معیشت نیازمندان منتظر اقدام
مسعود حمیدی
تا دو دهه پیش، اقتصاد ایران اگرچه با نوسان‌ها و دشواری‌هایی همراه بود، اما میان رشد دستمزدها و تورم، میان درآمد و هزینه‌های زندگی و میان طبقات مختلف اجتماعی، توازن نسبی وجود داشت. بخش قابل‌توجهی از جامعه در طبقه متوسط قرار می‌گرفت؛ کارمندان با حقوق ماهانه خود می‌توانستند هزینه‌های زندگی را تأمین کنند، برای خرید خانه و خودرو برنامه‌ریزی داشته باشند و حتی اگر مستأجر بودند، سهم اجاره‌بها از درآمدشان معمولاً به بخش محدودی از حقوق محدود می‌شد. خانواده‌ها برای بهتر زندگی کردن تلاش می‌کردند، نه صرفاً برای تأمین حداقل‌های معیشت.
اما از اواخر دهه ۸۰، ورق برگشت. تورم مزمن، جهش افسارگسیخته قیمت مسکن و اجاره‌بها و عقب‌ماندگی مستمر دستمزدها، به‌تدریج طبقه متوسط را از جایگاه اقتصادی خود پایین کشید. امروز بسیاری از کارمندانی که روزگاری نماد ثبات اقتصادی و اجتماعی بودند، خود در زمره اقشار کم برخوردار قرارگرفته‌اند. برای برخی خانوارها، 80 تا ۱۰۰ درصد حقوق ماهانه صرف اجاره مسکن می‌شود؛ درآمد یک شغل، دیگر پاسخگوی هزینه‌ها نیست و تأمین معاش به شغل دوم سرپرست خانوار و درآمد همسر گره خورده است. در چنین شرایطی، حتی تصمیم به فرزندآوری نیز به دغدغه‌ای اقتصادی تبدیل‌شده است؛ خانواده‌ها نگران‌اند آیا می‌توانند از عهده هزینه‌های رشد، تحصیل، سلامت و آینده فرزندشان برآیند؟
در پنج سال اخیر، حذف تدریجی حمایت‌های ارزی، افزایش هزینه تأمین کالاهای اساسی و جهش چندبرابری قیمت‌ها، فشار معیشتی را تشدید کرده است. درحالی‌که قیمت بسیاری از کالاها چندین برابر و اجاره‌بها دست‌کم چهار برابر شده، دستمزدها و قدرت خرید خانوارها به‌شدت از هزینه‌های زندگی عقب‌مانده‌اند.
در این میان، پرداخت کالابرگ یک یا یک ونیم میلیون تومانی، حتی اگر بخشی از فشار را کاهش دهد، پاسخگوی شکاف عمیق میان درآمد و هزینه نیست. وقتی حتی کارمندان دولت نیز برای تأمین سفره خانواده به حمایت‌های یارانه‌ای وابسته شده‌اند، روشن است که دهک‌های یک تا پنج با چه فشار مضاعفی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. این خانوارها، به‌ویژه خانواده‌های دارای فرزند، دیگر صرفاً به کمک‌های مقطعی نیاز ندارند؛ آن‌ها به حمایت مؤثر، مستمر و متناسب با هزینه واقعی زندگی نیازمندند.
بیش از 60 درصد خانوارهای استان
نیازمند حمایت‌اند
بنا بر اعلام محمدی، مدیر اجتماعی اداره کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان از 6 میلیون و 572 هزارنفری که در استان کالابرگ یک‌میلیون تومانی دریافت می‌کنند در اصلاحات اخیر حدود 4میلیون نفر مشمول اضافه شدن 500 هزار تومان کالابرگ به مبلغ قبل شده‌اند تا کالابرگ آن‌ها به عدد یک و نیم میلیون تومان برسد. قابل‌تأمل آنکه بنا بر اذعان مدیران اجتماعی استان، این افزایش بیشتر دربرگیرنده اقشار تحت حمایت و دهک‌های یک تا 3 بوده که درآمد آن‌ها در سامانه‌های دولتی پایین ثبت‌شده است. همین یک گزاره نشان می‌دهد به طرز قابل‌تأملی بیش از 60درصد جامعه استان نیازمند حمایت جدی هستند.
حدود نیمی از استان در دهک اول تا سوم هستند
طبق گفته محمدی هم اکنون در کل استان معادل 2میلیون و 436 خانوار زندگی می‌کنند که از این تعداد حدود یک‌میلیون خانوار در دهک‌های اول تا سوم یارانه بگیر هستند. یعنی حدود 45درصد جامعه خراسان رضوی در دهک‌های کم برخوردار قرارگرفته‌اند؛ متأسفانه بیش از 354 هزار خانوار استان در دهک یک قرارگرفته‌اند که پرخانواری‌ترین دهک یارانه بگیر استان هستند. داده‌ها نشان می‌دهد حدود 1.5 میلیون خانوار استان در دهک‌های اول تا 5 قرارگرفته‌اند.
در حال حاضر چه حمایت‌هایی می‌شود؟
رافـتی، متولی امور حمایت‌های اجتماعی این اداره کل نیز در گفت و گو با «خراسان» در پاسخ به پرسشی درباره وضعیت حمایت‌های معیشتی و تغذیه‌ای از خانواده‌های کم برخوردار، به‌ویژه خانواده‌های دارای نوزادان و کودکان خردسال، اظهار کرد: چند طرح حمایتی با محوریت کودکان در کشور و استان در حال اجراست که مهم‌ترین آن‌ها طرح حمایت از کودکان دچار سوءتغذیه است. وی بابیان این که در خراسان رضوی حدود ۳۰ تا ۳۱ هزار کودک دچار سوءتغذیه شناسایی‌شده‌اند، گفت: این کودکان علاوه بر اعتبار عادی کالابرگ خانوار، از اعتبار مضاعف برای تأمین اقلام غذایی برخوردار می‌شوند. بر این اساس، به ازای هر کودک مشمول، ماهانه برای خانوارهای دهک‌های یک تا پنج، مبلغ ۲میلیون تومان و برای خانوارهای دهک‌های شش و هفت مبلغ یک‌میلیون و ۳۰۰ هزار تومان اعتبار کالابرگ اختصاص می‌یابد.
وی خاطرنشان کرد: امسال میزان حمایت‌ها نسبت به سال گذشته افزایش یافته است؛ به‌طوری‌که اعتبار ماهانه کودکان مشمول در دهک‌های یک تا پنج از حدود یک‌میلیون و ۲۰۰ تا یک‌میلیون و ۳۰۰ هزار تومان به ۲ میلیون تومان و برای دهک‌های شش و هفت از حدود ۸۰۰ هزار تومان به یک‌میلیون و ۳۰۰ هزار تومان افزایش یافته است.
رافـتی در ادامه به دومین برنامه حمایتی دولت با عنوان «طرح امید مادر» اشاره کرد و گفت: در این طرح، نوزادان متولدشده از ابتدای سال تعیین‌شده، به مدت ۲۴ماه تحت حمایت قرار می‌گیرند و ماهانه اعتبار کالابرگ به‌حساب بانکی مادر تخصیص داده می‌شود. این حمایت مستقل از دهک درآمدی خانوار درنظر گرفته‌شده و علاوه بر اعتبار عادی کالابرگ خانوار است.
وی بابیان این که میزان اعتبار این طرح نیز بر اساس شرایط مشمولان متفاوت است، افزود: در توضیحات مربوط به این طرح، اعتبار ماهانه تا ۲ میلیون تومان عنوان‌شده و بخشی از حمایت‌ها نیز با مبالغ یک تا یک ونیم میلیون تومان پرداخت می‌شود. آمار دقیق تعداد مشمولان استان باید از دستگاه مسئول دریافت شود، اما برآورد اولیه از جمعیتی کمتر از ۴۰ هزار نفر حکایت دارد.وی در پاسخ به پرسشی درباره حمایت از کودکان بالای دوسال و سایر خانواده‌های کم‌درآمد گفت: در کنار برنامه‌های وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، کمیته امداد امام خمینی(ره) و سازمان بهزیستی نیز حمایت‌های مستقلی دارند.
هزار میلیارد منابع حذف‌شده کجا هزینه می‌شود؟
هرچند بنا بر گفته مدیران امور اجتماعی استان، هدف دولت حمایت از اقشار کم برخوردار است اما میزان حمایت‌ها هیچ تناسبی با واقعیت‌ها ندارد و در یک نگاه اجمالی می‌توان اذعان کرد حدود 50 درصد خانوارهای استان کاملاً زیرخط فقر هستند (در دهک‌های یک تا 3 یارانه بگیر واقع‌شده‌اند) و واقعیت آن است که امروز دهک‌های یک تا 5 نیز در این وضعیت گرفتار هستند و نیازمند توجه جدی حمایتی‌اند. دولت در اقدام اخیر کالابرگ یک‌میلیون نفر را در استان حذف کرد که معادل هزار میلیارد تومان در ماه خواهد بود؛ سرنوشت این منابع چه خواهد شد؟ اگرچه دولت درصدد اصلاح الگوی دهک بندی است و این حذفیات اخیر بر اساس الگوی جدید است اما هنوز مشخص نیست در دهک بندی جدید چه نسبتی از خانوارهای خراسان رضوی کمتر از سبد معیشتی درآمد دارند و مشمول چه حمایت‌هایی خواهند شد.
اما از اواخر دهه ۸۰، ورق برگشت. تورم مزمن، جهش افسارگسیخته قیمت مسکن و اجاره‌بها و عقب‌ماندگی مستمر دستمزدها، به‌تدریج طبقه متوسط را از جایگاه اقتصادی خود پایین کشید. امروز بسیاری از کارمندانی که روزگاری نماد ثبات اقتصادی و اجتماعی بودند، خود در زمره اقشار کم برخوردار قرارگرفته‌اند. برای برخی خانوارها، 80 تا ۱۰۰ درصد حقوق ماهانه صرف اجاره مسکن می‌شود؛ درآمد یک شغل، دیگر پاسخگوی هزینه‌ها نیست و تأمین معاش به شغل دوم سرپرست خانوار و درآمد همسر گره خورده است. در چنین شرایطی، حتی تصمیم به فرزندآوری نیز به دغدغه‌ای اقتصادی تبدیل‌شده است؛ خانواده‌ها نگران‌اند آیا می‌توانند از عهده هزینه‌های رشد، تحصیل، سلامت و آینده فرزندشان برآیند؟
در پنج سال اخیر، حذف تدریجی حمایت‌های ارزی، افزایش هزینه تأمین کالاهای اساسی و جهش چندبرابری قیمت‌ها، فشار معیشتی را تشدید کرده است. درحالی‌که قیمت بسیاری از کالاها چندین برابر و اجاره‌بها دست‌کم چهار برابر شده، دستمزدها و قدرت خرید خانوارها به‌شدت از هزینه‌های زندگی عقب‌مانده‌اند.
در این میان، پرداخت کالابرگ یک یا یک ونیم میلیون تومانی، حتی اگر بخشی از فشار را کاهش دهد، پاسخگوی شکاف عمیق میان درآمد و هزینه نیست. وقتی حتی کارمندان دولت نیز برای تأمین سفره خانواده به حمایت‌های یارانه‌ای وابسته شده‌اند، روشن است که دهک‌های یک تا پنج با چه فشار مضاعفی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. این خانوارها، به‌ویژه خانواده‌های دارای فرزند، دیگر صرفاً به کمک‌های مقطعی نیاز ندارند؛ آن‌ها به حمایت مؤثر، مستمر و متناسب با هزینه واقعی زندگی نیازمندند.
بیش از 60 درصد خانوارهای استان
نیازمند حمایت‌اند
بنا بر اعلام محمدی، مدیر اجتماعی اداره کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان از 6 میلیون و 572 هزارنفری که در استان کالابرگ یک‌میلیون تومانی دریافت می‌کنند در اصلاحات اخیر حدود 4میلیون نفر مشمول اضافه شدن 500 هزار تومان کالابرگ به مبلغ قبل شده‌اند تا کالابرگ آن‌ها به عدد یک و نیم میلیون تومان برسد. قابل‌تأمل آنکه بنا بر اذعان مدیران اجتماعی استان، این افزایش بیشتر دربرگیرنده اقشار تحت حمایت و دهک‌های یک تا 3 بوده که درآمد آن‌ها در سامانه‌های دولتی پایین ثبت‌شده است. همین یک گزاره نشان می‌دهد به طرز قابل‌تأملی بیش از 60درصد جامعه استان نیازمند حمایت جدی هستند.
حدود نیمی از استان در دهک اول تا سوم هستند
طبق گفته محمدی هم اکنون در کل استان معادل 2میلیون و 436 خانوار زندگی می‌کنند که از این تعداد حدود یک‌میلیون خانوار در دهک‌های اول تا سوم یارانه بگیر هستند. یعنی حدود 45درصد جامعه خراسان رضوی در دهک‌های کم برخوردار قرارگرفته‌اند؛ متأسفانه بیش از 354 هزار خانوار استان در دهک یک قرارگرفته‌اند که پرخانواری‌ترین دهک یارانه بگیر استان هستند. داده‌ها نشان می‌دهد حدود 1.5 میلیون خانوار استان در دهک‌های اول تا 5 قرارگرفته‌اند.
در حال حاضر چه حمایت‌هایی می‌شود؟
رافـتی، متولی امور حمایت‌های اجتماعی این اداره کل نیز در گفت و گو با «خراسان» در پاسخ به پرسشی درباره وضعیت حمایت‌های معیشتی و تغذیه‌ای از خانواده‌های کم برخوردار، به‌ویژه خانواده‌های دارای نوزادان و کودکان خردسال، اظهار کرد: چند طرح حمایتی با محوریت کودکان در کشور و استان در حال اجراست که مهم‌ترین آن‌ها طرح حمایت از کودکان دچار سوءتغذیه است. وی بابیان این که در خراسان رضوی حدود ۳۰ تا ۳۱ هزار کودک دچار سوءتغذیه شناسایی‌شده‌اند، گفت: این کودکان علاوه بر اعتبار عادی کالابرگ خانوار، از اعتبار مضاعف برای تأمین اقلام غذایی برخوردار می‌شوند. بر این اساس، به ازای هر کودک مشمول، ماهانه برای خانوارهای دهک‌های یک تا پنج، مبلغ ۲میلیون تومان و برای خانوارهای دهک‌های شش و هفت مبلغ یک‌میلیون و ۳۰۰ هزار تومان اعتبار کالابرگ اختصاص می‌یابد.
وی خاطرنشان کرد: امسال میزان حمایت‌ها نسبت به سال گذشته افزایش یافته است؛ به‌طوری‌که اعتبار ماهانه کودکان مشمول در دهک‌های یک تا پنج از حدود یک‌میلیون و ۲۰۰ تا یک‌میلیون و ۳۰۰ هزار تومان به ۲ میلیون تومان و برای دهک‌های شش و هفت از حدود ۸۰۰ هزار تومان به یک‌میلیون و ۳۰۰ هزار تومان افزایش یافته است.
رافـتی در ادامه به دومین برنامه حمایتی دولت با عنوان «طرح امید مادر» اشاره کرد و گفت: در این طرح، نوزادان متولدشده از ابتدای سال تعیین‌شده، به مدت ۲۴ماه تحت حمایت قرار می‌گیرند و ماهانه اعتبار کالابرگ به‌حساب بانکی مادر تخصیص داده می‌شود. این حمایت مستقل از دهک درآمدی خانوار درنظر گرفته‌شده و علاوه بر اعتبار عادی کالابرگ خانوار است.
وی بابیان این که میزان اعتبار این طرح نیز بر اساس شرایط مشمولان متفاوت است، افزود: در توضیحات مربوط به این طرح، اعتبار ماهانه تا ۲ میلیون تومان عنوان‌شده و بخشی از حمایت‌ها نیز با مبالغ یک تا یک ونیم میلیون تومان پرداخت می‌شود. آمار دقیق تعداد مشمولان استان باید از دستگاه مسئول دریافت شود، اما برآورد اولیه از جمعیتی کمتر از ۴۰ هزار نفر حکایت دارد.وی در پاسخ به پرسشی درباره حمایت از کودکان بالای دوسال و سایر خانواده‌های کم‌درآمد گفت: در کنار برنامه‌های وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، کمیته امداد امام خمینی(ره) و سازمان بهزیستی نیز حمایت‌های مستقلی دارند.
هزار میلیارد منابع حذف‌شده کجا هزینه می‌شود؟
هرچند بنا بر گفته مدیران امور اجتماعی استان، هدف دولت حمایت از اقشار کم برخوردار است اما میزان حمایت‌ها هیچ تناسبی با واقعیت‌ها ندارد و در یک نگاه اجمالی می‌توان اذعان کرد حدود 50 درصد خانوارهای استان کاملاً زیرخط فقر هستند (در دهک‌های یک تا 3 یارانه بگیر واقع‌شده‌اند) و واقعیت آن است که امروز دهک‌های یک تا 5 نیز در این وضعیت گرفتار هستند و نیازمند توجه جدی حمایتی‌اند. دولت در اقدام اخیر کالابرگ یک‌میلیون نفر را در استان حذف کرد که معادل هزار میلیارد تومان در ماه خواهد بود؛ سرنوشت این منابع چه خواهد شد؟ اگرچه دولت درصدد اصلاح الگوی دهک بندی است و این حذفیات اخیر بر اساس الگوی جدید است اما هنوز مشخص نیست در دهک بندی جدید چه نسبتی از خانوارهای خراسان رضوی کمتر از سبد معیشتی درآمد دارند و مشمول چه حمایت‌هایی خواهند شد.