ریه تربت‌جام در انتظار نفس تازه
رضا اعلمی
پارک جنگلی شهید عظیمی تربت‌جام، مجموعه‌ای ۴۵ هکتاری با بیش از 5دهه قدمت است که روزگاری یکی از مهم‌ترین تفرجگاه‌های مردم شهر بود و قرار بود به یکی از قطب‌های تفریحی، گردشگری و ورزشی شهرستان تبدیل شود؛ اما طی سال‌های گذشته، کاهش منابع آبی، اختلافات مدیریتی، واگذاری به بخش خصوصی، آتش‌سوزی‌ها و وعده‌های عملی‌نشده، این مجموعه را با چالش‌های جدی مواجه کرده است.
این پارک که از سوی کارشناسان و دوستداران محیط زیست «ریه‌های شهر» نامیده می‌شود، پیشینه‌اش به سال‌ها قبل برمیگردد. ۲۴ هکتار از اراضی آن در سال ۱۳۵۶ و ۲۱ هکتار دیگر در سال ۱۳۸۰ نهال‌کاری شد و سال‌ها محل تفریح و گذران اوقات مردم تربت‌جام بود. اما با کاهش منابع آبی و افت سطح آب‌های زیرزمینی، مشکلات پارک آغاز شد. دبی چاه آن که زمانی حدود ۲۰ لیتر بر ثانیه بود، به حدود ۵ لیتر بر ثانیه کاهش یافت و تأمین آب و نگهداری این حجم از فضای سبز دشوار شد.
در ادامه، موضوع واگذاری پارک‌های جنگلی به بخش خصوصی مطرح شد. شهرداری تربت‌جام با واگذاری ۱۵ ساله موافق نبود و قرارداد بلندمدت‌تری را پیگیری می‌کرد، اما در بهمن ۱۳۹۴ پارک برای مدت ۱۵ سال به بخش خصوصی واگذار شد؛ واگذاری که از ابتدا با انتقاد و ابهام‌هایی درباره روند و مفاد قرارداد همراه بود.دوره مدیریت بخش خصوصی یکی از بحرانی‌ترین مقاطع پارک محسوب می‌شود. گزارش‌ها از خشک‌شدن تعداد قابل توجهی از درختان بر اثر تنش آبی و مشکلات مدیریتی حکایت داشت و آمار درختان خشک‌شده در گزارش‌های مختلف از حدود ۸۵۰ اصله تا چندهزار درخت عنوان شد. در جریان عملیات قطع درختان خشک نیز تعدادی درخت سبز و قدیمی قطع شد که واکنش شدید شهروندان و فعالان محیط زیست و ورود دستگاه قضایی را به دنبال داشت.پس از اعتراض‌های مردمی و پیگیری‌های انجام‌شده، در سال ۱۳۹۷ خلع ید پیمانکار در دستورکار قرار گرفت و مدیریت پارک به منابع طبیعی بازگشت.
تابستان ۱۳۹۸ نیز چند فقره آتش‌سوزی در پارک اتفاق افتاد و بخشی از درختان باقی‌مانده از بین رفت. پس از این حوادث، وعده‌هایی برای احیای سریع مجموعه مطرح شد، اما بخش مهمی از مشکلات همچنان پابرجاست.
وعده هایی که روی زمین ماند
سرانجام پس از پیگیری‌های متعدد، پارک به شهرداری تربت‌جام واگذار شد و این اتفاق امید تازه‌ای برای احیای آن ایجاد کرد. پس از واگذاری، طرح‌ها و وعده‌های مختلفی از جمله احداث زمین‌های فوتسال، والیبال و اسکیت، رستوران، سفره‌خانه سنتی و شهربازی و همچنین بازگشایی پارک به روی مردم مطرح شد.
در جریان بازدید یکی از مسئولان ملی نیز تأمین اعتبار برای ایجاد زیرساخت‌هایی همچون روشنایی، آب شرب، سرویس‌های بهداشتی و آلاچیق مطرح شد؛ با این حال، بخش قابل توجهی از این وعده‌ها هنوز به نتیجه‌ای که مردم انتظار داشتند، نرسیده است.امروز مسئله پارک تنها کمبود اعتبار نیست؛ بلکه اختلاف‌نظر درباره نحوه استفاده از ظرفیت‌های مجموعه، نوع سرمایه‌گذاری و حدود کاربری‌های قابل اجرا نیز به یکی از موانع تبدیل شده است. از یک سو شهرداری برای احیا و نگهداری این مجموعه نیازمند سرمایه‌گذاری و ایجاد درآمد پایدار است و از سوی دیگر، منابع طبیعی بر حفظ ماهیت جنگلی پارک و جلوگیری از تغییر کاربری تأکید دارد.
چالش کمبود آب
شهردار تربت‌جام از روند احیای پارک جنگلی شهید عظیمی از زمان واگذاری مدیریت آن به شهرداری خبر داد و گفت: توسعه زیرساخت‌های آبیاری، احیای بخشی از درختان، کاشت بیش از ۲هزار اصله نهال و ساماندهی امکانات رفاهی، از مهم‌ترین اقدامات انجام‌شده در این مجموعه است.
اصغر خوشخو با اشاره به جایگاه زیست‌محیطی پارک جنگلی شهید عظیمی گفت: این پارک تنها یک فضای تفریحی نیست، بلکه به عنوان کمربند سبز جنوب شهر، در تعدیل شرایط اقلیمی، کاهش اثر بادهای فصلی و ارتقای کیفیت هوای تربت‌جام نقش دارد و حفظ آن یک ضرورت زیست‌محیطی و سرمایه‌گذاری برای آینده شهر است.
وی یکی از مهم‌ترین چالش‌های پارک را کمبود آب دانست و گفت: طی سه مرحله، اقدامات اساسی برای بازسازی و بهسازی تأسیسات آبرسانی انجام شد، سیستم‌های آبیاری اصلاح و بهسازی، موتورخانه بازسازی و لوله‌های مربوط به چاه نیز به طور کامل تعویض شد.
شهردار تربت‌جام ادامه داد: در سال ۱۴۰۰ برنامه احداث ۱۰ قطعه زمین ورزشی شامل فوتبال، والیبال و سایر رشته‌ها در نقاط خالی پارک تهیه و نقشه‌های مربوط به منابع طبیعی ارائه شد، اما به دلیل محدودیت‌های موجود مجوز اجرای آن صادر نشد و شهرداری همچنان پیگیر توسعه امکانات این مجموعه است.