پشت پرده تلاطم بازار خودرو
مریم رستگار
بازار خودرو با چند مسئله همزمان مواجه است؛ از کاهش قدرت خرید و افت معاملات گرفته تا نوسانات قیمت، فعالیت واسطه‌ها، آگهی‌های غیرواقعی، معاملات ثبت‌نشده، خطر کلاهبرداری در پیش‌فروش‌ها و چالش تأمین قطعات خودروهای چینی. در شرایطی که خودرو همچنان برای بسیاری از خانوارها یک کالای ضروری و در عین حال محل حفظ ارزش دارایی محسوب می‌شود، شفافیت در قیمت گذاری می‌تواند تعیین‌کننده باشد و مرز میان قیمت واقعی معامله و قیمت‌های اعلام‌شده در فضای مجازی بیش از گذشته اهمیت پیدا می‌کند و نبود شفافیت می‌تواند زمینه را برای قیمت‌سازی و سردرگمی خریداران فراهم کند. از همین رو در گفت‌وگویی تفصیلی با حسین حسینی، رئیس اتحادیه نمایشگاه‌داران و فروشندگان خودروی مشهد، آخرین وضعیت بازار خودرو و مهم‌ترین چالش‌های پیش‌روی خریداران، فروشندگان و فعالان این صنف را بررسی کردیم.
خودروهای چینی این روزها طرفداران زیادی را به دلیل طراحی به‌روز، امکانات و آپشن‌های متنوع و قیمت رقابتی در مقایسه با برخی خودروهای وارداتی به خود جلب کرده‌اند، رئیس اتحادیه نمایشگاه‌داران و فروشندگان خودروی مشهد، در این باره به «خراسان رضوی» می‌گوید: نمی‌توان گفت خودروهای چینی خودروهای بدی هستند، اما یکی از مشکلاتی که در این بخش وجود دارد، تأمین قطعات است. در صورت بروز نقص فنی ممکن است قطعه مورد نیاز برای مدت طولانی در دسترس نباشد و خودرو در نمایندگی متوقف بماند.
حسینی درباره تاثیر افزایش نرخ بنزین بر قیمت خودروها نیز گفت: افزایش قیمت بنزین تأثیر آن چنانی بر قیمت خودروهای بنزینی نداشته، اما در بخش خودروهای برقی شاهد افزایش قیمت بیشتری بوده‌ایم. این که قیمت یک خودروی برقی در مدت کوتاهی تا حدود ۱۰۰ درصد افزایش پیدا کند، قابل تأیید نیست و به اعتقاد من چنین قیمت‌هایی با شرایط واقعی بازار همخوانی ندارد و منطقی نیست. وی درباره تأثیر کاهش واردات بر بازار نیز گفت: کاهش واردات به‌تنهایی نمی‌تواند به عنوان دلیل افزایش قیمت خودرو مطرح شود، زیرا در حال حاضر خودرو به اندازه کافی در بازار وجود دارد. خودروهای داخلی و همچنین خودروهای واردشده در سال‌های گذشته همچنان در بازار موجود هستند و بخش قابل توجهی از این خودروها نیز هنوز مورد استفاده قرار نگرفته‌اند. بنابراین نگرانی از بابت کمبود خودرو به دلیل کاهش واردات، در شرایط فعلی موضوعیت چندانی ندارد.
نمایشگاه‌دار یا دلال؛ مرز کجاست؟
اما چالش بازار خودرو تنها به قطعه و خدمات پس از فروش محدود نمی‌شود. فضای مجازی نیز در سال‌های اخیر به یکی از مراجع اصلی مردم برای مشاهده قیمت خودرو تبدیل شده است. با این حال یک پرسش جدی در این میان مطرح است؛ آیا همه آگهی‌های خودرو در پلتفرم‌های فضای مجازی از سوی افراد خارج از صنف منتشر می‌شود؟ واقعیت این است که بخشی از نمایشگاه‌داران خودرو نیز در همین پلتفرم‌ها آگهی منتشر و برای جذب مشتری از فضای مجازی استفاده می‌کنند. بنابراین مرزبندی میان فعالیت مجاز نمایشگاه‌دار در فضای مجازی و قیمت‌سازی، آگهی غیرواقعی یا فعالیت سوداگرانه نیازمند شفافیت و نظارت دقیق‌تر است.
حسینی در پاسخ به این چالش، تأکید می‌کند که مشکل، صرفاً استفاده نمایشگاه‌داران از فضای مجازی نیست، بلکه فعالیت افرادی است که بدون مجوز، بدون سابقه مشخص و خارج از نظارت صنفی اقدام به خرید و فروش خودرو می‌کنند. وی می‌گوید: طرفی که در فضای مجازی فعالیت می‌کند، نه مالیات پرداخت می‌کند و نه عوارض و هیچ سامانه‌ای هم برای رصد فعالیت او وجود ندارد.
او معتقد است نمایشگاه‌داران از نوسانات شدید بازار منتفع نمی‌شوند و در بسیاری از موارد حتی متضرر هستند، زیرا خودروی فروخته‌شده باید با خودروی دیگری جایگزین شود و افزایش قیمت، قدرت خرید نمایشگاه‌دار را کاهش می‌دهد. دلال مورد انتقاد اتحادیه، واسطه‌ای است که بدون ایجاد ارزش افزوده واقعی، با ایجاد التهاب و نگهداری خودرو به دنبال کسب سود از اختلاف قیمت است.
رئیس اتحادیه فروشندگان خودرو درباره نحوه قیمت‌گذاری نیز اظهار می کند: یکی از مشکلات این است که برخی خودروسازان و واردکنندگان منتظر می‌مانند تا بازار دچار التهاب شود و قیمت‌ها در بازار آزاد افزایش پیدا کند، سپس قیمت محصولات خود را بر اساس قیمت بازار و اندکی پایین‌تر تعیین می‌کنند. تا زمانی که واسطه‌ها و دلالان بین شرکت و بازار حضور داشته باشند، نظم بازار تحت تأثیر قرار می‌گیرد.
حسینی برای کاهش فعالیت دلالان پیشنهاد می کند: خودرو در فرایند عرضه شرکت‌ها به هر کد ملی واگذار شود و اگر فردی در سال‌های اخیر چندین بار خودرو دریافت کرده است، امکان ثبت‌نام مجدد او محدود شود. هدف از چنین سازوکاری باید کوتاه کردن دست سودجویان و واسطه‌هایی باشد که با خرید و نگهداری خودرو، نظم بازار را تحت تأثیر قرار می‌دهند.
آفتی به نام معاملات صوری!
یکی دیگر از موضوعاتی که در بازار خودرو مطرح می‌شود، انجام معاملات متعدد روی یک خودرو در فاصله زمانی کوتاه است؛ رئیس اتحادیه درباره چنین معاملاتی می‌گوید: انجام معاملات صوری را نمی‌توان به‌طور کامل غیرممکن دانست، اما این اتفاق در صنف نمایشگاه‌داران به ندرت رخ می‌دهد و وجود قرارداد رسمی، مشخص بودن خریدار و فروشنده و ثبت مسیر انتقال وجه، از مهم‌ترین ابزارهای کنترل این موضوع است. قرارداد برای نمایشگاه‌دار اهمیت زیادی دارد و باید مشخص باشد وجه از حساب چه شخصی به حساب چه شخصی منتقل شده و خودرو متعلق به چه فردی است.
خودروهای چینی این روزها طرفداران زیادی را به دلیل طراحی به‌روز، امکانات و آپشن‌های متنوع و قیمت رقابتی در مقایسه با برخی خودروهای وارداتی به خود جلب کرده‌اند، رئیس اتحادیه نمایشگاه‌داران و فروشندگان خودروی مشهد، در این باره به «خراسان رضوی» می‌گوید: نمی‌توان گفت خودروهای چینی خودروهای بدی هستند، اما یکی از مشکلاتی که در این بخش وجود دارد، تأمین قطعات است. در صورت بروز نقص فنی ممکن است قطعه مورد نیاز برای مدت طولانی در دسترس نباشد و خودرو در نمایندگی متوقف بماند.
حسینی درباره تاثیر افزایش نرخ بنزین بر قیمت خودروها نیز گفت: افزایش قیمت بنزین تأثیر آن چنانی بر قیمت خودروهای بنزینی نداشته، اما در بخش خودروهای برقی شاهد افزایش قیمت بیشتری بوده‌ایم. این که قیمت یک خودروی برقی در مدت کوتاهی تا حدود ۱۰۰ درصد افزایش پیدا کند، قابل تأیید نیست و به اعتقاد من چنین قیمت‌هایی با شرایط واقعی بازار همخوانی ندارد و منطقی نیست. وی درباره تأثیر کاهش واردات بر بازار نیز گفت: کاهش واردات به‌تنهایی نمی‌تواند به عنوان دلیل افزایش قیمت خودرو مطرح شود، زیرا در حال حاضر خودرو به اندازه کافی در بازار وجود دارد. خودروهای داخلی و همچنین خودروهای واردشده در سال‌های گذشته همچنان در بازار موجود هستند و بخش قابل توجهی از این خودروها نیز هنوز مورد استفاده قرار نگرفته‌اند. بنابراین نگرانی از بابت کمبود خودرو به دلیل کاهش واردات، در شرایط فعلی موضوعیت چندانی ندارد.
نمایشگاه‌دار یا دلال؛ مرز کجاست؟
اما چالش بازار خودرو تنها به قطعه و خدمات پس از فروش محدود نمی‌شود. فضای مجازی نیز در سال‌های اخیر به یکی از مراجع اصلی مردم برای مشاهده قیمت خودرو تبدیل شده است. با این حال یک پرسش جدی در این میان مطرح است؛ آیا همه آگهی‌های خودرو در پلتفرم‌های فضای مجازی از سوی افراد خارج از صنف منتشر می‌شود؟ واقعیت این است که بخشی از نمایشگاه‌داران خودرو نیز در همین پلتفرم‌ها آگهی منتشر و برای جذب مشتری از فضای مجازی استفاده می‌کنند. بنابراین مرزبندی میان فعالیت مجاز نمایشگاه‌دار در فضای مجازی و قیمت‌سازی، آگهی غیرواقعی یا فعالیت سوداگرانه نیازمند شفافیت و نظارت دقیق‌تر است.
حسینی در پاسخ به این چالش، تأکید می‌کند که مشکل، صرفاً استفاده نمایشگاه‌داران از فضای مجازی نیست، بلکه فعالیت افرادی است که بدون مجوز، بدون سابقه مشخص و خارج از نظارت صنفی اقدام به خرید و فروش خودرو می‌کنند. وی می‌گوید: طرفی که در فضای مجازی فعالیت می‌کند، نه مالیات پرداخت می‌کند و نه عوارض و هیچ سامانه‌ای هم برای رصد فعالیت او وجود ندارد.
او معتقد است نمایشگاه‌داران از نوسانات شدید بازار منتفع نمی‌شوند و در بسیاری از موارد حتی متضرر هستند، زیرا خودروی فروخته‌شده باید با خودروی دیگری جایگزین شود و افزایش قیمت، قدرت خرید نمایشگاه‌دار را کاهش می‌دهد. دلال مورد انتقاد اتحادیه، واسطه‌ای است که بدون ایجاد ارزش افزوده واقعی، با ایجاد التهاب و نگهداری خودرو به دنبال کسب سود از اختلاف قیمت است.
رئیس اتحادیه فروشندگان خودرو درباره نحوه قیمت‌گذاری نیز اظهار می کند: یکی از مشکلات این است که برخی خودروسازان و واردکنندگان منتظر می‌مانند تا بازار دچار التهاب شود و قیمت‌ها در بازار آزاد افزایش پیدا کند، سپس قیمت محصولات خود را بر اساس قیمت بازار و اندکی پایین‌تر تعیین می‌کنند. تا زمانی که واسطه‌ها و دلالان بین شرکت و بازار حضور داشته باشند، نظم بازار تحت تأثیر قرار می‌گیرد.
حسینی برای کاهش فعالیت دلالان پیشنهاد می کند: خودرو در فرایند عرضه شرکت‌ها به هر کد ملی واگذار شود و اگر فردی در سال‌های اخیر چندین بار خودرو دریافت کرده است، امکان ثبت‌نام مجدد او محدود شود. هدف از چنین سازوکاری باید کوتاه کردن دست سودجویان و واسطه‌هایی باشد که با خرید و نگهداری خودرو، نظم بازار را تحت تأثیر قرار می‌دهند.
آفتی به نام معاملات صوری!
یکی دیگر از موضوعاتی که در بازار خودرو مطرح می‌شود، انجام معاملات متعدد روی یک خودرو در فاصله زمانی کوتاه است؛ رئیس اتحادیه درباره چنین معاملاتی می‌گوید: انجام معاملات صوری را نمی‌توان به‌طور کامل غیرممکن دانست، اما این اتفاق در صنف نمایشگاه‌داران به ندرت رخ می‌دهد و وجود قرارداد رسمی، مشخص بودن خریدار و فروشنده و ثبت مسیر انتقال وجه، از مهم‌ترین ابزارهای کنترل این موضوع است. قرارداد برای نمایشگاه‌دار اهمیت زیادی دارد و باید مشخص باشد وجه از حساب چه شخصی به حساب چه شخصی منتقل شده و خودرو متعلق به چه فردی است.