دوئل نماگرها در میدان تورم
تازه‌ترین گزارش مرکز آمار ایران از شاخص قیمت مصرف‌کننده در مهر ۱۴۰۵، تصویری چندلایه و البته ناهمخوان از تحولات قیمتی را نشان می دهد؛ قابی که در آن نماگرها از منظرهای کوتاه‌مدت، سالانه، بخشی و جغرافیایی خلاف جهت یکدیگر شنا می‌کنند. بر اساس این داده‌ها، شاخص کل قیمت مصرف‌کننده در دهمین ماه سال به عدد ۷۶۱.۸ رسید که حکایت از ثبت تورم سالانه ۷۶.۸ درصدی دارد.
عقب‌نشینی نقطه‌ای در برابر پافشاری ماهانه
نخستین میدان این دوئل آماری، در تناقض میان دماسنج میان‌مدت و کوتاه‌مدت شکل گرفته است. تورم نقطه‌به‌نقطه کل کشور پس از لمس قله ۸۹.۸ درصدی در شهریورماه، در مهرماه با افتی ۱.۱ واحد درصدی به ۸۸.۷ درصد بازگشت تا نشانه‌ای از تخلیه تدریجی بخشی از شوک‌های پیشین تلقی شود. در سوی دیگر اما، تورم سالانه (۱۲ ماهه) به صعود پرقدرت خود ادامه داد و از ۷۳.۶ درصد در شهریور به ۷۶.۸ درصد در مهرماه رسید.
تناقض اصلی آن جا پررنگ‌تر می‌شود که نبض داغ‌تر تورم، یعنی «نرخ ماهانه»، نه تنها فروکش نکرده، بلکه با افزایش از ۴.۲ درصد در شهریور به ۴.۴ درصد در مهرماه، برای سومین ماه متوالی مسیر صعودی پیموده است. این هم‌نشینیِ کاهش نرخ نقطه‌ای با صعود شتاب ماهانه و سالانه نشان می‌دهد که اگرچه آهنگ رشد نسبت به مقطع بحرانی پاییز گذشته تا حدی تعدیل شده، اما بدنه عمومی قیمت‌ها همچنان با موتور تورم ماهانه به جلو رانده می‌شود.
آرامش کالاهای اساسی و آتش‌بازی غیر خوراکی ها
صف‌آرایی دیگر آمار مهرماه، در شکاف عمیق میان سبد خوراکی‌ها با بخش غیرخوراکی و خدمات رقم خورده است. در ماهی که گذشت، شاخص ماهانه گروه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات رشد نسبتاً ملایم‌تر ۲.۴ درصدی را تجربه کرد که در این میان حتی افت ۱.۵ درصدی شاخص میوه و خشکبار به چشم می‌خورد.
در نقطه مقابل، کالاهای غیرخوراکی و خدمات با جهش ماهانه ۵.۸ درصدی، بار اصلی موتور تورم را به دوش کشیدند. متغیرهای آغاز سال تحصیلی و تکانه‌های بازار خودرو پیشران این موج به شمار می روند؛ به‌طوری‌که شاخص ماهانه گروه «آموزش» جهش ماهانه قابل‌توجه ۲۳.۵ درصدی را به ثبت رساند و گروه «حمل‌ونقل» نیز تحت تأثیر افزایش بهای قطعات، رشد ۱۴.۵ درصدی قیمت خرید وسایل نقلیه و تغییرات هزینه‌ای، تورم ماهانه سنگین ۱۰.۷ درصدی را ثبت کرد. با این حال، به دلیل وزن متفاوت این گروه‌ها در سبد مصرفی، سهم حمل‌ونقل از تورم ماهانه ۴.۴ درصدی کل کشور حدود ۰.94 واحد درصد و سهم آموزش تنها حدود ۰.14 واحد درصد بوده است؛ به این ترتیب حمل‌ونقل نقش پررنگ‌تری در بالا نگه داشتن نرخ ماهانه داشته است.
در کنار این موارد، شاخص تفریح و فرهنگ نیز با رشد ۹.۸ درصدی در جمع رکوردداران جای گرفت.
در مقیاس سالانه (در مقایسه با مهر سال گذشته) نیز داده‌ها نشان می‌دهند که دخانیات با افزایش حدود ۲.۶ برابری، لوازم خانگی با رشد ۲.۲۹ برابری و حمل‌ونقل با ۲.۲۸ برابر شدن قیمت‌ها نسبت به مدت مشابه سال قبل، بالاترین سطوح ضربه‌پذیری از نوسانات اقتصاد کلان را ثبت کرده‌اند.
شکاف 18 درصدی تورم شهر و روستا
آمار مهرماه حاوی یک واگرایی عمیق منطقه‌ای و رفاهی نیز هست. بررسی تورم در برش مناطق مسکونی، تعمیق فاصله معیشتی میان شهرها و روستاها را آشکار می‌سازد؛ در حالی که تورم نقطه‌به‌نقطه در مناطق شهری ۸۵.۵ درصد بوده، این شاخص در مناطق روستایی روی عدد خیره‌کننده ۱۰۷.۰ درصد ایستاده است. همین شکاف در تورم سالانه نیز خود را نمایان کرده؛ جایی که نرخ سالانه روستاییان با ۹۲.۳ درصد، فاصله‌ای بیش از ۱۸ واحد درصد با تورم ۷۴.۱ درصدی شهرنشینان دارد. به این ترتیب، دهک‌های کم‌درآمدتر روستایی بار سنگین‌تری از تورم سبد مصرفی را تحمل کرده‌اند، چنان‌که تورم سالانه دهک اول به ۸۴.۸ درصد در برابر ۷۴.۸ درصد دهک دهم رسیده است. البته این شکاف تورمی بین شهر و روستا مسئله تازه ای نیست و نشان می دهد چگونه اقشار روستایی که عمدتاً از دهک های پایین تر هستند، تحت تاثیر فشارهای تورمی قرار دارند.
مورد عجیب و جالب استان تهران
در میان این صف‌آرایی استانی و منطقه‌ای، تحولات استان تهران نیز تصویر متمایزی رقم زده است؛ پایتخت با ثبت تورم ماهانه ۳.۰ درصدی و نرخ سالانه ۶۳.۶ درصدی، در رتبه دوم کم تورم ترین استان های کشور در بعد ماهانه و پایین ترین نرخ تورم سالانه کشوری جای گرفت. این در حالی است که از منظر تورم ماهانه، این استان در شهریور در رده پنجمین و در مرداد در رده ششمین تورم پایین در کشور بود. این رویداد، این سؤال را در میان کارشناسان ایجاد می‌کند که آیا این بهبود عملکرد و مهار نسبی رشد قیمت‌ها در پایتخت، ارتباطی با طرح تورم صفر شهرداری تهران درخصوص توزیع و تثبیت قیمت کالاهای اساسی نیز دارد یا حاصل تفاوت در وزن اقلام مصرفی از جمله نقش تعدیل‌کننده سهم بالای مسکن و اجاره در سبد خانوارهای تهرانی است؟