امید دوباره در ارومیه
صادق غفوریان
تصویر این روزهای شمال غرب ایران، نویدبخش حیاتی دوباره است؛ پهنه‌های تشنه و نمک‌گرفته‌ای که تا همین چندی پیش بوی گردوغبار به خود گرفته بود، اکنون زیر موج‌های زنده و آبی نگین فیروزه‌ای آرام گرفته‌اند. مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای آذربایجان غربی، عصر روز گذشته در گفت وگو با خراسان، خبر خوشی را به این سوی کشور مخابره و بیان کرد: «حجم آب دریاچه ارومیه نسبت به مدت مشابه سال گذشته بیش از ۹ برابر شده، یعنی تراز دریاچه به هزار و ۲۷۰ متر و ۵۸ سانتی‌متر رسیده که نشان‌دهنده افزایشی بیش از یک متر نسبت به پارسال است.»
حالا باید دل ببندیم به لطف پروردگار و بارش های پاییزی که البته هواشناسی نیز شرایط امیدوارکننده ای را در این فصل پیش بینی کرده است. این رخداد شیرین، در کنار افزایش قابل توجه تراز و وسعت پهنه آبی، باردیگر بذر امید و نشاط را در میان ساکنان منطقه نشانده است؛ هرچند کارشناسان معتقدند این خبر خوشایند، نه پایان بحران، بلکه آغاز یک مسیر برای تثبیت و احیای پایدار است.
جهش آماری در تراز و پهنه
در ماه‌های اخیر، اقدامات پیوسته در حوضه آبریز همراه با بارندگی‌های فصلی، جان تازه‌ای به کالبد دریاچه بخشیده است. مجید رستگاری، مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای آذربایجان غربی، عصر دیروز در گفت‌وگو با ما درباره ابعاد این دگرگونی امیدبخش گفت: میزان آب دریاچه ارومیه، در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته، بیش از ۹ برابر شده است. تراز دریاچه به هزار و ۲۷۰ متر و ۵۸ سانتی‌متر رسیده که نشان‌دهنده افزایشی بیش از یک متر نسبت به پارسال است. همچنین مساحت پهنه آبی نگین فیروزه‌ای با افزایش چشمگیر هزار و ۴۶۵ کیلومتر مربعی، اکنون به هزار و ۹۴۶ کیلومتر مربع افزایش یافته است. الحمدلله لطف الهی شامل حال منطقه شده است و امیدواریم با تداوم بارش‌ها، این روند صعودی ادامه یابد.
آماده بارش های پاییزی هستیم
او درباره آمادگی‌ها برای فصل بارش و پیش بینی های امیدوارکننده این فصل اینطور گفت: ما اکنون در اتاق فرماندهی آب استان آذربایجان غربی هستیم و بااقداماتی که تدارک دیده ایم، خود را برای پدیده‌های بارشی از جمله ال‌نینو کاملاً آماده کرده‌ایم. در همین راستا، بستر تمامی رودخانه‌ها لایروبی شده تا رواناب‌ها و سیلاب‌ها بدون مانع به سمت دریاچه هدایت شود. هرچند ماهیت هواشناسی همراه با احتمالات است، اما تمام تدابیر مدیریتی و فنی برای بهره‌برداری حداکثری از باران‌ها اندیشیده شده است.
رستگاری درباره فاصله وضع موجود تا هدف نهایی احیای کامل دریاچه، به آمار و ارقامی اشاره کرد: «امروز حجم آب به ۲ میلیارد و ۵۲۰ میلیون مترمکعب رسیده است؛ اما باید به یاد داشته باشیم که برای دستیابی به احیای کامل اکولوژیک، دریاچه باید به رقم ۱۵ میلیارد و ۵۰۰ میلیون مترمکعب آب دست یابد.»
تجمیع اقدامات سخت‌افزاری و نرم‌افزاری
بررسی های ما می گوید، این تحول ملموس تنها حاصل بارش ها نبوده، بلکه زنجیره‌ای از پروژه‌های زیربنایی را پشت سر دارد. عیسی بزرگ‌زاده، سخنگوی صنعت آب کشور، با تأکید بر این که حجم آب در ارزیابی‌های اخیر بین ۲.۸ تا ۳ میلیارد مترمکعب برآورد شده است، یادآور می‌شود که «این رقم در مقایسه با رقم بحرانی ۳۷۰ میلیون مترمکعبی سال گذشته، رشد حدود ۲ میلیارد و ۶۰۰ میلیون مترمکعبی را نشان می‌دهد»؛ رقمی که علاوه بر دریاچه، موجب سرزندگی دوباره تالاب‌های اقماری حوضه آبریز نیز شده است. از سال ۱۳۹۳ و با تعریف ۲۸ تکلیف برای دستگاه‌های اجرایی، دو بال سخت‌افزاری و نرم‌افزاری برای نجات دریاچه فعال شد. در بخش سخت‌افزاری، پروژه‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای با محوریت تونل ۳۶ کیلومتری کانی‌سیب، کانال ۱۱ کیلومتری و هدایت آب از مسیر رودخانه گدار، در کنار سد سیلوه و کانال جلدیان توانستند سالانه صدها میلیون مترمکعب حقابه پایدار را به کام خشک ارومیه برسانند. همزمان، در بخش نرم‌افزاری اقداماتی چون مسدودسازی چاه‌های غیرمجاز، نصب کنتورهای هوشمند و نظارت بر مصرف آبخوان‌ها اجرا شد تا آب تزریق‌شده به حوضه، در مسیر بلعیده نشود.
مشارکت اجتماعی؛ حلقه گمشده
احیای یک اکوسیستم ۵۰ هزار کیلومتر مربعی صرفاً با اتکا به اقدامات دولتی و عمرانی ممکن نیست. بهرام سرمست، استاندار آذربایجان شرقی، با تأکید بر ضرورت همراهی جامعه محلی در این زمینه می گوید: «مسائل زیست‌محیطی از جمله حوزه‌هایی هستند که بدون مشارکت اجتماعی نمی‌توان برای حل آن‌ها به نتیجه پایدار رسید. دولت به تنهایی قادر به حل چنین مسئله گسترده‌ای نیست و احیای دریاچه ارومیه باید از یک موضوع صرفاً دولتی فراتر رود و به یک باور عمومی و زمینه‌ای برای افزایش مسئولیت‌پذیری اجتماعی تبدیل شود.»
استاندار آذربایجان شرقی با اشاره به سهم عمده کشاورزی در مصرف آب منطقه یادآور شده است که «تغییر الگوی مصرف و اصلاح الگوی کشت، بدون همراهی مستقیم بهره‌برداران و کشاورزان امکان تحقق کامل نخواهد داشت.»
بیش از ۸۰ درصد از مصارف آب حوضه آبریز به بخش کشاورزی گره خورده است. از این رو، ارتقای الگوی کشت، ترویج محصولات کم‌آب‌بر و همراهی جوامع بومی، مکملِ ضروری پروژه‌های سازه‌ای و لطف آسمان به شمار می‌آید.
روزهای روشن در چشم‌انداز نگین فیروزه‌ای
دریاچه ارومیه بار دیگر قد کشیده، امواج خروشانش صخره‌های نمکی را فراگرفته و امید زیست‌محیطی را به منطقه بازگردانده است. رویش ۹ برابری حجم آب اثبات کرد که اگر هماهنگی میان مدیریت سازه‌ای، لایروبی علمی، سیاست‌گذاری دقیق و الطاف اقلیمی برقرار باشد، طبیعت زخمی تاب‌آوری خود را بازمی‌یابد. اکنون چشم‌انداز پاییز و زمستان پیش‌رو با امید به بارش‌های پربارتر، پنجره‌ای نو پیش روی مردم و مسئولان گشوده است؛ فرصتی برای آنکه این خبر خوش، به سندی ماندگار از پیروزی اراده جمعی در نجات محیط‌زیست بدل گردد.
حالا باید دل ببندیم به لطف پروردگار و بارش های پاییزی که البته هواشناسی نیز شرایط امیدوارکننده ای را در این فصل پیش بینی کرده است. این رخداد شیرین، در کنار افزایش قابل توجه تراز و وسعت پهنه آبی، باردیگر بذر امید و نشاط را در میان ساکنان منطقه نشانده است؛ هرچند کارشناسان معتقدند این خبر خوشایند، نه پایان بحران، بلکه آغاز یک مسیر برای تثبیت و احیای پایدار است.
جهش آماری در تراز و پهنه
در ماه‌های اخیر، اقدامات پیوسته در حوضه آبریز همراه با بارندگی‌های فصلی، جان تازه‌ای به کالبد دریاچه بخشیده است. مجید رستگاری، مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای آذربایجان غربی، عصر دیروز در گفت‌وگو با ما درباره ابعاد این دگرگونی امیدبخش گفت: میزان آب دریاچه ارومیه، در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته، بیش از ۹ برابر شده است. تراز دریاچه به هزار و ۲۷۰ متر و ۵۸ سانتی‌متر رسیده که نشان‌دهنده افزایشی بیش از یک متر نسبت به پارسال است. همچنین مساحت پهنه آبی نگین فیروزه‌ای با افزایش چشمگیر هزار و ۴۶۵ کیلومتر مربعی، اکنون به هزار و ۹۴۶ کیلومتر مربع افزایش یافته است. الحمدلله لطف الهی شامل حال منطقه شده است و امیدواریم با تداوم بارش‌ها، این روند صعودی ادامه یابد.
آماده بارش های پاییزی هستیم
او درباره آمادگی‌ها برای فصل بارش و پیش بینی های امیدوارکننده این فصل اینطور گفت: ما اکنون در اتاق فرماندهی آب استان آذربایجان غربی هستیم و بااقداماتی که تدارک دیده ایم، خود را برای پدیده‌های بارشی از جمله ال‌نینو کاملاً آماده کرده‌ایم. در همین راستا، بستر تمامی رودخانه‌ها لایروبی شده تا رواناب‌ها و سیلاب‌ها بدون مانع به سمت دریاچه هدایت شود. هرچند ماهیت هواشناسی همراه با احتمالات است، اما تمام تدابیر مدیریتی و فنی برای بهره‌برداری حداکثری از باران‌ها اندیشیده شده است.
رستگاری درباره فاصله وضع موجود تا هدف نهایی احیای کامل دریاچه، به آمار و ارقامی اشاره کرد: «امروز حجم آب به ۲ میلیارد و ۵۲۰ میلیون مترمکعب رسیده است؛ اما باید به یاد داشته باشیم که برای دستیابی به احیای کامل اکولوژیک، دریاچه باید به رقم ۱۵ میلیارد و ۵۰۰ میلیون مترمکعب آب دست یابد.»
تجمیع اقدامات سخت‌افزاری و نرم‌افزاری
بررسی های ما می گوید، این تحول ملموس تنها حاصل بارش ها نبوده، بلکه زنجیره‌ای از پروژه‌های زیربنایی را پشت سر دارد. عیسی بزرگ‌زاده، سخنگوی صنعت آب کشور، با تأکید بر این که حجم آب در ارزیابی‌های اخیر بین ۲.۸ تا ۳ میلیارد مترمکعب برآورد شده است، یادآور می‌شود که «این رقم در مقایسه با رقم بحرانی ۳۷۰ میلیون مترمکعبی سال گذشته، رشد حدود ۲ میلیارد و ۶۰۰ میلیون مترمکعبی را نشان می‌دهد»؛ رقمی که علاوه بر دریاچه، موجب سرزندگی دوباره تالاب‌های اقماری حوضه آبریز نیز شده است. از سال ۱۳۹۳ و با تعریف ۲۸ تکلیف برای دستگاه‌های اجرایی، دو بال سخت‌افزاری و نرم‌افزاری برای نجات دریاچه فعال شد. در بخش سخت‌افزاری، پروژه‌های انتقال آب بین‌حوضه‌ای با محوریت تونل ۳۶ کیلومتری کانی‌سیب، کانال ۱۱ کیلومتری و هدایت آب از مسیر رودخانه گدار، در کنار سد سیلوه و کانال جلدیان توانستند سالانه صدها میلیون مترمکعب حقابه پایدار را به کام خشک ارومیه برسانند. همزمان، در بخش نرم‌افزاری اقداماتی چون مسدودسازی چاه‌های غیرمجاز، نصب کنتورهای هوشمند و نظارت بر مصرف آبخوان‌ها اجرا شد تا آب تزریق‌شده به حوضه، در مسیر بلعیده نشود.
مشارکت اجتماعی؛ حلقه گمشده
احیای یک اکوسیستم ۵۰ هزار کیلومتر مربعی صرفاً با اتکا به اقدامات دولتی و عمرانی ممکن نیست. بهرام سرمست، استاندار آذربایجان شرقی، با تأکید بر ضرورت همراهی جامعه محلی در این زمینه می گوید: «مسائل زیست‌محیطی از جمله حوزه‌هایی هستند که بدون مشارکت اجتماعی نمی‌توان برای حل آن‌ها به نتیجه پایدار رسید. دولت به تنهایی قادر به حل چنین مسئله گسترده‌ای نیست و احیای دریاچه ارومیه باید از یک موضوع صرفاً دولتی فراتر رود و به یک باور عمومی و زمینه‌ای برای افزایش مسئولیت‌پذیری اجتماعی تبدیل شود.»
استاندار آذربایجان شرقی با اشاره به سهم عمده کشاورزی در مصرف آب منطقه یادآور شده است که «تغییر الگوی مصرف و اصلاح الگوی کشت، بدون همراهی مستقیم بهره‌برداران و کشاورزان امکان تحقق کامل نخواهد داشت.»
بیش از ۸۰ درصد از مصارف آب حوضه آبریز به بخش کشاورزی گره خورده است. از این رو، ارتقای الگوی کشت، ترویج محصولات کم‌آب‌بر و همراهی جوامع بومی، مکملِ ضروری پروژه‌های سازه‌ای و لطف آسمان به شمار می‌آید.
روزهای روشن در چشم‌انداز نگین فیروزه‌ای
دریاچه ارومیه بار دیگر قد کشیده، امواج خروشانش صخره‌های نمکی را فراگرفته و امید زیست‌محیطی را به منطقه بازگردانده است. رویش ۹ برابری حجم آب اثبات کرد که اگر هماهنگی میان مدیریت سازه‌ای، لایروبی علمی، سیاست‌گذاری دقیق و الطاف اقلیمی برقرار باشد، طبیعت زخمی تاب‌آوری خود را بازمی‌یابد. اکنون چشم‌انداز پاییز و زمستان پیش‌رو با امید به بارش‌های پربارتر، پنجره‌ای نو پیش روی مردم و مسئولان گشوده است؛ فرصتی برای آنکه این خبر خوش، به سندی ماندگار از پیروزی اراده جمعی در نجات محیط‌زیست بدل گردد.