ال‌نینو؛ امیدها و تردیدها
صادق غفوریان
این روزها اغلب نقاط کشور، با پدیده «ال نینو» حال و هوای جذاب بارانی به خود گرفته است؛ اگرچه ابرها کمتر سوی خراسان رضوی بار سفر بسته‌اند، اما بر اساس پیش‌بینی‌ها، امیدها برای ترسالی مناطق شرقی کشور همچنان زنده است. در عین حال، آن‌طور که روز گذشته رئیس سازمان مدیریت بحران کشور اعلام کرد، ۲۵ استان کشور تحت تأثیر این بارش‌ها قرار گرفته‌اند، به‌طوری‌که پنج استان در وضعیت قرمز و سایر استان‌ها در وضعیت نارنجی قرار دارند و ۴۱ هزار تیم امدادی برای مقابله با حوادث احتمالی اعلام آمادگی کرده‌اند. اما درباره ال‌نینو، این روزها زیاد می‌شنویم که در یک شرایط کلی، زمانی شکل می‌گیرد که آب‌های بخش مرکزی و شرقی اقیانوس آرام استوایی گرم‌تر از حد معمول شوند و الگوهای جوی جهان را تغییر دهند. این پدیده می‌تواند در برخی مناطق بارندگی و سیل را افزایش دهد و در نقاطی دیگر خطر خشکسالی، گرما و کاهش تولید محصولات کشاورزی را تشدید کند. ما برای آگاهی بیشتر از این پدیده و نسبت آن با شرایط اقلیمی و آب‌وهوای پاییز و زمستان امسال کشور، عصر روز گذشته با دکتر احد وظیفه، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی هواشناسی گفت‌وگو کردیم.
آقای دکتر، ابتدا درباره «ال‌نینو» که این روزها با بارش‌های شدید، سیل و سیلاب به کشور ما آمده، برایمان بگویید.
اقلیم دنیا یکسری رخدادهای کلان و بزرگ‌مقیاس دارد؛ مثل جریان «گلف‌استریم» در اقیانوس اطلس، یا میزان و گستره یخ‌های قطبی. یکی دیگر از این پدیده‌ها، «ال‌نینو» و «لانینا» است که درواقع دو فاز مخالف هم هستند. ال‌نینو فاز گرم آب اقیانوس و لانینا فاز سرد آن است؛ یعنی اتفاق خیلی عجیب‌وغریبی نیست و آب اقیانوس همواره تغییر دما می‌دهد.اگر منطقه مرکزی تا شرق اقیانوس آرام از مرکز اقیانوس به سمت سواحل آمریکا گرم‌تر از نرمال شود، به آن «ال‌نینو» می‌گویند. با وقوع این پدیده‌ها، تبادل انرژی بین هوا و آب در پهنه عظیم اقیانوس آرام باعث جابهجایی مراکز پرفشار و کم‌فشار، همگرایی و واگرایی و صعود و نزول هوا می‌شود. به‌طور آماری، در اغلب سال‌های ال‌نینو، انتقال رطوبت به سمت منطقه غرب آسیا نسبت به سال‌های لانینا بهتر انجام می‌شود. در نتیجه، انتظار داریم در سال‌هایی که دمای آب در شرق اقیانوس آرام گرم‌تر از نرمال است، بارندگی‌ها در منطقه غرب آسیا و به‌ویژه در فصل پاییز بهبود یابد.
آیا این پیش‌بینی، صددرصدی و قطعی است؟
خیر؛ این موضوع به‌صورت آماری است و خیلی هم یقینی و قطعی نیست، بلکه با احتمال همراه است.
برخی سال‌ها که ال‌نینو هم بوده، بارش‌ها در منطقه غرب آسیا چندان مناسب نبوده و حتی سال خشک داشتیم. با این حال، رخداد ال‌نینو از ۶ تا ۹ ماه قبل قابل پیش‌بینی است. فازهای ال‌نینو و لانینا معمولاً از بهار شروع به گرم یا سرد شدن می‌کنند؛ وقتی این روند آغاز می‌شود، انتظار داریم پاییزِ پیش رو بهتر از شرایط معمول باشد، اما یقین صددرصدی نداریم و با عدم قطعیت مواجهیم.با توجه به رخداد ال‌نینوی قوی در سال جاری، انتظار داریم وضعیت‌مان بهتر باشد. اگر سال‌ها را به دو دسته ترسالی و خشکسالی تقسیم کنیم، در سال‌های ال‌نینو احتمال رخداد ترسالی بالاتر می‌رود و در سال‌های لانینا احتمال خشکسالی بیشتر است. بنابراین، وقوع ال‌نینو را یک اتفاق مثبت برای بارندگی کشور درنظر می‌گیریم؛ البته عوامل دیگری هم هستند که ممکن است با ال‌نینو ترکیب شده و اثر یکدیگر را تقویت یا خنثی کنند.
با توجه به شرایط فعلی، آیا این وضعیت می‌تواند به پرشدگی بالای ۶۰ تا ۷۰ درصدی سدهای کشور منجر شود؟
پیش‌بینی‌ها بر اساس احتمال است. حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد احتمال دارد بارش‌های پاییز فراتر از نرمال باشد. پدیده ال‌نینو از ماه‌ها قبل قابل پیش‌بینی است، اما پدیده‌های دیگری مثل گردش تاوه قطبی هم هستند که بیشتر از دو هفته قابل پیش‌بینی نیستند و می‌توانند اثر مثبت ال‌نینو را خنثی کنند.
اگر بارش‌ها خوب باشد، طبیعتاً می‌تواند سدها را پر کند اما اگر این‌گونه نباشد، نتیجه عالی به دست نمی‌آید. بنابراین نمی‌توانیم با قطعیت بگوییم حتماً ترسالی رخ می‌دهد؛ باید ریسک کار را درنظر بگیریم. در هر فعالیتی، از جمله بخش کشاورزی، باید محاسبه کنیم که اگر مثلا فعالیت کشاورزی انجام دهیم، چقدر سود یا ضرر دارد و بر اساس آن تصمیم بگیریم.
آقای دکتر وظیفه، علاقه مندیم تحلیل شما را از وضعیت سدهای کشور در مناطق مختلف با توجه به بارش ها بدانیم.
وضعیت سدهای منطقه جنوب غرب (خوزستان) سال گذشته خوب بود؛ بارش‌های سال قبل در این مناطق بیش از نرمال بود و وضعیت آبی مناسبی داشتند. بارش‌های امسال نیز وضعیت سدهای جنوب غرب را بهبود داده است. اما وضعیت سدهای فلات مرکزی و شرق، از جمله خراسان، متفاوت است؛ در این مناطق اکنون ششمین سال پیاپی خشکسالی را می‌گذرانیم و سدها بسیار کم‌آب هستند.بیگمان بارندگی‌های امسال، شرایط را نسبت به سال قبل بهتر خواهد کرد، اما این که منجر به پر شدن سدها شود، کار سختی است. اگر بارش‌ها بهینه رخ ندهد، با توجه به این که سدهای فلات مرکزی از سال‌های قبل وضعیت مناسبی نداشته‌اند، حتی با بارش نرمال هم سدها کامل پر نمیشوند. دلیل دوم این است که تقاضای ایجادشده برای آب در برخی مناطق مثل خراسان رضوی، بیشتر از توان اکولوژیک منطقه است؛ به طوری که مجبور شده‌اند از سد دوستی یا مناطق دیگر انتقال آب انجام دهند که این‌ها همگی درمان‌های موقتی هستند.
آقای دکتر، ابتدا درباره «ال‌نینو» که این روزها با بارش‌های شدید، سیل و سیلاب به کشور ما آمده، برایمان بگویید.
اقلیم دنیا یکسری رخدادهای کلان و بزرگ‌مقیاس دارد؛ مثل جریان «گلف‌استریم» در اقیانوس اطلس، یا میزان و گستره یخ‌های قطبی. یکی دیگر از این پدیده‌ها، «ال‌نینو» و «لانینا» است که درواقع دو فاز مخالف هم هستند. ال‌نینو فاز گرم آب اقیانوس و لانینا فاز سرد آن است؛ یعنی اتفاق خیلی عجیب‌وغریبی نیست و آب اقیانوس همواره تغییر دما می‌دهد.اگر منطقه مرکزی تا شرق اقیانوس آرام از مرکز اقیانوس به سمت سواحل آمریکا گرم‌تر از نرمال شود، به آن «ال‌نینو» می‌گویند. با وقوع این پدیده‌ها، تبادل انرژی بین هوا و آب در پهنه عظیم اقیانوس آرام باعث جابهجایی مراکز پرفشار و کم‌فشار، همگرایی و واگرایی و صعود و نزول هوا می‌شود. به‌طور آماری، در اغلب سال‌های ال‌نینو، انتقال رطوبت به سمت منطقه غرب آسیا نسبت به سال‌های لانینا بهتر انجام می‌شود. در نتیجه، انتظار داریم در سال‌هایی که دمای آب در شرق اقیانوس آرام گرم‌تر از نرمال است، بارندگی‌ها در منطقه غرب آسیا و به‌ویژه در فصل پاییز بهبود یابد.
آیا این پیش‌بینی، صددرصدی و قطعی است؟
خیر؛ این موضوع به‌صورت آماری است و خیلی هم یقینی و قطعی نیست، بلکه با احتمال همراه است.
برخی سال‌ها که ال‌نینو هم بوده، بارش‌ها در منطقه غرب آسیا چندان مناسب نبوده و حتی سال خشک داشتیم. با این حال، رخداد ال‌نینو از ۶ تا ۹ ماه قبل قابل پیش‌بینی است. فازهای ال‌نینو و لانینا معمولاً از بهار شروع به گرم یا سرد شدن می‌کنند؛ وقتی این روند آغاز می‌شود، انتظار داریم پاییزِ پیش رو بهتر از شرایط معمول باشد، اما یقین صددرصدی نداریم و با عدم قطعیت مواجهیم.با توجه به رخداد ال‌نینوی قوی در سال جاری، انتظار داریم وضعیت‌مان بهتر باشد. اگر سال‌ها را به دو دسته ترسالی و خشکسالی تقسیم کنیم، در سال‌های ال‌نینو احتمال رخداد ترسالی بالاتر می‌رود و در سال‌های لانینا احتمال خشکسالی بیشتر است. بنابراین، وقوع ال‌نینو را یک اتفاق مثبت برای بارندگی کشور درنظر می‌گیریم؛ البته عوامل دیگری هم هستند که ممکن است با ال‌نینو ترکیب شده و اثر یکدیگر را تقویت یا خنثی کنند.
با توجه به شرایط فعلی، آیا این وضعیت می‌تواند به پرشدگی بالای ۶۰ تا ۷۰ درصدی سدهای کشور منجر شود؟
پیش‌بینی‌ها بر اساس احتمال است. حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد احتمال دارد بارش‌های پاییز فراتر از نرمال باشد. پدیده ال‌نینو از ماه‌ها قبل قابل پیش‌بینی است، اما پدیده‌های دیگری مثل گردش تاوه قطبی هم هستند که بیشتر از دو هفته قابل پیش‌بینی نیستند و می‌توانند اثر مثبت ال‌نینو را خنثی کنند.
اگر بارش‌ها خوب باشد، طبیعتاً می‌تواند سدها را پر کند اما اگر این‌گونه نباشد، نتیجه عالی به دست نمی‌آید. بنابراین نمی‌توانیم با قطعیت بگوییم حتماً ترسالی رخ می‌دهد؛ باید ریسک کار را درنظر بگیریم. در هر فعالیتی، از جمله بخش کشاورزی، باید محاسبه کنیم که اگر مثلا فعالیت کشاورزی انجام دهیم، چقدر سود یا ضرر دارد و بر اساس آن تصمیم بگیریم.
آقای دکتر وظیفه، علاقه مندیم تحلیل شما را از وضعیت سدهای کشور در مناطق مختلف با توجه به بارش ها بدانیم.
وضعیت سدهای منطقه جنوب غرب (خوزستان) سال گذشته خوب بود؛ بارش‌های سال قبل در این مناطق بیش از نرمال بود و وضعیت آبی مناسبی داشتند. بارش‌های امسال نیز وضعیت سدهای جنوب غرب را بهبود داده است. اما وضعیت سدهای فلات مرکزی و شرق، از جمله خراسان، متفاوت است؛ در این مناطق اکنون ششمین سال پیاپی خشکسالی را می‌گذرانیم و سدها بسیار کم‌آب هستند.بیگمان بارندگی‌های امسال، شرایط را نسبت به سال قبل بهتر خواهد کرد، اما این که منجر به پر شدن سدها شود، کار سختی است. اگر بارش‌ها بهینه رخ ندهد، با توجه به این که سدهای فلات مرکزی از سال‌های قبل وضعیت مناسبی نداشته‌اند، حتی با بارش نرمال هم سدها کامل پر نمیشوند. دلیل دوم این است که تقاضای ایجادشده برای آب در برخی مناطق مثل خراسان رضوی، بیشتر از توان اکولوژیک منطقه است؛ به طوری که مجبور شده‌اند از سد دوستی یا مناطق دیگر انتقال آب انجام دهند که این‌ها همگی درمان‌های موقتی هستند.