جنگ بدون شلیک تیر؟
سیدپویان حسین‌پور
جنگ همیشه با شلیک اولین موشک آغاز نمی‌شود. گاهی پیش از ورود تقابل به میدان نظامی، مجموعه‌ای از فشارهای اقتصادی، سیاسی، اطلاعاتی و روانی برای تضعیف توان داخلی یک کشور به کار گرفته می‌شود. به نظر می‌رسد راهبرد کنونی آمریکا در قبال ایران نیز در همین چارچوب قابل تحلیل است؛ راهبردی که با گسترش محاصره دریایی و تلاش برای محدودسازی مسیرهای زمینی، به دنبال افزایش فشار بر منابع اقتصادی و ظرفیت‌های راهبردی ایران است.
اما مسئله صرفاً محدودسازی صادرات نفت یا دشوار کردن مبادلات تجاری نیست. فشار بر زنجیره تأمین، محدودیت دسترسی به فناوری و تجهیزات، تشدید فشارهای اقتصادی و همزمان گسترش عملیات روانی، اضلاع مختلف یک راهبرد چندلایه را تشکیل می‌دهند. در این الگو، تلاش می‌شود فشار اقتصادی به نارضایتی اجتماعی و نارضایتی اجتماعی به بی‌اعتمادی، اختلاف و تضعیف انسجام داخلی تبدیل شود.
نکته مهم‌تر، زمان‌بندی این راهبرد است. به نظر می‌رسد واشنگتن قصد دارد تا پیش از رسیدن به نقطه صفر آغاز حمله نظامی، روند فرسایش ظرفیت‌های داخلی ایران را ادامه دهد؛ به‌گونه‌ای که کشور در آستانه مرحله بعدی تقابل، با فشار اقتصادی بیشتر، چالش‌های اجتماعی جدی‌تر و ظرفیت تاب‌آوری محدودتری مواجه باشد. از این منظر، فشارهای کنونی را نباید لزوماً جایگزین جنگ نظامی دانست؛ بلکه می‌توان آن‌ها را بخشی از فرایند آماده‌سازی شرایط برای یک رویارویی نظامی در آینده ارزیابی کرد.
در همین چارچوب، همزمانی فشار و مذاکره نیز معنا پیدا می‌کند. بازبودن کانال‌های دیپلماتیک الزاماً به معنای عقب‌نشینی از راهبرد فشار نیست؛ بلکه مذاکره می‌تواند در کنار ابزارهای اقتصادی و نظامی، برای افزایش اهرم چانه‌زنی و تحمیل خواسته‌های سیاسی مورد استفاده قرار گیرد. بنابراین، کاهش مقطعی درگیری‌ها یا تداوم مذاکرات را نباید به معنای پایان تقابل تلقی کرد. آنچه امروز جریان دارد، می‌تواند مرحله‌ای از یک جنگ فرسایشی چندوجهی باشد؛ جنگی که در آن دشمن می‌کوشد پیش از شلیک، توان داخلی و انسجام ملی ایران را هدف قرار دهد و شرایط را برای مرحله بعدی تقابل آماده کند.