صادرکنندگان نفت ۱۰۰ دلاری زیرتیغ هرمز
درحالی که دستگاه تبلیغاتی ووزارت انرژی آمریکا می‌کوشند با مانور بر عبور روزانه ۹ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز، وضعیت شریان اصلی انرژی جهان را «عادی» و بازگشت به پیش ازبحران نشان دهند، تابلوهای بورس نفت و واقعیت‌های بندری منطقه ، روایت کاملاً متفاوتی دارند. نفتِ نزدیک به ۱۰۰ دلار، به‌روشنی زبان گویای بازار است؛ بازاری که کارشناسان معتقدند درصورت احیای ثبات، باید روی نرخ‌های۷۰ دلاری آرام می‌گرفت، اما ناامنی میدانی وریسک بالای ژئوپلیتیک، قیمت‌ها را درکانال سه‌رقمی میخکوب کرده است. پشت این طلای سیاه گران‌قیمت اما رازی نهفته است:صادرکنندگان حاشیه جنوبی خلیج فارس ، قربانی اصلی کاهش چشمگیرحجم صادرات شده‌اند؛ جایی که درآمد چند بشکه نفت گران،هرگزحریف سقوط صادرات انبوه وکسری‌های سنگین مالی نشده است.
تقابل آمار روی کاغذ با آتش درمیدان
اختلاف‌نظر میان برآوردهای کاغذی و رفت‌وآمد نفتکش‌ها به اوج رسیده است. درشرایطی که «کریس رایت»، وزیر انرژی آمریکا،درگفت‌وگوبا شبکه‌های تلویزیونی غربی بر تداوم روند صعودی محموله‌ها پافشاری می‌کند، مؤسسه ردیابی «کپلر» از افت ۳.۲ میلیون بشکه‌ای صادرات کشورهای اصلی منطقه درشهریورماه نسبت به بهمن‌ماه گذشته خبرمی‌دهد و تردد روزانه ازهرمز را به‌جای۹میلیون ادعایی، حدود ۴ میلیون بشکه برآورد می‌کند. کپلرحتی اذعان کرده نیمی ازهمین رقم حداقلی نیز به‌صورت خاموش و مخفیانه جابه‌جا می‌شود.
به گزارش مرکز پژوهشی «ای‌سی‌ال‌ای‌دی» (ACLED)، شهریورماه پرتلفات‌ترین ماه برای ناوبری تجاری از زمان اوج تنش‌ها بوده؛ تحلیلی که نشان می‌دهد کاخ سفید درآستانه کارزار انتخابات میان‌دوره‌ای، عامدانه به‌دنبال سانسورحقیقتِ مسدود ماندن عملیاتی این شاهراه دریایی است.
جهش ۳۰ برابری هزینه‌ها و ریزش ۸۵ درصدی تردد
شاخص‌های بین‌المللی ناوبری حکایت ازبحرانی تمام‌عیاردرخطوط ترانزیت دارند:
سقوط عبورشناورها: داده‌های مؤسسه «اس‌اندپی گلوبال» نشان می‌دهد شمار شناورهای عبوری روزانه از تنگه هرمز، از بیش از۱۳۰ فروند پیش ازبحران، به حدود ۲۰ فروند در شهریورماه فروکش کرده است (افتی بالغ بر ۸۵ درصد).
زیان سنگین بیمه‌گران: انجمن بین‌المللی بیمه دریایی ازخسارت ۲ میلیارد دلاری شرکت‌های بیمه خبرداده است. دراین میان، از۱۸ فروند کشتی که اخیراً هدف اصابت قرارگرفته‌اند، دست‌کم۱۱فروند متعلق یا وابسته به عربستان،امارات و کویت بوده‌اند.
حق بیمه‌های نجومی: طبق برآورد مؤسسه «مارش»، پوشش بیمه جنگی برای یک شناور متعارف ۱۰۰ میلیون دلاری، از۲۵۰ هزار دلار قبل از تنش‌ها، به ارقام نجومی بین ۷۵۰ میلیون تا یک میلیارد دلار جهش یافته است؛ رقمی که هزینه ریسک را بیش از۳۰ برابرکرده و توجیه اقتصادی تردد را برای شرکت‌های کشتیرانی از بین برده است.
مسکن‌های موقت؛ از «کشتی‌به‌کشتی» تا جاده‌های باریک
تنگنای عبور، صادرکنندگان عرب وحتی ناوگان حامی آن‌ها را به راهکارهای فرسایشی کشانده است:
۱. عملیات پنهانی Ship-to-Ship (STS): تصاویر ماهواره‌ای درگستره‌ای بیش از ۱۰۰ کیلومتردرنزدیکی سواحل فجیره امارات و صحارعمان، روزانه ده‌ها انتقال مخفیانه سوخت ازکشتی به کشتی را ثبت کرده‌اند؛ طعنه‌آمیزآنکه ارتش آمریکا اکنون دقیقاً به همان روش‌هایی روی آورده که ایران در دوران اوج تحریم‌ها به کارمی‌بست. یک مقام نظامی آمریکایی این اقدام را نه یک تدبیر بلندمدت، بلکه «ناچاری عملیاتی» توصیف کرده است.
۲. حمل جاده‌ای با نفتکش‌های کوچک: انتقال بیش از ۹۵ درصد بارهای کوچک از بندر الحمریه شارجه (خلیج فارس) به بندر فجیره (دریای عمان) از طریق جاده‌ای ۱۱۴ کیلومتری انجام می‌شود؛ گزینه‌ای که صرفاً برای بارهای اندک کاربرد دارد و برای حجم میلیونیِ خطوط لوله و سوپرتانکرهای VLCC کاملاً بی‌اثر است.
پارادوکس نفت ۱۰۰ دلاری؛ حساب‌وکتابی که جور درنمی‌آید
تصورعمومی براین بود که صعود نفت به مرز۱۰۰دلار، درآمدهای بادآورده‌ای نصیب شیوخ نفت‌خیز می‌کند؛ اما اقتصاد نفت قاعده دیگری دارد.
«فراس شعبو»، استاد اقتصاد و مدیریت مالی، با طرح یک محاسبه ساده این خطای محاسباتی را آشکار می‌کند:
«فروش ۳ میلیون بشکه نفتِ ۱۰۰ دلاری، عایدی ۳۰۰ میلیون دلاری دارد؛ درحالی که صادرات ۱۰ میلیون بشکه حتی با قیمت ۵۰ دلار، ۵۰۰ میلیون دلار روانه خزانه می‌کرد.»
به گفته شعبو، گزینه‌های ذخیره‌سازی شناور روی آب نیز به علت گرانی اجاره و نایاب بودن پوشش بیمه، درمیان‌مدت قفل شده و پروژه‌های بلندپروازانه عمرانی در منطقه درآستانه توقف یا بازبینی اجباری قرارگرفته‌اند. «علی احمد درویش»، دیگرکارشناس مالی منطقه نیز معتقد است انقباض درجریان نقدینگی، شیوخ خلیج فارس را ناچار به دست‌اندازی به ذخایر ارزی و ورود به استقراض سنگین کرده است.
بازتاب درشاخص‌های کلان: افت رشد و سونامی کسری بودجه
پیامد این بن‌بست ژئوپلیتیک فوراً درنماگرهای کلان اقتصادی۲۰۲۶ آشکار شده است:
رشد اقتصادی درآستانه ایست کامل: بانک جهانی نرخ رشد صادرکنندگان نفت خاورمیانه را با ریزش ۴.۳ واحد درصدی نسبت به برآوردهای قبلی، به سطح ناچیز ۰.۳ درصد تنزل داد.
شکاف‌های عمیق بودجه‌ای: کویت کسری نجومی ۳۲ میلیارد دلاری و قطرکسری ۲.۸میلیارد دلاری را به ثبت رسانده‌اند.عربستان سعودی عمیق‌ترین شکاف بودجه‌ای خود را از سال ۲۰۱۸ تجربه می‌کند و بحرین با ثبت کسری بودجه‌ای معادل ۹.۷ درصد ازتولید ناخالص داخلی، بحرانی‌ترین وضعیت تراز پرداخت‌ها را در منطقه رقم زده است.
درمجموع واقعیت صحنه نشان می‌دهد نبض ترانزیت انرژی جهان درتنگه هرمز کندترازهمیشه می‌زند. تا زمانی که مؤلفه امنیت واقعی به آبراهه برنگردد، فاکتورهای دستوری وآمارهای سفیدکاخ سفید نه‌تنها قیمت نفت را مهار نمی‌کنند، بلکه دولت‌های صادرکننده را با انبوهی از نفتِ حبس‌شده در مخازن و بودجه‌های مقروض، بیش از پیش در تنگنای فرسایشی فرو خواهند برد.