برادران بدون مرز
صادق غفوریان
بازتعریف مناسبات بین‌الملل در بستر فرهنگ در جهان معاصر، ساختارهای سخت و دیپلماسی کلاسیک دولت‌محور بیش از هر زمان دیگری با محدودیت‌های ذاتی خود در ایجاد همگرایی‌های پایدار مواجه شده‌اند. تحولات بنیادین در منظومه روابط بین‌الملل نشان می‌دهد که دیپلماسی سنتی، به‌سبب ماهیت رسمی، منفعت‌گرایی مقطعی و احتمال رویارویی با گارد جوامع میزبان، نیازمند بازتعریف و تمسک به الگوهای منعطف‌تر است. در نقطه مقابل، دیپلماسی فرهنگی به‌عنوان بازوی محرک «قدرت نرم»، فراتر از محاسبات خشک ژئوپلیتیک عمل می‌کند؛ ابزاری جذاب، غیرخصمانه و عاری از اصطکاک‌های مرسوم سیاسی که با نقش‌آفرینی برجسته نهادهای مدنی، تشکل‌های مردمی و بازیگران غیررسمی، پیوندهایی عمیق و خلل‌ناپذیر می‌آفریند.
دیپلماسی فرهنگی به‌جای پیگیری منافع کوتاه‌مدت، به کشف، بازتولید و تعمیق ارزش‌های مشترک و مفاهیم جهان‌شمول انسانی و الهی همت می‌گمارد و بر پایه همین درک توأمان، بستری استوار برای تأمین همبستگی و مصالح بلندمدت ملت‌ها می‌سازد. در این راستا، پیوند دیرینه دو ملت مسلمان ایران و عراق به عنوان دو جغرافیای ریشه‌دار در تاریخ کهن، زیست‌بوم تمدنی و اشتراکات ژرف آیینی، بی‌بدیل‌ترین نماد تجلی چنین دیپلماسی پویایی است؛ واقعیتی استراتژیک که مصداقی از آن را همین روزها با برگزاری رویدادی باشکوه در پایتخت معنوی ایران، مشهد مقدس شاهد بودیم.
دیپلماسی آیینی و قدردانی از برادری
گردهمایی بزرگ و سه‌روزه تجلیل از موکب‌داران عراقی در حرم مطهر رضوی که با میزبانی آستان قدس رضوی و همکاری مجمع علمای عراق، ستاد بازسازی عتبات عالیات و ستاد مرکزی اربعین سامان یافت، رویدادی فراتر از یک همایش تقویمی و دیپلماتیک مرسوم بود. این گردهمایی را به نوعی می توان بازخوانی یک پیوند ایمانی میان دو ملت همسو در کوران بحران‌ها قلمداد کرد.محور بنیادین این آیین،قدردانی متقابل از جلوه‌های بی‌مانند فتوت، ازخودگذشتگی و حضور موکب‌داران عراقی در روزهای سخت و حساس در کنار ملت و مردم ایران بود؛ حضوری که اثبات کرد فرهنگ عاشورا و شعائر اهل‌بیت عصمت(ع)، مرزهای اعتباری جغرافیایی را درمی‌نوردد و روح مواسات را در کالبد دو ملت جاری می‌سازد.در مراسم محوری این گردهمایی که شامگاه ۲۶ مهرماه برگزار شد، سخنان آیت ا... مروی، تولیت آستان قدس رضوی، جوهره مفهومی این پیوند را آشکار ساخت. او محبت و ارادت بی‌پیرایه به حضرات اهل بیت عصمت(ع) را سرمایه‌ای سترگ و تمدن‌ساز برشمرد؛ سرمایه‌ای بی‌بدیل که فراتر از هرگونه قرارداد رسمی، قلب‌ها را به رشته‌ای واحد گره زده است. تولیت آستان قدس رضوی با تأکید بر ضرورت هوشیاری در صیانت از این اخوت راهبردی، به توطئه‌های پیچیده رسانه‌ای و مجازی بدخواهان اشاره کرد؛ تلاشی ناکام که می‌کوشد با پمپاژ تردید و بدبینی، بر پیوندهای خونی و تاریخی دو کشور خدشه اندازد، اما همواره در برابر سد اراده متقابل ملت‌ها محکوم به شکست بوده است.
اربعین حسینی ، از امداد تا کنشگری پویا در دیپلماسی مردمی
ابعاد این همبستگی عملی، در سخنان مسئولان و فعالان میدانی این عرصه جلوه‌ای بارز یافت. علی‌اکبر پورجمشیدیان، رئیس ستاد مرکزی اربعین، به سابقه درخشان ایثار مردم عراق و امتداد خدمات مواکب عراقی در دوران سخت تحولات و رخدادهای منطقه اشاره کرد. حضور پیشگامانه بیش از ۳۰۰ موکب عراقی در یاری‌رساندن به مردم ایران در عرصه‌های خطیر امداد و ایستادگی، گواهی روشن بر آن است که ساختار مواکب نه یک سازماندهی موقت رفاهی برای موسم اربعین، بلکه یک سرمایه اجتماعی پویا، آماده‌به‌خدمت و تجلی غیرت اسلامی است.
برجسته‌ترین الگوی همزیستی تمدنی
این نگرش در روایت حجت‌الاسلام والمسلمین محمد قمی، معاون بین‌الملل دفتر مقام معظم رهبری، تکمیلی راهبردی یافت؛ آنجا که پیوند ایران و عراق را بسیار فراتر از مناسبات صرف همسایگی و ژئوپلیتیک توصیف کرد. او با ابلاغ سلام و قدردانی صمیمانه رهبر معظم انقلاب به خادمان مواکب و علمای عراق، اربعین حسینی و ساختار خودجوش موکب‌ها را برجسته‌ترین الگوی همزیستی تمدنی و الگویی جهان‌شمول در نفی سلطه‌پذیری و تحکیم مقاومت اسلامی معرفی کرد.
برادری دو ملت، مصداقی از رسالت عاشورایی
از سوی دیگر، ستار علاوی، نماینده موکب‌داران عراقی، به پیشینه شکل‌گیری مواکب در بزنگاه‌های تاریخی پرداخت. او یادآور شد که این نهادهای مردمی، همان‌گونه که در سال ۲۰۱۴ و در هجوم تاریک‌اندیشان داعشی شانه به شانه رزمندگان و حشدالشعبی در صیانت از عتبات ایستادند و پاسخگوی حمایت‌های همه‌جانبه جمهوری اسلامی ایران شدند، امروز نیز ایستادگی در کنار ملت ایران را عمل به رسالت عاشورایی و وفاداری به عهد برادری می‌دانند. این دادوستد معنوی و عاطفی، تجلی همان کنشگری بازیگران غیررسمی است که در نظریات دیپلماسی فرهنگی از آن به‌عنوان عمق استراتژیک جوامع یاد می‌شود.
ضرورت پاسداری از میراث مشترک اخوت
گردهمایی خادمان عراقی در بارگاه منور حضرت رضا(ع)، مانیفست عینی دیپلماسی مردمی و آیینی است. اقدام مدبرانه برگزارکنندگان و نهادهای همراه در تکریم این بیرق‌داران خدمت، نشان می دهد که جمهوری اسلامی ایران از ظرفیت‌های فرهنگی بی‌شماری برخوردار است که به‌کارگیری هوشمندانه آن‌ها، پایدارترین شاخصه‌های قدرت نرم را پدید می‌آورد.
اگر نخبگان هوشیار باشند...
اشتراکات ژرف مذهبی، تجربه مشترک مقاومت و انسجام حول محور حب‌الحسین(ع)، دیواری مستحکم در برابر جنگ شناختی دشمنان مشترک است. این رویداد، پاسداشتی بایسته از «فرهنگ کرامت و وفاداری» بود؛ فرهنگی که تا زمانی که با هوشیاری نخبگان، هدایت مرجعیت دینی و حضور توده‌های مردم آبیاری شود، آینده‌ای سرشار از همگرایی تمدنی و امنیت پایدار را برای دو ملت بزرگ ایران و عراق و امت اسلامی رقم خواهد زد.
دیپلماسی فرهنگی به‌جای پیگیری منافع کوتاه‌مدت، به کشف، بازتولید و تعمیق ارزش‌های مشترک و مفاهیم جهان‌شمول انسانی و الهی همت می‌گمارد و بر پایه همین درک توأمان، بستری استوار برای تأمین همبستگی و مصالح بلندمدت ملت‌ها می‌سازد. در این راستا، پیوند دیرینه دو ملت مسلمان ایران و عراق به عنوان دو جغرافیای ریشه‌دار در تاریخ کهن، زیست‌بوم تمدنی و اشتراکات ژرف آیینی، بی‌بدیل‌ترین نماد تجلی چنین دیپلماسی پویایی است؛ واقعیتی استراتژیک که مصداقی از آن را همین روزها با برگزاری رویدادی باشکوه در پایتخت معنوی ایران، مشهد مقدس شاهد بودیم.
دیپلماسی آیینی و قدردانی از برادری
گردهمایی بزرگ و سه‌روزه تجلیل از موکب‌داران عراقی در حرم مطهر رضوی که با میزبانی آستان قدس رضوی و همکاری مجمع علمای عراق، ستاد بازسازی عتبات عالیات و ستاد مرکزی اربعین سامان یافت، رویدادی فراتر از یک همایش تقویمی و دیپلماتیک مرسوم بود. این گردهمایی را به نوعی می توان بازخوانی یک پیوند ایمانی میان دو ملت همسو در کوران بحران‌ها قلمداد کرد.محور بنیادین این آیین،قدردانی متقابل از جلوه‌های بی‌مانند فتوت، ازخودگذشتگی و حضور موکب‌داران عراقی در روزهای سخت و حساس در کنار ملت و مردم ایران بود؛ حضوری که اثبات کرد فرهنگ عاشورا و شعائر اهل‌بیت عصمت(ع)، مرزهای اعتباری جغرافیایی را درمی‌نوردد و روح مواسات را در کالبد دو ملت جاری می‌سازد.در مراسم محوری این گردهمایی که شامگاه ۲۶ مهرماه برگزار شد، سخنان آیت ا... مروی، تولیت آستان قدس رضوی، جوهره مفهومی این پیوند را آشکار ساخت. او محبت و ارادت بی‌پیرایه به حضرات اهل بیت عصمت(ع) را سرمایه‌ای سترگ و تمدن‌ساز برشمرد؛ سرمایه‌ای بی‌بدیل که فراتر از هرگونه قرارداد رسمی، قلب‌ها را به رشته‌ای واحد گره زده است. تولیت آستان قدس رضوی با تأکید بر ضرورت هوشیاری در صیانت از این اخوت راهبردی، به توطئه‌های پیچیده رسانه‌ای و مجازی بدخواهان اشاره کرد؛ تلاشی ناکام که می‌کوشد با پمپاژ تردید و بدبینی، بر پیوندهای خونی و تاریخی دو کشور خدشه اندازد، اما همواره در برابر سد اراده متقابل ملت‌ها محکوم به شکست بوده است.
اربعین حسینی ، از امداد تا کنشگری پویا در دیپلماسی مردمی
ابعاد این همبستگی عملی، در سخنان مسئولان و فعالان میدانی این عرصه جلوه‌ای بارز یافت. علی‌اکبر پورجمشیدیان، رئیس ستاد مرکزی اربعین، به سابقه درخشان ایثار مردم عراق و امتداد خدمات مواکب عراقی در دوران سخت تحولات و رخدادهای منطقه اشاره کرد. حضور پیشگامانه بیش از ۳۰۰ موکب عراقی در یاری‌رساندن به مردم ایران در عرصه‌های خطیر امداد و ایستادگی، گواهی روشن بر آن است که ساختار مواکب نه یک سازماندهی موقت رفاهی برای موسم اربعین، بلکه یک سرمایه اجتماعی پویا، آماده‌به‌خدمت و تجلی غیرت اسلامی است.
برجسته‌ترین الگوی همزیستی تمدنی
این نگرش در روایت حجت‌الاسلام والمسلمین محمد قمی، معاون بین‌الملل دفتر مقام معظم رهبری، تکمیلی راهبردی یافت؛ آنجا که پیوند ایران و عراق را بسیار فراتر از مناسبات صرف همسایگی و ژئوپلیتیک توصیف کرد. او با ابلاغ سلام و قدردانی صمیمانه رهبر معظم انقلاب به خادمان مواکب و علمای عراق، اربعین حسینی و ساختار خودجوش موکب‌ها را برجسته‌ترین الگوی همزیستی تمدنی و الگویی جهان‌شمول در نفی سلطه‌پذیری و تحکیم مقاومت اسلامی معرفی کرد.
برادری دو ملت، مصداقی از رسالت عاشورایی
از سوی دیگر، ستار علاوی، نماینده موکب‌داران عراقی، به پیشینه شکل‌گیری مواکب در بزنگاه‌های تاریخی پرداخت. او یادآور شد که این نهادهای مردمی، همان‌گونه که در سال ۲۰۱۴ و در هجوم تاریک‌اندیشان داعشی شانه به شانه رزمندگان و حشدالشعبی در صیانت از عتبات ایستادند و پاسخگوی حمایت‌های همه‌جانبه جمهوری اسلامی ایران شدند، امروز نیز ایستادگی در کنار ملت ایران را عمل به رسالت عاشورایی و وفاداری به عهد برادری می‌دانند. این دادوستد معنوی و عاطفی، تجلی همان کنشگری بازیگران غیررسمی است که در نظریات دیپلماسی فرهنگی از آن به‌عنوان عمق استراتژیک جوامع یاد می‌شود.
ضرورت پاسداری از میراث مشترک اخوت
گردهمایی خادمان عراقی در بارگاه منور حضرت رضا(ع)، مانیفست عینی دیپلماسی مردمی و آیینی است. اقدام مدبرانه برگزارکنندگان و نهادهای همراه در تکریم این بیرق‌داران خدمت، نشان می دهد که جمهوری اسلامی ایران از ظرفیت‌های فرهنگی بی‌شماری برخوردار است که به‌کارگیری هوشمندانه آن‌ها، پایدارترین شاخصه‌های قدرت نرم را پدید می‌آورد.
اگر نخبگان هوشیار باشند...
اشتراکات ژرف مذهبی، تجربه مشترک مقاومت و انسجام حول محور حب‌الحسین(ع)، دیواری مستحکم در برابر جنگ شناختی دشمنان مشترک است. این رویداد، پاسداشتی بایسته از «فرهنگ کرامت و وفاداری» بود؛ فرهنگی که تا زمانی که با هوشیاری نخبگان، هدایت مرجعیت دینی و حضور توده‌های مردم آبیاری شود، آینده‌ای سرشار از همگرایی تمدنی و امنیت پایدار را برای دو ملت بزرگ ایران و عراق و امت اسلامی رقم خواهد زد.