در گفت و گو با مدرس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان مطرح شد
ال‌نینو و زعفران ؛ آیا باید منتظر باران ماند؟
غلامی
با تقویت پدیده «ال‌نینو» در اقیانوس آرام و افزایش توجه عمومی به پیش‌بینی‌های اقلیمی، این پرسش برای کشاورزان خراسان رضوی مطرح شده است که آیا ال‌نینو می‌تواند به معنای افزایش بارندگی در استان باشد و آیا زعفران‌کاران باید زمان آبیاری اول مزارع خود را بر اساس این پدیده تغییر دهند؟ پاسخ علمی به این پرسش، نه «بله» و نه «خیر» مطلق است. مدرس زعفران مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان در این باره میگوید: ال‌نینو یکی از عوامل مؤثر بر تغییرپذیری اقلیم و بارش ایران است، اما اثر آن در مقیاس استان و به‌ویژه در مقیاس یک مزرعه، آن‌قدر مستقیم و قطعی نیست که بتوان صرفاً بر اساس آن درباره آبیاری تصمیم گرفت. به گزارش خراسان رضوی، علیرضا نژادمحمد نامقی با بیان اینکه نتایج مطالعه جدیدی در سال ۲۰۲۶ بر روی حوضه‌های مختلف ایران نشان می‌دهد که دوره‌های ال‌نینو در مجموع با ناهنجاری مثبت بارش در بسیاری از حوضه‌های کشور همراه بوده‌اند، میافزاید: با این حال، شدت این اثر به شدت ال‌نینو، منطقه، فصل و مرحله گذار ENSO بستگی دارد و در همه نقاط کشور یکسان نیست.
ال‌نینو یک «سیگنال اقلیمی» است
نه یک دستور آبیاری
وی ادامه می‌دهد: اینکه ال‌نینو در اقیانوس آرام فعال است، به این معنی نیست که در یک مزرعه در تربت‌حیدریه، زاوه، مه‌ولات، گناباد یا سایر مناطق زعفران‌خیز استان حتماً بارش کافی رخ خواهد داد. خراسان رضوی از نظر جغرافیایی و اقلیمی، استانی گسترده و متنوع است و بارش در آن از منطقه‌ای به منطقه دیگر تفاوت زیادی دارد. به همین دلیل، حتی اگر یک الگوی بزرگ‌مقیاس اقلیمی احتمال افزایش بارش را در ایران افزایش دهد، این افزایش الزاماً در تمام مناطق استان و در زمان مورد نیاز زعفران اتفاق نمی‌افتد.برای کشاورز، آنچه اهمیت دارد «بارش واقعی مزرعه» است، نه صرفاً وضعیت اقیانوس آرام.
آب اول زعفران؛ حساس‌ترین تصمیم پاییزی
این مدرس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی در پاسخ به سوالی درباره آبیاری زعفران در چنین شرایطی بیان می‌کند: در میان عملیات آبیاری زعفران، آبیاری پیش از گل‌دهی یا همان «آب اول» اهمیت ویژه‌ای دارد. در عین حال، زمان آب اول را نمی‌توان با یک تاریخ ثابت برای همه سال‌ها و همه مناطق تعیین کرد. اما در سالی که ال‌نینو موردتوجه قرار گرفته است، یک نکته دیگر اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. یکی از موضوعاتی که باید در برنامه‌ریزی آبیاری اول زعفران مورد توجه قرار گیرد، روند دمای هوا پس از آبیاری است. از نظر فیزیولوژیک، زعفران برای ورود مناسب به مرحله گل‌دهی به شرایط دمایی مناسب نیاز دارد. مطالعات انجام‌شده نشان داده‌اند که دمای پایین‌تر، به‌ویژه در دوره پیش از گل‌دهی، با عملکرد بهتر زعفران ارتباط دارد و کاهش دما در بیدار شدن بنه‌ها و شروع فرایند رشد نقش دارد. وی می افزاید: اگر پیش‌بینی‌ها نشان دهند که پس از آب اول، روند دما به سمت شرایط مناسب‌تر برای ورود زعفران به مرحله گل‌دهی حرکت می‌کند، این موضوع می‌تواند در انتخاب زمان آبیاری به تصمیم‌گیری بهتر کمک کند. در مقابل، اگر پس از یک آبیاری زودهنگام، همچنان دوره‌ای نسبتاً گرم پیش‌بینی شود، باید احتمال تأثیر آن بر زمان و الگوی گل‌دهی نیز مورد توجه قرار گیرد.نژادمحمدنامقی بر لزوم توجه به پنج شاخص شامل بارندگی واقعی مزرعه، رطوبت خاک، پیش‌بینی بارش کوتاه‌مدت، روند دمای هوا و وضعیت رشد گیاه تاکید می‌کند و میگوید: در شرایط بارش ال‌نینو کشاورزان ممکن است با دو خطای کاملاً متضاد مواجه شوند.خطای اول، امید بیش از حد به بارندگی که این استدلال علمی نیست و خطای دوم: بی‌توجهی کامل به بارش چون آب اول مهم است، بدون توجه به بارندگی و رطوبت خاک باید آبیاری انجام شود. این نیز رویکرد درستی نیست. راهکار مناسب، مدیریت تطبیقی آب است؛ یعنی تصمیم‌گیری بر اساس آخرین اطلاعات واقعی مزرعه. از این مدرس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی استان میخواهیم توصیه لازم به کشاورزان را بیان کند. وی میگوید: ال‌نینو را رصد کنید، اما با مزرعه تصمیم بگیرید، ال‌نینو یک پدیده مهم اقلیمی است و شواهد علمی نشان می‌دهد که می‌تواند بر بارش ایران اثر بگذارد. حتی در سال ۲۰۲۶ نیز ال‌نینوی قوی در حال شکل‌گیری است و احتمال تداوم آن در پاییز و زمستان بالا گزارش شده است.اما این واقعیت نباید به یک برداشت ساده تبدیل شود، برای کشاورز زعفران‌کار، فاصله میان یک پدیده اقیانوسی و تصمیم درباره یک مزرعه بسیار زیاد است. در نهایت، بهترین راهبرد برای فصل پیش‌رو نه«اعتماد کامل به ال‌نینو» و نه«نادیده گرفتن آن»، بلکه ترکیب اطلاعات اقلیمی با پایش مستمر مزرعه و تصمیم‌گیری هوشمندانه درباره آب است.