printlogo


از جنگ نامتقارن تا دکترین طغیان
هاشمی

در چند ماه گذشته مقامات ایرانی بارها به گزینه فرامنطقه ای کردن جنگ از سوی ایران اشاره کرده اند. سردار وحیدی فرمانده کل سپاه، سردار رضایی دبیر شورای عالی امنیت ملی و اخیرا سردار محبی سخنگوی سپاه کسانی بوده اند که دشمن را با این راهبرد تهدید کرده اند؛ اما احتمالا همه آن ها این راهبرد را از سخن مقام معظم رهبری وام گرفته اند. حضرت آیت ا... سیدمجتبی
خامنه ای در پیامی از امکان «گشودن جبهه‌های دیگری که دشمن در آن تجربه ناچیزی دارد و به‌شدت آسیب‌پذیر خواهد بود» گفته بودند؛ اشاره ای که می توان آن را به عنوان ریشه راهبرد جدید ایران در فرامنطقه ای کردن جنگ شناسایی کرد. اما سوال اساسی این‎جاست که این راهبرد چگونه می تواند به شکست دشمن کمک کند و آیا فرامنطقه ای کردن جنگ در نهایت نمی تواند موجب شکل گیری ائتلاف های جدیدی علیه ایران شود و برای کشورمان خطرناک باشد؟
اول چرا جنگ منطقه ای؟
برای پاسخ به این سوال ابتدا باید به بررسی رویکرد ایران در جنگ اخیر بپردازیم.
 نتیجه ای که بعد از بیش از 200روز از تهاجم دشمن به کشورمان حاصل شده است، افزایش قیمت نفت، شوک شدید انرژی با ابعاد جهانی، اثرپذیری متقابل تحولات دیگر جهانی از جنگ ایران و آمریکا مثل نبرد آزادسازی یمن از اشغال مزدوران سعودی،موضوع لبنان، عراق و حتی جنگ روسیه و اوکراین، آشکارشدن محدودیت های نظامی آمریکا در پیش چشم جهانیان، کمبود مهمات ارتش آمریکا، از بین رفتن تقریبا تمامی تاسیسات نظامی آمریکا در منطقه و از همه این ها اثرگذارتر بسته شدن تنگه هرمز و تثبیت موقعیت ایران در کنترل ترددها در تنگه هرمز و خلیج‎فارس بوده است. این دستاوردها یا در یک کلمه شکست راهبرد نظامی آمریکا، دقیقا راهبردی بود که رهبرشهید انقلاب پیش از شروع جنگ از آن به عنوان منطقه ای کردن جنگ یاد کرده بودند. درواقع ایران اگرچه در ظاهر در حال شلیک به سمت پایگاه ها و تاسیسات نظامی آمریکا بود اما در باطن به جنگ نظام امنیتی حاکم بر منطقه رفته بود؛ نظمی که اجرا و راهبری آن به دست آمریکا بود و بیشترین انتفاع از آن را هم آمریکایی ها 
می بردند. ایران با کشاندن آشوب به صحنه میدانی این درگیری توانست آمریکا را مجبور به آتش بس کند و حتی شاهد بودیم که همین آشوب، برخی کشورها را مجبور به بازنگری در منطق هزینه فایده‎شان کرد. در واقع با از بین رفتن نظم امنیتی آمریکامحور، هم‎پیمانان آمریکا که منافع خود در منطقه را در خطر می دیدند، صرفا بر اساس منافع خود عمل کردند و نمونه آن هم فرانسه بود که در آن مقطع حاضر نشد از پیش‌نویس آمریکایی ــ بحرینی درباره تنگه هرمز حمایت کند؛ کشوری که همین الان ما بیشترین چالش‎های دیپلماتیک را با آن داریم.
جنگ فرامنطقه ای یا دکترین طغیان
چنان‎چه دوباره دشمن به سمت تشدید تهاجم به ایران حرکت کند، یعنی راهبرد قبلی (جنگ منطقه ای) به ایجاد بازدارندگی ختم نشده و ایران مجبور به بالا بردن سطح تنش و به عبارتی وسیع کردن میدان رویارویی است. اهمیت جنگ فرامنطقه ای هم دقیقا در همین است که می‎تواند با ایجاد آشوب این بار در ابعاد جهانی، نظم آمریکایی حاکم را با افزایش هزینه حفظ آن برای ایالات متحده دچار تزلزل کند. از طرفی، تحولات موازی دیگر مثل تشدید جنگ اوکراین و روسیه و امکان بالای توسعه جنگ به دیگر کشورهای شرق اروپا، جدی تر شدن رویارویی چین و آمریکا، افزایش توان و دقت نظامی ایران در هدف قراردادن اهداف با تجربیات جنگ 40روزه (امکان هدف قراردادن کانال سوئز و تشدید محاصره انرژی منطقه) و تکمیل ضلع دوم محاصره کامل صادرات انرژی در غرب آسیا با تثبیت موقعیت انصارا... بر باب المندب؛ دست ایران را برای شدت بخشیدن به ضربات فرامنطقه ای خود بازتر هم کرده است. قطعا امروز تمایل کشورهایی مثل چین و روسیه به شکستن نظم آمریکایی بیشتر از قبل است و از طرفی مدل سیاست ورزی ترامپ در تعرفه ها هم شکاف هایی را در رابطه هم‎پیمانان آمریکا با این کشور ایجاد کرده است که می تواند مسیر را برای تضعیف نظم موجود هموارتر کند. البته این بدین معنا نیست که ایران می تواند با این رویکرد به هژمونی آمریکا پایان دهد؛ بلکه این رویکرد می تواند آن‎قدر هزینه ها را برای آمریکا افزایش دهد که در منطق هزینه‎ فایده‎اش برای تداوم جنگ با ایران مجبور به بازنگری شود.