آفت تصمیم گیری جزیره ای بر جان دوغارون
امیربهرام پیوندی زاده
مرز دوغارون به‌عنوان یکی از فعال‌ترین گذرگاه‌های تجاری شرق کشور، ظرفیت‌های اقتصادی قابل‌توجهی برای توسعه مبادلات ایران و افغانستان دارد؛ ظرفیتی که در سال‌های اخیر با تبدیل منطقه ویژه اقتصادی دوغارون به منطقه آزاد تجاری ـ صنعتی، چشم‌انداز تازه‌ای برای رونق تجارت در این منطقه ترسیم کرده است. با این حال، تعدد مراکز تصمیم‌گیری، نبود مدیریت یکپارچه مرزی و ناهماهنگی دستگاه‌های اجرایی، از جمله چالش‌هایی است که بهره‌گیری کامل از این ظرفیت‌ها و پیشبرد طرح‌های توسعه‌ای در این گذرگاه راهبردی را با دشواری روبه‌رو کرده است.
به گزارش خراسان، مدیرعامل سازمان منطقه آزاد دوغارون با تأکید بر ضرورت هماهنگی دستگاه‌های مستقر در مرز گفت: تعدد مراکز تصمیم‌گیری و ناهماهنگی در اجرای طرح‌ها، روند توسعه این گذرگاه مهم تجاری را دشوار کرده است؛ در حالی که با رفع موانع اجرایی، توسعه زیرساخت‌ها و هوشمندسازی فرایندها می‌توان تردد کامیون‌ها را سامان داد و ظرفیت تجارت ایران و افغانستان را افزایش داد.
محمدرضا مودودی با اشاره به اختلافات اجرایی در محدوده مرزی اظهار کرد: برخی طرح‌ها و تصمیم‌ها بدون هماهنگی با سازمان منطقه آزاد مطرح می‌شوند و ممکن است با برنامه‌ها و طرح جامع این سازمان تعارض داشته باشند. موضوع دریافت عوارض از کامیون‌های ورودی افغانستان و اجرای طرح‌های زیرساختی مرز، از جمله مواردی است که به هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول و توجه به مقررات مناطق آزاد نیاز دارد.
وی افزود: ترافیک سنگین، توقف طولانی کامیون‌ها و پیامدهای زیست‌محیطی ناشی از تخلیه سوخت در محدوده مرزی، مسائلی قابل مدیریت هستند؛ اما نبود تفکیک روشن مسئولیت‌ها و هماهنگی ناکافی میان دستگاه‌ها، حل آنها را دشوار می‌کند.
مودودی با تأکید بر ضرورت تقدم منافع ملی بر منافع بخشی گفت: حمایت از تبدیل دوغارون به موتور محرک تجارت و توسعه اقتصادی استان نباید به اظهارات لفظی محدود بماند؛ بلکه باید در تصمیم‌گیری‌ها، واگذاری اختیارات و رفع موانع اجرایی نمود پیدا کند.
افزایش ظرفیت مرز و حرکت به‌سوی مدیریت هوشمند
مدیرعامل سازمان منطقه آزاد دوغارون با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای بهبود تردد خودروها گفت: این سازمان در سال گذشته با استفاده از منابع خود، سه خط جدید به خطوط ورودی از سمت افغانستان اضافه کرد و ظرفیت باسکول‌ها را به ۶ دستگاه افزایش داد تا گره‌های ترافیکی و زمان توقف کامیون‌ها کاهش یابد.
وی افزود: افزایش خطوط تردد و استفاده از سامانه‌های هوشمند برای مدیریت ورود و خروج خودروها، فراخوان کامیون‌ها و سامان‌دهی نوبت‌دهی، از برنامه‌های سازمان برای ارتقای عملکرد مرز است. فراخوان کامیون‌ها باید متناسب با ظرفیت پذیرش مرز و به‌صورت مرحله‌ای انجام شود؛ زیرا فراخوان همزمان تعداد زیادی خودرو، می‌تواند به ایجاد صف‌های طولانی در جاده و نارضایتی رانندگان بینجامد.
مودودی گفت: با هدف کاهش بوروکراسی، مدیریت ترافیکی مرز طی چند ماه گذشته به کارگروه هماهنگی مرزی به ریاست فرماندار و با دبیری سازمان پایانه و گمرک جمهوری اسلامی واگذار شده است. با این حال، به گفته وی، سازمان منطقه آزاد از منابع مالی، اختیارات قانونی و تمرکز لازم برای پیشبرد توسعه زیرساخت‌ها و هوشمندسازی مرز برخوردار است و باید از ظرفیت‌های موجود به‌جای تعدد مراکز تصمیم‌گیری استفاده شود.
افغانستان؛ فرصتی برای گسترش بازار صادرات ایران
مودودی با اشاره به ضرورت نگاه بلندمدت به روابط اقتصادی دو کشور اظهار کرد: افغانستان را نباید صرفاً بازاری برای فروش کالاهای ایرانی دانست؛ توسعه زیرساخت‌ها و افزایش توان تولیدی این کشور، همزمان با توسعه دوغارون، می‌تواند به گسترش تجارت منطقه‌ای کمک کند.
وی ادامه داد: افزایش درآمد سرانه و قدرت خرید در افغانستان می‌تواند تقاضا برای کالاها و خدمات را افزایش دهد و زمینه رشد صادرات ایران را فراهم کند. همچنین انتقال بخشی از مواد اولیه مورد نیاز افغانستان به منطقه آزاد دوغارون و انجام فرایندهایی مانند فراوری، تکمیل زنجیره ارزش، ارتقای کیفیت و برندسازی، فرصت ایجاد ارزش افزوده و توسعه صادرات را فراهم می‌کند.