نسل کشی روی پرده
مصطفی قاسمیان
مستند 80 دقیقه‌ای پرسروصدایی که در پاییز امسال توجهات فراوانی را در جهان سینما جلب کرده بود، بالاخره در نسخه‌ای باکیفیت به اینترنت رسید. این اثر با عنوان «نازا» (NAZA) که با سرمایه‌گذاری روزنامه انگلیسی گاردین ساخته شده، نه با روایت فلسطینی‌ها از جنایات جنگی رژیم، بلکه با روایت نظامیان و نیروهای اطلاعاتی اشغالگر، پرده از ابعاد هولناک کشتار شهروندان غزه برمی‌دارد. جالب آن که یووال آبراهام و راشل زور کارگردانان این فیلم اسرائیلی‌اند و جاناتان گلیزر فیلم‌ساز یهودی که پیش از این با فیلمی درباره هولوکاست برنده اسکار شده، تهیه‌کننده آن است؛ مواردی که نشان می‌دهد توحش رژیم صهیونیستی حتی صدای خود اشغالگران را نیز درآورده است.
از تشویق 24 دقیقه‌ای تا فروش 15 میلیون دلاری
«نازا» نخستین بار در جشنواره فیلم ونیز به نمایش درآمد و با استقبال کم‌سابقه تماشاگران مواجه شد. گزارش‌ها از 24 دقیقه تشویق ایستاده این اثر در ونیز حکایت داشتند که رکوردی تازه در تاریخ جشنواره بود. فیلم در ادامه جایزه ویژه هیئت داوران جشنواره را هم به دست آورد و به سرعت راهی اکران و اسکار شد. «نازا» البته با استقبال گسترده‌ای هم از سوی مخاطبان مواجه شد و تاکنون بیش از 1.5 میلیون فروش در 47 منطقه داشته و فروش بین‌المللی آن به 14.5 میلیون دلار رسیده است. ماجرای اکران این اثر در آمریکا جالب است. فیلم در 30 سپتامبر تنها در یک سینما، روی پرده رفت، اما استقبال باعث شد بعد از 10 روز، سالن‌های بیشتری پیدا کند و از سه هفته بعد با حضور شرکت مستقل «نئون» به عنوان توزیع‌کننده، دامنه اکرانش به 105 سالن رسید که البته در مقایسه با حدود 5 هزار سالن سینمای آمریکا همچنان ناچیز است، اما نشان از موفقیت فیلم به عنوان یک مستند سیاسی دارد.
«نازا» یعنی چه؟
عنوان فیلم از یک اصطلاح عبری به معنای «خسارت جانبی» گرفته شده که در ادبیات نظامی، به خسارت‌های جانبی پیش‌بینی‌شده در جریان حمله به یک هدف نظامی اشاره دارد. روایت مستند اما از کاربرد هولناک این اصطلاح در ارتش اسرائیل حکایت می‌کند: محاسبه تعداد شهروندان بی‌گناهی که ممکن است در هر حمله کشته شوند، پیش از صدور مجوز بمباران. از تکان‌دهنده‌ترین بخش‌های فیلم، روایت یک نظامی از حمله به خانه‌ای است که 13 نفر در آن حضور داشتند و در ابتدا تصور می‌شد این افراد در شمار تلفات جانبی حمله قرار می‌گیرند، اما بعدتر مشخص شد فرمانده مورد نظر در خانه نبوده و همه شهدا غیرنظامی‌اند. در بخش دیگری از مستند، یکی از مصاحبه‌شوندگان از مجوزی برای حمله به یک هدف سخن می‌گوید که در آن احتمال کشته شدن 500 نازا به عنوان خسارت جانبی حمله مطرح بوده. یکی از نظامیان می‌گوید در روزهای نخست جنگ، اساساً موضوع خسارت جانبی چندان مطرح نبود و فضای حاکم بر جامعه اشغالگران پس از هفتم اکتبر، به گونه‌ای بود که بسیاری معتقد بودند در غزه انسان بی‌گناهی وجود ندارد و همه را باید کشت. مستند «نازا» به قدری تکان‌دهنده و تأثیرگذار است که به سختی بتوان در یک نوبت تماشا کرد؛ فیلم اعماقی از جنایات صهیونیست‌ها را نمایش می‌دهد که مدت‌ها مخاطب را رها نمی‌کند.
فیلمی که نتانیاهو را عصبانی کرد
واکنش مقام‌های دولت صهیونیست به «نازا» به اندازه خود مستند خبرساز شد. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر این رژیم پس از نمایش فیلم در ونیز، آن را یهودستیزانه خواند و تحمل‌ناپذیر دانست. میکی زوهار وزیر فرهنگ رژیم نیز پس از موفقیت فیلم در ونیز، سازندگان آن را به خیانت متهم کرد و خواستار سلب تابعیت آن‌ها شد. نتانیاهو حتی با اشاره به این اثر مستند، اعلام کرد که قصد دارد دو طرح برای برخورد با افرادی ارائه کند که به گفته او، به نظامیان اسرائیلی در خارج از کشور تهمت می‌زنند. او همچنین خواستار شناسایی 24 فردی شد که به صورت ناشناس در مستند شهادت داده‌اند و خواست برای پیگرد آن‌ها به اتهام انتشار مطالب خلاف واقع و افشای اطلاعات محرمانه اقدام کنند. از دیگر اتفاقات جالب پیرامون این فیلم، تولید مستندی با عنوان «نازا: داستان واقعی» است که شباهت عامدانه عنوان و شیوه تصویربرداری آن به مستند اصلی (مصاحبه در تاریکی روی پشت‌بام‌های تل‌آویو) نشان می‌دهد سازندگان فیلم دوم تلاش کرده‌اند تا این اثر با مستند اصلی اشتباه گرفته شود تا روایت تبلیغاتی ارتش اسرائیل دیده شود!
آیزنکوت و 3 پرونده
محمدعلی حسن نیا
گادی آیزنکوت، رئیس حزب یش عتید و از رقبای بنیامین نتانیاهو، در انتخابات اخیر اسرائیل با برنامه‌ای داخلی وارد رقابت شد که هدف اصلی آن کنار گذاشتن نتانیاهو از قدرت بود. اما در پرونده‌های خارجی و امنیتی، او نه اهدافی متفاوت، بلکه روشی متفاوت ارائه می‌کند.
ایران؛ «منطقه کشتار» به‌جای براندازی
آیزنکوت همچون نتانیاهو هر توافق بدی را که برنامه هسته‌ای ایران را به آینده موکول کند، رد می‌کند و توافقی می‌خواهد که این تهدید را برای همیشه از میان بردارد، با نظارتی سخت‌گیرانه، بدون سقف زمانی و بدون محدودیت جغرافیایی. تفاوت او این جاست که اگر فشارها، مذاکرات و گزینه‌های نظامی به نتیجه نرسد، از آمریکا می‌خواهد حول معدود سایت‌هایی که گمان می‌رود اورانیوم غنی‌شده ۶۰ درصدی هنوز در آن‌ها مدفون است، منطقه کشتار ایجاد کند؛ همراه با تعهد علنی واشنگتن به هدف قرار دادن هر تلاشی برای انتقال مواد هسته‌ای و نظارت هوایی بلندمدت به سبک عراق دهه ۱۹۹۰. این طرح بار را از اسرائیل به آمریکا منتقل می‌کند، در حالی که واشنگتن خود به دنبال خروج از بن‌بست ایرانی است. آیزنکوت همچنین برخلاف نتانیاهو، براندازی نظام را هدف اول نمی‌داند و پس از ناممکن شدن آن، به بسنده کردن به کمتر از آن فرا می‌خواند؛ جایگزینی که عملاً هویت و نقش نظام را می‌گیرد و نیاز به براندازی را منتفی می‌کند. با این حال، تصمیم نهایی در هر دو حالت در دست آمریکاست، نه تل‌آویو.
لبنان؛ منطقه حائل به‌عنوان
برگ مذاکره
در لبنان و سوریه، آیزنکوت و نتانیاهو بر ضرورت حفظ منطقه امنیتی حائل توافق دارند، اما بر سر اندازه و کارکرد آن اختلاف دارند. نتانیاهو تمام اراضی اشغالی در جنوب لبنان و سوریه را حائلی غیرقابل چشم‌پوشی می‌داند، در حالی که آیزنکوت با آن به عنوان برگ مذاکره رفتار می‌کند تا بخشی از آن را با توافق‌هایی معاوضه کند که به باور او می‌تواند تحقق آنچه اسرائیل خود از عهده آن برنمی‌آید را تضمین کند؛ مانند واداشتن دولت لبنان به رویارویی مستقیم با حزب‌ا... .
با این شرط که بخشی از منطقه حائل در لبنان خارج از چارچوب هرگونه توافقی باقی بماند.
غزه؛ مهلت ۱۸ ماهه
به‌جای رویارویی باز
در پرونده فلسطین، در صورت موفقیت آیزنکوت در تشکیل دولت، هیچ تحول واقعی انتظار نمی‌رود. هر دو تشکیل کشور فلسطینی را رد می‌کنند، بر کنترل امنیتی کرانه باختری پافشاری می‌کنند و بر پایان دادن به حکومت حماس در نوار غزه توافق دارند. تفاوت آن است که آیزنکوت برای این کار مهلت ۱۸ ماهه تعیین می‌کند، در مقابل رویارویی باز و بدون افق سیاسی نزد نتانیاهو. درباره کرانه باختری نیز او خواستار پایان دادن به شهرک‌سازی نیست، بلکه خواستار تابع کردن آن به طرح‌های سیاسی برای محدود کردن پیامدهایش و حفظ تشکیلات خودگردان فلسطینی به عنوان طرفی است که بخشی از امور زندگی و اداری فلسطینیان را برعهده دارد تا بارهای اشغال را از اسرائیل سبک کند؛ چیزی که نتانیاهو ضرورتی در آن نمی‌بیند. بارزترین تفاوت، موضع نسبت به تجاوزات شهرک‌نشینان است؛ آیزنکوت متعهد می‌شود به محض به دست گرفتن دولت به آن پایان دهد، زیرا مشروعیت اسرائیل را کامل زیرسوال برده است.
از تشویق 24 دقیقه‌ای تا فروش 15 میلیون دلاری
«نازا» نخستین بار در جشنواره فیلم ونیز به نمایش درآمد و با استقبال کم‌سابقه تماشاگران مواجه شد. گزارش‌ها از 24 دقیقه تشویق ایستاده این اثر در ونیز حکایت داشتند که رکوردی تازه در تاریخ جشنواره بود. فیلم در ادامه جایزه ویژه هیئت داوران جشنواره را هم به دست آورد و به سرعت راهی اکران و اسکار شد. «نازا» البته با استقبال گسترده‌ای هم از سوی مخاطبان مواجه شد و تاکنون بیش از 1.5 میلیون فروش در 47 منطقه داشته و فروش بین‌المللی آن به 14.5 میلیون دلار رسیده است. ماجرای اکران این اثر در آمریکا جالب است. فیلم در 30 سپتامبر تنها در یک سینما، روی پرده رفت، اما استقبال باعث شد بعد از 10 روز، سالن‌های بیشتری پیدا کند و از سه هفته بعد با حضور شرکت مستقل «نئون» به عنوان توزیع‌کننده، دامنه اکرانش به 105 سالن رسید که البته در مقایسه با حدود 5 هزار سالن سینمای آمریکا همچنان ناچیز است، اما نشان از موفقیت فیلم به عنوان یک مستند سیاسی دارد.
«نازا» یعنی چه؟
عنوان فیلم از یک اصطلاح عبری به معنای «خسارت جانبی» گرفته شده که در ادبیات نظامی، به خسارت‌های جانبی پیش‌بینی‌شده در جریان حمله به یک هدف نظامی اشاره دارد. روایت مستند اما از کاربرد هولناک این اصطلاح در ارتش اسرائیل حکایت می‌کند: محاسبه تعداد شهروندان بی‌گناهی که ممکن است در هر حمله کشته شوند، پیش از صدور مجوز بمباران. از تکان‌دهنده‌ترین بخش‌های فیلم، روایت یک نظامی از حمله به خانه‌ای است که 13 نفر در آن حضور داشتند و در ابتدا تصور می‌شد این افراد در شمار تلفات جانبی حمله قرار می‌گیرند، اما بعدتر مشخص شد فرمانده مورد نظر در خانه نبوده و همه شهدا غیرنظامی‌اند. در بخش دیگری از مستند، یکی از مصاحبه‌شوندگان از مجوزی برای حمله به یک هدف سخن می‌گوید که در آن احتمال کشته شدن 500 نازا به عنوان خسارت جانبی حمله مطرح بوده. یکی از نظامیان می‌گوید در روزهای نخست جنگ، اساساً موضوع خسارت جانبی چندان مطرح نبود و فضای حاکم بر جامعه اشغالگران پس از هفتم اکتبر، به گونه‌ای بود که بسیاری معتقد بودند در غزه انسان بی‌گناهی وجود ندارد و همه را باید کشت. مستند «نازا» به قدری تکان‌دهنده و تأثیرگذار است که به سختی بتوان در یک نوبت تماشا کرد؛ فیلم اعماقی از جنایات صهیونیست‌ها را نمایش می‌دهد که مدت‌ها مخاطب را رها نمی‌کند.
فیلمی که نتانیاهو را عصبانی کرد
واکنش مقام‌های دولت صهیونیست به «نازا» به اندازه خود مستند خبرساز شد. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر این رژیم پس از نمایش فیلم در ونیز، آن را یهودستیزانه خواند و تحمل‌ناپذیر دانست. میکی زوهار وزیر فرهنگ رژیم نیز پس از موفقیت فیلم در ونیز، سازندگان آن را به خیانت متهم کرد و خواستار سلب تابعیت آن‌ها شد. نتانیاهو حتی با اشاره به این اثر مستند، اعلام کرد که قصد دارد دو طرح برای برخورد با افرادی ارائه کند که به گفته او، به نظامیان اسرائیلی در خارج از کشور تهمت می‌زنند. او همچنین خواستار شناسایی 24 فردی شد که به صورت ناشناس در مستند شهادت داده‌اند و خواست برای پیگرد آن‌ها به اتهام انتشار مطالب خلاف واقع و افشای اطلاعات محرمانه اقدام کنند. از دیگر اتفاقات جالب پیرامون این فیلم، تولید مستندی با عنوان «نازا: داستان واقعی» است که شباهت عامدانه عنوان و شیوه تصویربرداری آن به مستند اصلی (مصاحبه در تاریکی روی پشت‌بام‌های تل‌آویو) نشان می‌دهد سازندگان فیلم دوم تلاش کرده‌اند تا این اثر با مستند اصلی اشتباه گرفته شود تا روایت تبلیغاتی ارتش اسرائیل دیده شود!
آیزنکوت و 3 پرونده
محمدعلی حسن نیا
گادی آیزنکوت، رئیس حزب یش عتید و از رقبای بنیامین نتانیاهو، در انتخابات اخیر اسرائیل با برنامه‌ای داخلی وارد رقابت شد که هدف اصلی آن کنار گذاشتن نتانیاهو از قدرت بود. اما در پرونده‌های خارجی و امنیتی، او نه اهدافی متفاوت، بلکه روشی متفاوت ارائه می‌کند.
ایران؛ «منطقه کشتار» به‌جای براندازی
آیزنکوت همچون نتانیاهو هر توافق بدی را که برنامه هسته‌ای ایران را به آینده موکول کند، رد می‌کند و توافقی می‌خواهد که این تهدید را برای همیشه از میان بردارد، با نظارتی سخت‌گیرانه، بدون سقف زمانی و بدون محدودیت جغرافیایی. تفاوت او این جاست که اگر فشارها، مذاکرات و گزینه‌های نظامی به نتیجه نرسد، از آمریکا می‌خواهد حول معدود سایت‌هایی که گمان می‌رود اورانیوم غنی‌شده ۶۰ درصدی هنوز در آن‌ها مدفون است، منطقه کشتار ایجاد کند؛ همراه با تعهد علنی واشنگتن به هدف قرار دادن هر تلاشی برای انتقال مواد هسته‌ای و نظارت هوایی بلندمدت به سبک عراق دهه ۱۹۹۰. این طرح بار را از اسرائیل به آمریکا منتقل می‌کند، در حالی که واشنگتن خود به دنبال خروج از بن‌بست ایرانی است. آیزنکوت همچنین برخلاف نتانیاهو، براندازی نظام را هدف اول نمی‌داند و پس از ناممکن شدن آن، به بسنده کردن به کمتر از آن فرا می‌خواند؛ جایگزینی که عملاً هویت و نقش نظام را می‌گیرد و نیاز به براندازی را منتفی می‌کند. با این حال، تصمیم نهایی در هر دو حالت در دست آمریکاست، نه تل‌آویو.
لبنان؛ منطقه حائل به‌عنوان
برگ مذاکره
در لبنان و سوریه، آیزنکوت و نتانیاهو بر ضرورت حفظ منطقه امنیتی حائل توافق دارند، اما بر سر اندازه و کارکرد آن اختلاف دارند. نتانیاهو تمام اراضی اشغالی در جنوب لبنان و سوریه را حائلی غیرقابل چشم‌پوشی می‌داند، در حالی که آیزنکوت با آن به عنوان برگ مذاکره رفتار می‌کند تا بخشی از آن را با توافق‌هایی معاوضه کند که به باور او می‌تواند تحقق آنچه اسرائیل خود از عهده آن برنمی‌آید را تضمین کند؛ مانند واداشتن دولت لبنان به رویارویی مستقیم با حزب‌ا... .
با این شرط که بخشی از منطقه حائل در لبنان خارج از چارچوب هرگونه توافقی باقی بماند.
غزه؛ مهلت ۱۸ ماهه
به‌جای رویارویی باز
در پرونده فلسطین، در صورت موفقیت آیزنکوت در تشکیل دولت، هیچ تحول واقعی انتظار نمی‌رود. هر دو تشکیل کشور فلسطینی را رد می‌کنند، بر کنترل امنیتی کرانه باختری پافشاری می‌کنند و بر پایان دادن به حکومت حماس در نوار غزه توافق دارند. تفاوت آن است که آیزنکوت برای این کار مهلت ۱۸ ماهه تعیین می‌کند، در مقابل رویارویی باز و بدون افق سیاسی نزد نتانیاهو. درباره کرانه باختری نیز او خواستار پایان دادن به شهرک‌سازی نیست، بلکه خواستار تابع کردن آن به طرح‌های سیاسی برای محدود کردن پیامدهایش و حفظ تشکیلات خودگردان فلسطینی به عنوان طرفی است که بخشی از امور زندگی و اداری فلسطینیان را برعهده دارد تا بارهای اشغال را از اسرائیل سبک کند؛ چیزی که نتانیاهو ضرورتی در آن نمی‌بیند. بارزترین تفاوت، موضع نسبت به تجاوزات شهرک‌نشینان است؛ آیزنکوت متعهد می‌شود به محض به دست گرفتن دولت به آن پایان دهد، زیرا مشروعیت اسرائیل را کامل زیرسوال برده است.