رونمایی سامانه جدید سوخت از ارقام عجیب
محمدحقگو
داده‌های به‌دست‌آمده از اجرای آزمایشی سامانه شناسه‌دار کردن کارت‌های اضطراری در جایگاه‌های سوخت پایتخت، ابعاد تکان‌دهنده‌ای از مصرف غیرمتعارف بنزین را عیان کرد. به گفته کرامت ویس‌کرمی، مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی، در جریان پایش این سامانه مشخص شد که یک فرد تنها در طول یک ماه، ۱۰۵ بار با کارت اضطراری یک جایگاه در تهران سوخت‌گیری کرده و بیش از ۲ هزار لیتر بنزین دریافت کرده است؛ آماری که تصویر روشنی از راه‌های نفوذ قاچاق خرد و سوءاستفاده از یارانه‌های انرژی را به نمایش می‌گذارد.
عبور از «کارت‌های ۱۱۱۱» به احراز هویت برخط
سال‌هاست که کارت‌های سوخت موجود در جایگاه‌ها تحت عنوان «کارت اضطراری» شناخته می‌شوند؛ ابزاری که اساساً برای موارد استثنایی یا جا ماندن کارت مسافران تعبیه شده بود، اما به دلیل داشتن رمزهای پیش‌فرض نظیر «۱۱۱۱»، به مجرای اصلی مصرف بی‌قید و شرط تبدیل شده بود. تفاوت اساسی در این جاست که در سوخت‌گیری با کارت شخصی، مشخصات خودرو، میزان سهمیه و استان مبدأ کاملاً قابل ردیابی است، اما در کارت اضطراری تنها مشخص بود که سوخت از کدام نازل خارج شده، بی‌آنکه هویت مصرف‌کننده یا پلاک خودرو معلوم باشد.
بر همین اساس و در راستای مصوبه 2 آذر 1404 هیئت وزیران، طرح شناسه‌دار کردن سوخت‌گیری اضطراری با ایجاد سامانه‌ای سخت‌افزاری و نرم‌افزاری کاملاً مستقل از سامانه هوشمند سوخت (به دلایل امنیتی و پدافند غیرعامل) به صورت آزمایشی در ۲۵۰ جایگاه از مجموع ۳۶۰ جایگاه تهران اجرایی شد تا هرگونه برداشت آزاد سوخت با احراز هویت و ثبت کد ملی انجام شود. این طرح البته مجزا از تکلیف قانون بودجه مبنی بر انتقال سهمیه به کارت‌های بانکی است که مسئولیت اجرای سوئیچ مستقل آن بر عهده وزارت امور اقتصادی و دارایی قرار دارد.
ثبت رکوردهای عجیب؛ از پمپ‌گردی
در ۳۸ جایگاه تا مراجعه ۱۰۵ باره
جزئیات استخراج‌شده از این سامانه نظارتی جدید، الگوهای غیرعادی مصرف را آشکار کرده است. علاوه بر ثبت تخلف فردی که ۱۰۵ بار به یک جایگاه ثابت مراجعه و ۲ هزار و ۶ لیتر بنزین دریافت کرده، داده‌ها نشان می‌دهد فرد دیگری با گردش در ۳۸ جایگاه مختلف شهر، ۹۸ بار توکن دریافت کرده و درمجموع ۲ هزار و ۳۳۷ لیتر بنزین آزاد گرفته است؛ آن هم با ثبت رکورد دریافت ۹۵ لیتر سوخت در چهار نوبت تنها در روز پایانی ماه. همچنین مواردی از سوخت‌گیری بلافاصله در دو نوبت ۲۵ لیتری توسط یک کد ملی ثبت شده است؛ رفتاری که نشان می‌دهد افراد برای پر کردن کامل باک خودروی خود ناچارند محدودیت سقف برداشت هر تراکنش را با سوخت‌گیری مجدد و پیاپی پشت سر بگذارند.
بر اساس آمار تفکیکی رفتار مصرف‌کنندگان در دوره اجرای طرح:
۵۱ درصد افراد تنها یک‌بار از کارت اضطراری استفاده کرده‌اند (۲۱ میلیون لیتر)؛
۲۴ درصد افراد دوبار مراجعه داشته‌اند (۱۹ میلیون لیتر)؛
۱۱ درصد افراد سه نوبت سوخت‌گیری کرده‌اند (۱۳ میلیون لیتر)؛
و ۱۴ درصد کاربران بیش از ۳ بار از کارت اضطراری بهره برده و درمجموع ۲۴ میلیون لیتر بنزین دریافت کرده‌اند. این تفکیک نشان می‌دهد بخش اعظم انحراف سوخت، در تور همین گروه اقلیت ۱۴ درصدی افتاده است.
تغییر رفتار جامعه و کاهش مصرف پایتخت
به گفته ویس کرمی، مقایسه مهرماه امسال با مدت مشابه سال قبل در پایتخت نشان می‌دهد سهم استفاده از کارت شخصی از ۴۹ درصد به ۵۸ درصد افزایش یافته و اتکا به کارت اضطراری با افتی ۹ درصدی به ۴۲ درصد رسیده است.
همچنین مصرف روزانه بنزین در تهران با کاهش ۷۰۰ هزار لیتری به روزانه ۲۰ میلیون لیتر بازگشته و در مقیاس کشوری نیز افت ۲۰ میلیون لیتری (۳.۴ درصدی) مصرف به ثبت رسیده است.
هزینه احراز هویت و افق سیاست‌گذاری هوشمند
در فرایند اجرای این طرح، دریافت کارمزد اندک برای احراز هویت ابهاماتی ایجاد کرده بود که این مسئول نفتی توضیح داد این مبالغ به خزانه یا وزارت نفت واریز نمی‌شود، بلکه بر اساس مجوزهای قانونی صرف هزینه‌های سرور، نگهداری پایانه‌ها و پشتیبانی فنی شرکت‌های مجاز می‌شود. همچنین میانگین زمان ۳۰ ثانیه‌ای دریافت توکن در جایگاه‌ها در حال بهینه‌سازی است تا ایستایی خودروها به حداقل برسد.درمجموع ثبت این عملکرد مصوبه بنزینی تا این جای کار نشان می‌دهد دوران تصمیم‌گیری‌های کور در مدیریت مصرف بنزین به سر آمده است؛ سامانه‌دار شدن کارت‌های آزاد، این امکان فنی را فراهم می‌کند تا دولت با سیاست‌های غیرقیمتی هدفمند (نظیر سقف‌گذاری تعداد دفعات استفاده از کارت اضطراری برای هر کد ملی در ماه)، جلوی قاچاق سازمان‌یافته خرد را بدون فشار به توده مصرف‌کنندگان سد کند.
عبور از «کارت‌های ۱۱۱۱» به احراز هویت برخط
سال‌هاست که کارت‌های سوخت موجود در جایگاه‌ها تحت عنوان «کارت اضطراری» شناخته می‌شوند؛ ابزاری که اساساً برای موارد استثنایی یا جا ماندن کارت مسافران تعبیه شده بود، اما به دلیل داشتن رمزهای پیش‌فرض نظیر «۱۱۱۱»، به مجرای اصلی مصرف بی‌قید و شرط تبدیل شده بود. تفاوت اساسی در این جاست که در سوخت‌گیری با کارت شخصی، مشخصات خودرو، میزان سهمیه و استان مبدأ کاملاً قابل ردیابی است، اما در کارت اضطراری تنها مشخص بود که سوخت از کدام نازل خارج شده، بی‌آنکه هویت مصرف‌کننده یا پلاک خودرو معلوم باشد.
بر همین اساس و در راستای مصوبه 2 آذر 1404 هیئت وزیران، طرح شناسه‌دار کردن سوخت‌گیری اضطراری با ایجاد سامانه‌ای سخت‌افزاری و نرم‌افزاری کاملاً مستقل از سامانه هوشمند سوخت (به دلایل امنیتی و پدافند غیرعامل) به صورت آزمایشی در ۲۵۰ جایگاه از مجموع ۳۶۰ جایگاه تهران اجرایی شد تا هرگونه برداشت آزاد سوخت با احراز هویت و ثبت کد ملی انجام شود. این طرح البته مجزا از تکلیف قانون بودجه مبنی بر انتقال سهمیه به کارت‌های بانکی است که مسئولیت اجرای سوئیچ مستقل آن بر عهده وزارت امور اقتصادی و دارایی قرار دارد.
ثبت رکوردهای عجیب؛ از پمپ‌گردی
در ۳۸ جایگاه تا مراجعه ۱۰۵ باره
جزئیات استخراج‌شده از این سامانه نظارتی جدید، الگوهای غیرعادی مصرف را آشکار کرده است. علاوه بر ثبت تخلف فردی که ۱۰۵ بار به یک جایگاه ثابت مراجعه و ۲ هزار و ۶ لیتر بنزین دریافت کرده، داده‌ها نشان می‌دهد فرد دیگری با گردش در ۳۸ جایگاه مختلف شهر، ۹۸ بار توکن دریافت کرده و درمجموع ۲ هزار و ۳۳۷ لیتر بنزین آزاد گرفته است؛ آن هم با ثبت رکورد دریافت ۹۵ لیتر سوخت در چهار نوبت تنها در روز پایانی ماه. همچنین مواردی از سوخت‌گیری بلافاصله در دو نوبت ۲۵ لیتری توسط یک کد ملی ثبت شده است؛ رفتاری که نشان می‌دهد افراد برای پر کردن کامل باک خودروی خود ناچارند محدودیت سقف برداشت هر تراکنش را با سوخت‌گیری مجدد و پیاپی پشت سر بگذارند.
بر اساس آمار تفکیکی رفتار مصرف‌کنندگان در دوره اجرای طرح:
۵۱ درصد افراد تنها یک‌بار از کارت اضطراری استفاده کرده‌اند (۲۱ میلیون لیتر)؛
۲۴ درصد افراد دوبار مراجعه داشته‌اند (۱۹ میلیون لیتر)؛
۱۱ درصد افراد سه نوبت سوخت‌گیری کرده‌اند (۱۳ میلیون لیتر)؛
و ۱۴ درصد کاربران بیش از ۳ بار از کارت اضطراری بهره برده و درمجموع ۲۴ میلیون لیتر بنزین دریافت کرده‌اند. این تفکیک نشان می‌دهد بخش اعظم انحراف سوخت، در تور همین گروه اقلیت ۱۴ درصدی افتاده است.
تغییر رفتار جامعه و کاهش مصرف پایتخت
به گفته ویس کرمی، مقایسه مهرماه امسال با مدت مشابه سال قبل در پایتخت نشان می‌دهد سهم استفاده از کارت شخصی از ۴۹ درصد به ۵۸ درصد افزایش یافته و اتکا به کارت اضطراری با افتی ۹ درصدی به ۴۲ درصد رسیده است.
همچنین مصرف روزانه بنزین در تهران با کاهش ۷۰۰ هزار لیتری به روزانه ۲۰ میلیون لیتر بازگشته و در مقیاس کشوری نیز افت ۲۰ میلیون لیتری (۳.۴ درصدی) مصرف به ثبت رسیده است.
هزینه احراز هویت و افق سیاست‌گذاری هوشمند
در فرایند اجرای این طرح، دریافت کارمزد اندک برای احراز هویت ابهاماتی ایجاد کرده بود که این مسئول نفتی توضیح داد این مبالغ به خزانه یا وزارت نفت واریز نمی‌شود، بلکه بر اساس مجوزهای قانونی صرف هزینه‌های سرور، نگهداری پایانه‌ها و پشتیبانی فنی شرکت‌های مجاز می‌شود. همچنین میانگین زمان ۳۰ ثانیه‌ای دریافت توکن در جایگاه‌ها در حال بهینه‌سازی است تا ایستایی خودروها به حداقل برسد.درمجموع ثبت این عملکرد مصوبه بنزینی تا این جای کار نشان می‌دهد دوران تصمیم‌گیری‌های کور در مدیریت مصرف بنزین به سر آمده است؛ سامانه‌دار شدن کارت‌های آزاد، این امکان فنی را فراهم می‌کند تا دولت با سیاست‌های غیرقیمتی هدفمند (نظیر سقف‌گذاری تعداد دفعات استفاده از کارت اضطراری برای هر کد ملی در ماه)، جلوی قاچاق سازمان‌یافته خرد را بدون فشار به توده مصرف‌کنندگان سد کند.