گفتوگو با استاد محمد رحمدلخواه، پیشکسوت سرنانوازی تربتجام که از آخرین بازماندگان نسل قدیم این هنر در شرق خراسان است
محمد رحمدلخواه، استاد پیشکسوت سرنانوازی تربتجام، از آخرین بازماندگان نسل قدیم این هنر در شرق خراسان است؛ هنرمندی که بیش از ۶۰ سال از عمرش را با نوای سرنا سپری کرده، اما امروز به دلیل بیماری و کهولت سن، توان حضور در محافل هنری را ندارد. محمد رحمدلخواه، متولد سال ۱۳۲۵ در تربتجام، از جمله هنرمندانی است که هنر سرنانوازی را نه از کلاسهای آموزشی، بلکه به شیوه سینهبهسینه و از استادان نسل گذشته فرا گرفته است. او از ۱۱ سالگی نزد زندهیاد رسول نظری به یادگیری این ساز پرداخت و پس از سالها تمرین و ممارست، به یکی از چهرههای شناختهشده موسیقی مقامی خراسان تبدیل شد. رحمدلخواه نخستین نوازنده سرنای خراسان است که موفق به دریافت نشان درجه یک هنری از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی شده است. او همچنین در بیش از نیمقرن فعالیت هنری خود در کشورهای مختلفی از جمله چین، ژاپن، امارات، عمان، استرالیا و روسیه به اجرای برنامه پرداخته است.
آلبومهای «نغمه» و «چوببازی» از آثار پیشین اوست و آلبوم «هَتَن» نیز شامل ۱۲ قطعه تکنوازی سرناست که در قالب پروژه «دمساز» برای ثبت و ضبط موسیقی نواحی منتشر شده است. در آبانماه سال ۱۴۰۳ نیز آیین نکوداشتی برای پاسداشت سالها فعالیت هنری این استاد پیشکسوت با حضور مسئولان و هنرمندان در مجتمع فرهنگی هنری ولایت تربتجام برگزار شد.
عشق به سرنا از ۱۰ سالگیرحمدلخواه درباره آغاز فعالیت هنری خود اظهار کرد: در گذشته مجالس عروسی و شادی مردم با ساز و دهل برگزار میشد و خبری از بسیاری از سازهای امروزی نبود. من در حدود ۱۰ سالگی در یکی از همین مجالس به سرنا علاقهمند شدم و احساس کردم این ساز با روح و جانم پیوند خورده است.وی افزود: از ۱۱ تا ۲۰ سالگی زیر نظر زندهیاد رسول نظری نوازندگی سرنا را فرا گرفتم و در مجالس نیز همراه استادم اجرا میکردم. در ۲۱ سالگی از او جدا شدم و مدتی بعد هم استاد نظری از دنیا رفت.این استاد پیشکسوت با بیان این که بهترین سالهای عمرش را در کنار استاد نظری سپری کرده است، ادامه داد: هنر سرنانوازی را مدیون آن مرحوم هستم. او بدون دریافت هیچ هزینهای به من آموزش داد و من بارها نزدش میرفتم تا آهنگها، مقامها و اشعار را یاد بگیرم. حتی شیوه ساخت سرنا را نیز از او آموختم.
ساخت ۵۰ سرنا با چوب عناب و گردورحمدلخواه با اشاره به این که ساخت ساز نیز بخشی از فعالیت هنری او بوده است، گفت: در طول زندگی حدود ۵۰ سرنا با استفاده از چوب درختانی مانند عناب و گردو ساختم. تعدادی از آنها را به دوستانم هدیه دادم و برخی را نیز در گذشته با قیمت هایی پایین فروختم؛ در حالی که امروز قیمت این ساز به حدود ۱۰ میلیون تومان رسیده است.وی با ابراز تأسف از کمرنگ شدن استفاده از سازهای سنتی در مراسم شادی مردم اظهار کرد: با ورود سازهای جدید و مدرن، متأسفانه استفاده از ساز و دهل در مجالس عروسی و شادی کمتر شده است. به اعتقاد من، کیفیت اجراهای امروزی نیز با آنچه در گذشته از استادان قدیمی شنیده میشد، تفاوت دارد.
از اجرا در کشورهای مختلف تا خانهنشینیاین هنرمند تربتجامی که در طول فعالیت هنری خود در کشورهای مختلفی به اجرای برنامه پرداخته است، امروز به دلیل بیماری گوارشی و کهولت سن، امکان حضور مستمر در محافل هنری را ندارد.وی با قدردانی از مسئولان اجرایی و بهویژه اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی اظهار کرد: چند سالی است به دلیل بیماری گوارشی بیشتر اوقات در منزل استراحت میکنم و دیگر توانایی گذشته را برای اجرای برنامه ندارم و فقط گاهی با دعوت اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی در محافل فرهنگی و هنری نوازندگی میکنم.
مستمری 4 میلیون تومانی برای سالها هنرآفرینیرحمدلخواه درباره وضعیت معیشتی خود نیز گفت: پنج دختر و چهار پسر دارم و ۲۰ نوه که همه فرزندانم ازدواج کردهاند و زندگی مستقلی دارند. یکی از پسرانم به نام مجتبی نیز هنر سرنانوازی را فرا گرفته و این مسیر را ادامه میدهد.وی افزود: درآمدم از مستمری حدود چهار میلیون تومانی صندوق اعتباری هنر و یارانه دولتی تأمین میشود و در کنار آن فرزندانم نیز کمک میکنند.شرایط جسمی و معیشتی این استاد پیشکسوت که بیشتر عمر خود را صرف حفظ موسیقی مقامی خراسان کرده است، بار دیگر ضرورت توجه به وضعیت زندگی هنرمندان پیشکسوت و حمایت از میراثداران موسیقی نواحی را یادآور میشود.