چطور دورریز غذا را در خانه به حداقل برسانیم؟
علیرضا کاردار | روزنامه‌نگار
گاهی یک ظرف غذای باقی‌مانده از شام، چند عدد میوه که گوشه یخچال فراموش شده‌اند، نان خشکی که دیگر کسی سراغش نمی‌رود یا سبزی‌هایی که پیش از مصرف پلاسیده می‌شوند، به‌سادگی راهی سطل زباله می‌شوند. شاید هرکدام از این اتفاق‌ها به‌تنهایی چندان مهم به نظر نرسند، اما وقتی همین رفتار در میلیون‌ها خانه تکرار می‌شود، با مسئله‌ای بزرگ اقتصادی و زیست‌محیطی روبه‌رو هستیم. گذشته از مسائل و مشکلات کلان این موضوع، قیمت‌های بالای مواد غذایی هم باعث می‌شود تا اقتصاد و سبد خانوار هم دچار تزلزل شود. کاهش دورریز غذا الزاما به امکانات خاص یا تغییرات پرهزینه نیاز ندارد، گاهی کافی است کمی هوشمندانه‌تر خرید کنیم، درست‌تر غذا بپزیم و باقی مانده مواد غذایی را بهتر بشناسیم.
یک میلیارد تن غذا
بر اساس گزارش شاخص جهانی ضایعات غذایی برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد (UNEP) در سال ۲۰۲۴، جهان در سال ۲۰۲۲ حدود یک میلیارد و ۵۰ میلیون تن غذا را دور ریخته است، رقمی معادل ۱۹ درصد مواد غذایی در دسترس مصرف‌کنندگان. نکته قابل تامل این است که ۶۰ درصد این حجم از دورریز، یعنی حدود ۶۳۱ میلیون تن، مربوط به خانوارهاست. به بیان دیگر خانه‌ها سهم بیشتری از رستوران‌ها و فروشگاه‌ها در هدررفت غذا دارند. این گزارش همچنین برآورد می‌کند که هر فرد در جهان به‌طور متوسط سالانه ۷۹ کیلوگرم غذا را دور می‌ریزد. ماجرا فقط از دست رفتن پولی نیست که برای خرید مواد غذایی پرداخت شده است. برای تولید هر کیلوگرم غذا منابعی مانند آب، زمین کشاورزی، انرژی، نیروی انسانی و سوخت مصرف می‌شود. وقتی غذا به سطل زباله می‌رود، در واقع تمام این منابع هم هدر رفته‌اند. از سوی دیگر تجزیه پسماندهای غذایی در محل‌های دفن زباله به تولید گازهای گلخانه‌ای کمک می‌کند.
خرید بدون برنامه
بسیاری از مواد غذایی پیش از آن که فرصت مصرف پیدا کنند، به دلیل خریدهای هیجانی و بدون برنامه فاسد می‌شوند. تخفیف‌های وسوسه‌انگیز، پیشنهادهای چندتایی و خرید بیش از نیاز، از مهم‌ترین دلایل پر شدن یخچال از مواد غذایی مصرف‌نشده هستند. راهکار ساده است: پیش از رفتن به فروشگاه، محتویات یخچال، فریزر و کابینت‌ها را بررسی کنید. سپس بر اساس وعده‌های غذایی روزهای آینده، فهرستی از اقلام مورد نیاز تهیه کنید. برای مثال اگر در خانه برنج، مرغ و مقداری سبزی دارید، شاید خرید دوباره همین مواد ضرورتی نداشته باشد. بهتر است ابتدا برای غذاهایی که می‌توان با مواد موجود تهیه کرد برنامه‌ریزی کنید و بعد سراغ خرید بروید. خرید عمده همیشه به‌صرفه نیست، به‌خصوص وقتی صحبت از میوه، سبزی، لبنیات و دیگر مواد فسادپذیر باشد.
تناسب قابلمه با مهمانان
یکی از عادت‌های رایج در بسیاری از خانه‌ها، پختن غذا بیش از میزان مورد نیاز است. گاهی از ترس کم آمدن غذا، مقدار زیادی برنج، خورش یا سایر غذاها آماده می‌شود اما در پایان، بخشی از آن در ظرف باقی می‌ماند و پس از چند روز به سطل زباله می‌رود. برای جلوگیری از این اتفاق بهتر است مقدار مواد اولیه متناسب با تعداد افراد و میزان مصرف معمول خانواده تنظیم شود. در مهمانی‌ها هم لازم نیست از ابتدا بشقاب‌ها را با حجم زیادی از غذا پر کنیم. بهتر است هر فرد به اندازه اشتهای خود غذا بردارد و در صورت نیاز دوباره از غذا استفاده کند. این توصیه در رستوران‌ها و هنگام غذا خوردن بیرون از خانه هم کاربرد دارد. می‌توانید غذای باقی‌مانده را در ظرف به خانه ببرید.
یخچال، انبار فراموش‌شده
یکی از مهم‌ترین دلایل فساد مواد غذایی، نگهداری نادرست آن‌هاست. قرار دادن همه مواد غذایی در هر نقطه‌ای از یخچال، بدون توجه به نیاز دمایی و شرایط نگهداری‌شان، می‌تواند عمر مفید آن‌ها را کاهش دهد. بهتر است مواد غذایی را بر اساس نوع و شرایط نگهداری مرتب کنید. گوشت و مرغ خام باید در ظروف دربسته و در طبقات پایین یخچال قرار بگیرند تا مایعات آن‌ها روی سایر مواد غذایی نریزد. میوه‌ها و سبزی‌ها هم بهتر است در محفظه مخصوص خود نگهداری شوند. مواد غذایی خشک مانند برنج و حبوبات را هم در ظروف تمیز، خشک و دربسته قرار دهید. دمای یخچال اهمیت زیادی دارد. سازمان غذا و داروی آمریکا توصیه می‌کند دمای یخچال روی ۴ درجه سانتی‌گراد یا کمتر تنظیم شود. همچنین بهتر است یخچال بیش از اندازه پر نشود تا جریان هوای سرد در آن برقرار بماند. یکی از روش‌های کاربردی برای مدیریت مواد غذایی، قانون «اولین ورودی، اولین خروجی» است. به این معنا که مواد غذایی قدیمی‌تر را جلوی قفسه‌ها قرار دهید و اقلام تازه خریداری‌شده را عقب‌تر بگذارید. با این روش احتمال این که مواد غذایی در گوشه یخچال فراموش شوند و پس از مدتی فاسد شوند، کمتر خواهد شد.
ناجی مواد غذایی در آستانه فساد
فریزر می‌تواند یکی از بهترین ابزارها برای کاهش دورریز غذا باشد، البته به شرط آن که درست از آن استفاده کنیم. اگر می‌دانید نمی‌توانید میوه، سبزی، گوشت یا غذای پخته‌شده را در چند روز آینده مصرف کنید، می‌توانید پیش از خراب شدن آن را در بسته‌بندی مناسب منجمد کنید. بهتر است مواد غذایی را در وعده‌های کوچک بسته‌بندی کنید تا هنگام نیاز، فقط به اندازه مصرف از فریزر خارج شوند. نان هم از جمله مواد غذایی است که بیشتر ما آن را در فریزر نگهداری می‌کنیم. البته باید توجه داشت که انجماد، غذای فاسدشده را دوباره سالم نمی‌کند.
یک عادت کوچک، تغییر بزرگ در آشپزخانه
برای کاهش دورریز غذا لازم نیست همه عادت‌های زندگی را یک‌شبه تغییر دهیم. می‌توان از چند اقدام ساده شروع کرد:
هفته‌ای یک بار یخچال و کابینت‌ها را بررسی کنیم و مواد غذایی نزدیک به فساد را در اولویت مصرف قرار دهیم.
پیش از خرید، فهرستی از اقلام مورد نیاز تهیه کنیم.
مقدار غذا را متناسب با تعداد افراد خانواده بپزیم.
باقی‌مانده غذاها را در ظروف مناسب و با رعایت اصول ایمنی نگهداری کنیم.
مواد غذایی اضافی را پیش از فاسد شدن منجمد کنیم.
به جای دور ریختن نان خشک، میوه‌های بیش از حد رسیده و سبزیجات سالم، از آن‌ها در تهیه غذاهای دیگر استفاده کنیم.
در خریدهای چندتایی و تخفیف‌دار، به این موضوع توجه کنیم که آیا واقعا فرصت مصرف همه اقلام را داریم یا خیر.
شاید نتوانیم به‌تنهایی جلوی تمام هدررفت مواد غذایی در جهان را بگیریم، اما می‌توانیم از همین امروز تصمیم بگیریم که غذای کمتری را دور بریزیم. گاهی یک فهرست خرید ساده، یک ظرف مناسب برای نگهداری غذا یا کمی دقت بیشتر هنگام آشپزی، می‌تواند تفاوت بزرگی ایجاد کند؛ تفاوتی که هم در دخل‌وخرج خانواده دیده می‌شود و هم در آینده محیط زیست.
یک میلیارد تن غذا
بر اساس گزارش شاخص جهانی ضایعات غذایی برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد (UNEP) در سال ۲۰۲۴، جهان در سال ۲۰۲۲ حدود یک میلیارد و ۵۰ میلیون تن غذا را دور ریخته است، رقمی معادل ۱۹ درصد مواد غذایی در دسترس مصرف‌کنندگان. نکته قابل تامل این است که ۶۰ درصد این حجم از دورریز، یعنی حدود ۶۳۱ میلیون تن، مربوط به خانوارهاست. به بیان دیگر خانه‌ها سهم بیشتری از رستوران‌ها و فروشگاه‌ها در هدررفت غذا دارند. این گزارش همچنین برآورد می‌کند که هر فرد در جهان به‌طور متوسط سالانه ۷۹ کیلوگرم غذا را دور می‌ریزد. ماجرا فقط از دست رفتن پولی نیست که برای خرید مواد غذایی پرداخت شده است. برای تولید هر کیلوگرم غذا منابعی مانند آب، زمین کشاورزی، انرژی، نیروی انسانی و سوخت مصرف می‌شود. وقتی غذا به سطل زباله می‌رود، در واقع تمام این منابع هم هدر رفته‌اند. از سوی دیگر تجزیه پسماندهای غذایی در محل‌های دفن زباله به تولید گازهای گلخانه‌ای کمک می‌کند.
خرید بدون برنامه
بسیاری از مواد غذایی پیش از آن که فرصت مصرف پیدا کنند، به دلیل خریدهای هیجانی و بدون برنامه فاسد می‌شوند. تخفیف‌های وسوسه‌انگیز، پیشنهادهای چندتایی و خرید بیش از نیاز، از مهم‌ترین دلایل پر شدن یخچال از مواد غذایی مصرف‌نشده هستند. راهکار ساده است: پیش از رفتن به فروشگاه، محتویات یخچال، فریزر و کابینت‌ها را بررسی کنید. سپس بر اساس وعده‌های غذایی روزهای آینده، فهرستی از اقلام مورد نیاز تهیه کنید. برای مثال اگر در خانه برنج، مرغ و مقداری سبزی دارید، شاید خرید دوباره همین مواد ضرورتی نداشته باشد. بهتر است ابتدا برای غذاهایی که می‌توان با مواد موجود تهیه کرد برنامه‌ریزی کنید و بعد سراغ خرید بروید. خرید عمده همیشه به‌صرفه نیست، به‌خصوص وقتی صحبت از میوه، سبزی، لبنیات و دیگر مواد فسادپذیر باشد.
تناسب قابلمه با مهمانان
یکی از عادت‌های رایج در بسیاری از خانه‌ها، پختن غذا بیش از میزان مورد نیاز است. گاهی از ترس کم آمدن غذا، مقدار زیادی برنج، خورش یا سایر غذاها آماده می‌شود اما در پایان، بخشی از آن در ظرف باقی می‌ماند و پس از چند روز به سطل زباله می‌رود. برای جلوگیری از این اتفاق بهتر است مقدار مواد اولیه متناسب با تعداد افراد و میزان مصرف معمول خانواده تنظیم شود. در مهمانی‌ها هم لازم نیست از ابتدا بشقاب‌ها را با حجم زیادی از غذا پر کنیم. بهتر است هر فرد به اندازه اشتهای خود غذا بردارد و در صورت نیاز دوباره از غذا استفاده کند. این توصیه در رستوران‌ها و هنگام غذا خوردن بیرون از خانه هم کاربرد دارد. می‌توانید غذای باقی‌مانده را در ظرف به خانه ببرید.
یخچال، انبار فراموش‌شده
یکی از مهم‌ترین دلایل فساد مواد غذایی، نگهداری نادرست آن‌هاست. قرار دادن همه مواد غذایی در هر نقطه‌ای از یخچال، بدون توجه به نیاز دمایی و شرایط نگهداری‌شان، می‌تواند عمر مفید آن‌ها را کاهش دهد. بهتر است مواد غذایی را بر اساس نوع و شرایط نگهداری مرتب کنید. گوشت و مرغ خام باید در ظروف دربسته و در طبقات پایین یخچال قرار بگیرند تا مایعات آن‌ها روی سایر مواد غذایی نریزد. میوه‌ها و سبزی‌ها هم بهتر است در محفظه مخصوص خود نگهداری شوند. مواد غذایی خشک مانند برنج و حبوبات را هم در ظروف تمیز، خشک و دربسته قرار دهید. دمای یخچال اهمیت زیادی دارد. سازمان غذا و داروی آمریکا توصیه می‌کند دمای یخچال روی ۴ درجه سانتی‌گراد یا کمتر تنظیم شود. همچنین بهتر است یخچال بیش از اندازه پر نشود تا جریان هوای سرد در آن برقرار بماند. یکی از روش‌های کاربردی برای مدیریت مواد غذایی، قانون «اولین ورودی، اولین خروجی» است. به این معنا که مواد غذایی قدیمی‌تر را جلوی قفسه‌ها قرار دهید و اقلام تازه خریداری‌شده را عقب‌تر بگذارید. با این روش احتمال این که مواد غذایی در گوشه یخچال فراموش شوند و پس از مدتی فاسد شوند، کمتر خواهد شد.
ناجی مواد غذایی در آستانه فساد
فریزر می‌تواند یکی از بهترین ابزارها برای کاهش دورریز غذا باشد، البته به شرط آن که درست از آن استفاده کنیم. اگر می‌دانید نمی‌توانید میوه، سبزی، گوشت یا غذای پخته‌شده را در چند روز آینده مصرف کنید، می‌توانید پیش از خراب شدن آن را در بسته‌بندی مناسب منجمد کنید. بهتر است مواد غذایی را در وعده‌های کوچک بسته‌بندی کنید تا هنگام نیاز، فقط به اندازه مصرف از فریزر خارج شوند. نان هم از جمله مواد غذایی است که بیشتر ما آن را در فریزر نگهداری می‌کنیم. البته باید توجه داشت که انجماد، غذای فاسدشده را دوباره سالم نمی‌کند.
یک عادت کوچک، تغییر بزرگ در آشپزخانه
برای کاهش دورریز غذا لازم نیست همه عادت‌های زندگی را یک‌شبه تغییر دهیم. می‌توان از چند اقدام ساده شروع کرد:
هفته‌ای یک بار یخچال و کابینت‌ها را بررسی کنیم و مواد غذایی نزدیک به فساد را در اولویت مصرف قرار دهیم.
پیش از خرید، فهرستی از اقلام مورد نیاز تهیه کنیم.
مقدار غذا را متناسب با تعداد افراد خانواده بپزیم.
باقی‌مانده غذاها را در ظروف مناسب و با رعایت اصول ایمنی نگهداری کنیم.
مواد غذایی اضافی را پیش از فاسد شدن منجمد کنیم.
به جای دور ریختن نان خشک، میوه‌های بیش از حد رسیده و سبزیجات سالم، از آن‌ها در تهیه غذاهای دیگر استفاده کنیم.
در خریدهای چندتایی و تخفیف‌دار، به این موضوع توجه کنیم که آیا واقعا فرصت مصرف همه اقلام را داریم یا خیر.
شاید نتوانیم به‌تنهایی جلوی تمام هدررفت مواد غذایی در جهان را بگیریم، اما می‌توانیم از همین امروز تصمیم بگیریم که غذای کمتری را دور بریزیم. گاهی یک فهرست خرید ساده، یک ظرف مناسب برای نگهداری غذا یا کمی دقت بیشتر هنگام آشپزی، می‌تواند تفاوت بزرگی ایجاد کند؛ تفاوتی که هم در دخل‌وخرج خانواده دیده می‌شود و هم در آینده محیط زیست.