
یکی از مهمترین بخشهای فعالیت هنری استاد احمدی، سالهای همراهی با زندهیاد غلامعلی پورعطایی است. او میگوید: از سال ۱۳۷۰ که در شهرک معلم همسایه استاد شدم تا زمان درگذشت وی در سال ۱۳۹۳، تقریباً در همه سفرها و برنامهها در کنار او بودم.
وی در ادامه از حضور در بسیاری از مراکز استانها، برنامههای صداوسیما و جشنوارههای مختلف کشور یاد میکند و استاد پورعطایی را یکی از چهرههای ماندگار موسیقی جام میداند.
وی همچنین از حضور در جشن استقلال ترکمنستان در سال ۱۳۷۲ و سفرهای هنری به اروپا در سال ۱۳۷۹ خاطره دارد؛ سفرهایی که او را به کشورهای فرانسه، سوئیس، بلژیک و هلند برد و در یکی از آن ها نزدیک به یک ماه در اروپا حضور داشتند.
موسیقی مقامی؛ بخشی از زندگی مردم
این پیشکسوت، موسیقی مقامی جام را هنری برخاسته از محلهها و مردم میداند و میافزاید: این موسیقی از تولد و جشنها تا عروسی و سوگواری، همواره در کنار مردم منطقه حضور داشته است.به گفته استاد احمدی، دوتار نیز از گذشته در خانههای مردم جام وجود داشته، اما بسیاری از نوازندگان حاضر نبودند در مجالس عمومی ساز بزنند. با شکلگیری گروههای موسیقی از اواخر دهه ۶۰، نگاهها تغییر کرد و دوتار از خانهها به عرصه عمومی آمد. به اعتقاد او، همین اتفاق زمینهساز رشد موسیقی مقامی و ورود نسل جوان به این عرصه شد.
شرایط دشوار پیشکسوتان
این پیشکسوت موسیقی مقامی بیان می کند: شخصاً هیچگاه برای گذران زندگی به حمایت دستگاههای فرهنگی وابسته نبودم و به واسطه شغل نانوایی بیمه و اکنون بازنشسته هستم اما بسیاری از هنرمندان قدیمی شرایط دشواری دارند و باید برای رفع مشکلات آنان چارهاندیشی شود.
وی با اشاره به حضور پررنگ دختران و پسران جوان در عرصه دوتارنوازی، آینده این هنر را امیدوارکننده میداند و تأکید میکند: موسیقی جام چیزی جدا از مردم نیست، بلکه بخشی از هویت و زندگی آنان است و اگر برای حفظ آن تلاش نکنیم و از پیشکسوتان و نسل جوان حمایت نشود، بخشی از فرهنگ و هویت منطقه را از دست خواهیم داد.
ادامه دهنده راه پدر
در ادامه با پسر استاد عبدالعزیز احمدی که راه پدر را ادامه داده است، گفت و گویی داشتیم. عبدالبصیر احمدی، آوازخوان جوان موسیقی محلی تربتجام، از نسلی است که موسیقی را نه از کلاسهای رسمی، بلکه از دل خانواده و در محضر استادان و پیشکسوتان آموخته است؛ نسلی که تلاش دارد میراث موسیقایی جام را سینهبهسینه به آیندگان منتقل کند، اما امروز بیش از هر زمان دیگری نگران کمرنگ شدن آواز محلی است.
وی که از چهرههای شناختهشده موسیقی تربتجام است، می گوید: از شش، هفت سالگی با دوتار و آواز مأنوس شدم و آموزش جدی آوازهای محلی را زیر نظر پدر آغاز کردم و نخستین اجرای رسمی من در ۹ سالگی و در کنار جمعی از بزرگان موسیقی خراسان در نمایشگاه بینالمللی مشهد رقم خورد؛ تجربهای که به گفته خودش هنوز یکی از ماندگارترین خاطرات دوران هنری اوست.
او در همان سالهای کودکی با استادانی همچون پورعطایی، حاج نورمحمد درپور، غلامعلی نینواز و دیگر بزرگان موسیقی منطقه همنشین شد و از محضر آنان آموخت. به گفته این آوازخوان تربت جام، حمایت و نگاه پدرانه استاد پورعطایی در نخستین اجرای او تأثیر زیادی در اعتمادبهنفس و ادامه مسیر هنریاش داشته است.
مسیر هنری عبدالبصیر احمدی در نوجوانی با موسیقی دانشآموزی جدیتر شد. او هفت سال پیاپی در جشنوارههای دانشآموزی از سطح شهرستان تا کشور حضور یافت و موفق به کسب رتبههای برتر شد و در سالهای بعد نیز در جشنوارهها و برنامههای مختلف داخلی و خارجی به اجرای موسیقی پرداخت.
کمبود جدی نیروی جوان در حوزه آواز
عبدالبصیر احمدی معتقد است در سالهای اخیر علاقه نوجوانان به دوتار بیشتر شده، اما در حوزه آواز با کمبود جدی نیروی جوان مواجه هستیم. وی همچنین بیان می کند: آوازخوانهای نوجوان در تربتجام انگشتشمار شدهاند و این برای شهری که یکی از قطبهای موسیقی محلی کشور است، یک زنگ خطر است و معتقد است اگر برای تربیت نسل جدید آوازخوانان برنامهریزی نشود، بخش مهمی از میراث شفاهی و موسیقایی جام در معرض فراموشی قرار خواهد گرفت. او بر ضرورت ارتباط نوجوانان با پیشکسوتان و همچنان بهرهگیری از تجربه استادان تأکید می کند و معتقد است باید زنجیره انتقال دانش موسیقی از نسلهای گذشته به نسل امروز و سپس نسل آینده حفظ شود.
نبود یک سالن مناسب و استاندارد
وی با اشاره به ظرفیت بالای موسیقی این منطقه، نبود یک سالن مناسب و استاندارد برای برگزاری اجراهای صحنه ای را یکی از مشکلات جدی میداند و معتقد است تربتجام با این پیشینه و جایگاه موسیقایی، شایسته برخورداری از یک سالن مجهز با ظرفیت مناسب است.