شهر فرودگاهی روی باند جانمایی مجدد!
مسعود حمیدی
ایده جابه‌جایی فرودگاه مشهد، برخلاف آنچه امروز به نظر می‌رسد، پروژه‌ای تازه نیست. ریشه این طرح به سال ۱۳۹۱ و پس از مصوبه سفر چهارم هیئت دولت دهم به خراسان رضوی بازمی‌گردد؛ زمانی که موضوع احداث فرودگاه جدید در فاصله ۳۰ تا ۴۰ کیلومتری مشهد و در زمینی حدود هزار و ۵۰۰ هکتار مطرح شد. بااین‌حال، در سال ۱۳۹۳ به دلیل هزینه بالای جابه‌جایی، این طرح کنار گذاشته شد و تمرکز به توسعه فرودگاه شهید هاشمی نژاد و احداث «باند مورب» منتقل شد. باندی که قرار بود با سرمایه‌گذاری یک شرکت فرانسوی ساخته شود، اما با آغاز تحریم‌های سال ۱۳۹۸ طرف فرانسوی از پروژه کنار رفت و این گزینه نیز عملاً متوقف شد.
در فروردین ۱۳۹۸، علیرضا رزم‌حسینی، استاندار وقت خراسان رضوی، بار دیگر ایده فرودگاه جدید را مطرح کرد و در ۱۰ اردیبهشت ۱۳۹۸ جلسه رسمی امکان‌سنجی جابه‌جایی فرودگاه برگزار شد. در این جلسه مقرر شد ظرف یک هفته، زمین‌های دولتی با مساحت بیش از هزار هکتار و فاصله مناسب از شهر شناسایی شود و همزمان شهرداری درآمد احتمالی حاصل از تغییر کاربری اراضی فرودگاه فعلی را بررسی کند. سه قطعه زمین نیز بعداً به وزارت راه معرفی شد، اما شرکت فرودگاه‌ها و وزارت راه هنوز برای ساخت فرودگاه جدید اقناع نشده بودند و اولویت همچنان توسعه فرودگاه موجود و باند مورب بود.
در همین دوره، ایده از «فرودگاه جدید» به «شهرک فرودگاهی» تغییر جهت داد. پیشنهاد شهردار وقت مشهد، سیدعبدا... ارجائی، ایجاد مجموعه‌ای با حداقل هزار هکتار بود که فرودگاه، راه‌آهن، میدان بار مرکزی، نمایشگاه بین‌المللی و مترو را در خود تجمیع کند؛ اما خود او تأکید داشت که این طرح در آن مقطع صرفاً یک ایده بوده و هیچ مطالعه دقیق جانمایی برای آن انجام نشده است.
همین‌جا نخستین مخالفت جدی شکل گرفت. مدیرکل دفتر ارزیابی‌های اقتصادی وزارت راه، محسن صادقی، در همان گزارش، با اصل جابه‌جایی فرودگاه فعلی مخالفت و تأکید کرد که اگر نیاز به ظرفیت جدید وجود دارد، باید فرودگاه دوم ایجاد شود، نه این که فرودگاه هاشمی‌نژاد منتقل شود. او همچنین نبود معیار مشخص برای «شهر فرودگاهی»، خطر واگذاری زمین و لزوم ارائه بیزینس‌پلان بخش خصوصی را از مسائل اساسی طرح دانست و هزینه اتصال ریلی و مترو را نیز بیش از ۲۰ هزار میلیارد تومان برآورد کرد.
با روی کار آمدن دولت سیزدهم، پروژه دوباره فعال شد و در سال ۱۴۰۰ توافق جدیدی برای پیگیری مطالعات جانمایی شکل گرفت. از ۱۷ فروردین ۱۴۰۱ نیز مطالعات جامع در قالب پنج فصل آغاز شد. طبق آخرین اظهارات مسئولان استان، چهار فصل به جمع‌بندی رسیده و تنها بخش مربوط به باد و جهت باند نیازمند تدقیق بوده است. در ادامه، محدوده‌های شرقی مشهد و به‌ویژه حوالی سنگ‌بست در مطالعات جدید مطرح شد؛ محدوده‌ای که در گزارش‌های اخیر وسعت آن بسته به مرحله و تعریف پروژه حدود ۱۲ هزار و ۵۰۰ تا ۱۵ هزار هکتار بیان شده است.
اکنون در سال ۱۴۰۵، شهر فرودگاهی دیگر صرفاً یک ایده روی کاغذ نیست؛ مطالعات جامع آن به مراحل پایانی رسیده، اما هنوز وارد عملیات ساخت نشده است.
به تازگی در نشست شورای عالی زیارت نیز موضوع شهر فرودگاهی مشهد مطرح شد و خبرها حاکی از آن است که اراضی جدیدی برای این طرح در نظر گرفته‌شده و مطالعات قبلی رد شده است. اما نکته مهمی که در این باره هنوز جای سؤال است این که تکلیف فرودگاه فعلی مشهد در آینده چه خواهد شد؟ آیا شهر فرودگاهی بناست در محل فرودگاه فعلی توسعه یابد یا خیر؟ این سؤالات بهانه‌ای شد تا سراغ مشاور عالی استاندار و مسئول پیگیری پروژه‌های کلان و طرح‌های ویژه استان برویم.
جواد خدایی در گفت وگو با خراسان می‌گوید: آنچه در حال پیگیری است، شهر فرودگاهی مشهد است و توسعه فرودگاه فعلی نافی پروژه شهر فرودگاهی نیست و یک ضرورت است که در موازات هم در حال انجام است. شهر فرودگاهی یک پروژه بلندمدت است که سال 1401 مصوبات قانونی دولت را اخذ کرد و مطالعات انجام شد و چند نقطه بر اساس مطالعات قبلی مشخص شد و مسئله مهم باند فرودگاه بود که درنهایت پهنه‌ای در محور شرقی مشخص شد. اما مسئله مهمی به وجود آمد و آن مطالعات هواشناسی برای جریان باد بود. قواعد شرکت فرودگاه‌ها می‌گوید باید داده‌های هواشناسی 5 سال گذشته محل باند فرودگاه در دسترس باشد؛ ولی ما در مشهد تنها ایستگاه هواشناسی فرودگاه فعلی را داشتیم و داده را در اختیار نداشتیم. به همین دلیل در سال 1402 با استقرار یک ایستگاه هواشناسی در پهنه مشخص‌شده برداشت داده انجام شد.
وی تصریح کرد: پس از ارائه داده‌های هواشناسی مطالعات ادامه یافت و درنهایت حدود 6 ماه پیش این جمع‌بندی مطالعاتی مطرح شد که بر اساس داده‌های جریان باد، باند فرودگاه باید در پهنه‌ای جدید مطالعه شود؛ لذا مطالعات جدید در همان محور در دستورکار قرار گرفت و به شرکت مشاور فرودگاه‌های کشور ابلاغ شد و مشاور هماکنون در حال انجام مطالعات است و امیدواریم تا 3 ماه آینده مشاور جمع‌بندی مطالعات خود را ارائه کند و پیش از پایان سال، ما محل و موقعیت باند شهر فرودگاهی مشهد را نهایی کنیم.
شهر فرودگاهی بیرون حریم و محدوده مشهد است
مسئول پیگیری پروژه‌های کلان و طرح‌های ویژه استان درباره جایگاه فرودگاه فعلی و پیوستگی آن با شهر فرودگاهی می‌گوید: یکی از چالش‌های اساسی مطرح‌شده در خصوص فرودگاه فعلی مشهد جانمایی و ایجاد مشکلات زیست‌محیطی و توسعه‌ای برای شهر است. به همین دلیل شهر فرودگاهی مشهد به‌هیچ‌عنوان در محدوده شهر مشهد نخواهد بود و حتی در حریم هم قرار نخواهد گرفت.
مشاور استاندار درباره تکلیف فرودگاه فعلی مشهد بعد از راه‌اندازی شهر فرودگاهی می‌گوید: تنها مطالعات هوانوردی مشخص می‌کند که وضعیت باند فرودگاه فعلی مشهد چه خواهد شد ولی مشخصاً بعید است اگر فرودگاه فعلی دیگر کارکرد سابق خود را نداشته باشد قطعه‌بندی و به محیط مسکونی افزوده شود؛ یک کارکرد عمومی پیدا خواهد کرد و این مسئله هم تابع مطالعات فنی دقیق است.خدایی درنهایت تأکید کرد: این که شهر فرودگاهی چه تعداد باند پرواز خواهد داشت و خط پرواز چگونه خواهد بود، تابع مطالعات هوانوردی است که تا چند ماه دیگر جمع‌بندی خواهد شد. از سویی این پروژه بلندمدت بوده و نیازمند جذب سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی است اما تا زمانی که مطالعات نهایی نشود، نمی‌توان وارد مرحله جذب سرمایه‌گذار شد؛ زیرا سرمایه‌گذار جزئیات و داده‌های مطالعاتی را می‌خواهد.