printlogo


مراکش چگونه به قله فوتبال رسید؟
شایان اله آبادی


 تصور این اتفاق شاید در نگاه اول چندان آسان نباشد؛ تیمی که هشت سال قبل در جام جهانی روسیه برابر ایران شکست خورد تا نخستین پیروزی شاگردان کارلوس کی‌روش در آن مسابقات رقم بخورد، حالا در رده‌بندی جدید فیفا بالاتر از برزیل و پرتغال ایستاده و عنوان پنجمین تیم برتر فوتبال جهان را به خود اختصاص داده است. مراکش با ۱۸۰۵.۳۴ امتیاز به این جایگاه رسیده؛ اتفاقی که تنها یک صعود چندپله‌ای در جدول نیست، بلکه حاصل سال‌ها سرمایه‌گذاری و تغییر نگاه به فوتبال ملی است. شاید مهم‌تر از این موفقیت، مسیری باشد که شیران اطلس برای رسیدن به آن طی کرده‌اند؛ مسیری که فوتبال ایران هم می‌تواند با بررسی دقیق آن، نکات زیادی برای آینده خود به دست بیاورد.

​​​​​​​
از رتبه ۹۵ تا جمع پنج تیم برتر
برای درک بهتر ابعاد پیشرفت فوتبال مراکش کافی است نگاهی به وضعیت این تیم در یک دهه و نیم گذشته داشته باشیم. مراکش در سال ۲۰۱۰ به رتبه ۹۵ رده‌بندی فیفا سقوط کرده بود؛ جایگاهی که فاصله زیادی با اعتبار تاریخی این تیم در فوتبال آفریقا داشت. این تیم حتی در سال ۲۰۱۸ هم با رتبه‌ چهلم وارد جام جهانی روسیه شد و در مرحله گروهی با وجود نمایش قابل قبول، از صعود بازماند. اما نقطه عطف اصلی فوتبال مراکش در جام جهانی ۲۰۲۲ قطر رقم خورد؛ جایی که این تیم با عبور از اسپانیا و پرتغال و شکست دادن بلژیک در مرحله گروهی، تا نیمه‌نهایی پیش رفت و برای نخستین بار یک تیم آفریقایی را به جمع چهار تیم پایانی جام جهانی رساند. این موفقیت رتبه مراکش را از جایگاه ۲۲ پیش از مسابقات به رتبه ۱۱ رساند. نکته مهم این بود که مراکشی‌ها به همان موفقیت بسنده نکردند و در جام جهانی قبلی هم نمایش خوبی داشتند. حالا هم پس از نتایج اخیر مقابل نیجر و لغزش برزیل و پرتغال، در جایگاه پنجم رده‌بندی قرار گرفته‌اند؛ رتبه‌ای که پیش از این تنها نیجریه در آوریل ۱۹۹۴ به عنوان یک تیم آفریقایی تجربه کرده بود.
راز موفقیت مراکش چه بوده است؟!
اما چه اتفاقی در فوتبال مراکش رخ داد که این کشور توانست در فاصله ۱۶ سال از رتبه ۹۵ به جمع پنج تیم برتر جهان برسد؟ مراکش سال‌ها قبل تصمیم گرفت فوتبال را از یک فعالیت نتیجه‌محور و مقطعی به یک پروژه ملی و بلندمدت تبدیل کند. ساخت آکادمی فوتبال محمد ششم در سال ۲۰۰۹ یکی از مهم‌ترین قدم‌های این مسیر بود. این مجموعه با سرمایه‌گذاری قابل توجه، بستری برای شناسایی و پرورش استعدادهای جوان فراهم کرد؛ بازیکنانی که علاوه بر آموزش‌های تخصصی فوتبال، از امکانات آموزشی و برنامه‌های توسعه فردی هم بهره‌مند می‌شدند. در ادامه، فدراسیون فوتبال مراکش برنامه گسترده‌تری را دنبال کرد. توسعه زیرساخت‌ها، ساخت و نوسازی ورزشگاه‌ها، توجه به فوتبال پایه، ارتقای سطح مربیگری و ایجاد هماهنگی میان تیم‌های ملی در رده‌های سنی مختلف، بخش‌هایی از این برنامه بودند. یکی دیگر از ویژگی‌های مهم فوتبال مراکش، استفاده هوشمندانه از ظرفیت بازیکنان دورگه و استعدادهای مراکشی پرورش‌یافته در اروپا بود. بازیکنانی مانند اشرف حکیمی، براهیم دیاز و بسیاری دیگر، در کنار استعدادهای داخلی، ترکیبی از تجربه فوتبال سطح اول اروپا و انگیزه بازی برای کشورشان را ایجاد کردند. نتایج این سیاست‌ها هم فقط به تیم ملی بزرگسالان محدود نماند. موفقیت تیم‌های پایه، فوتبال زنان و فوتسال مراکش نشان می‌دهد که این کشور به دنبال ساختن یک تیم مقطعی نبوده، بلکه برای تمام بخش‌های فوتبال خود برنامه داشته است. این جاست که می‌توان یک پرسش جدی را مقابل مدیران فوتبال ایران قرار داد؛ چرا فدراسیون فوتبال ما نباید بخشی از این روش‌ها را در دستور کار خود قرار دهد؟ چرا نباید آکادمی‌های استاندارد، استعدادیابی سراسری، ارتباط مؤثر با ایرانیان مستعد خارج از کشور و برنامه‌ریزی بلندمدت برای تیم‌های پایه به اولویت‌های اصلی فوتبال ایران تبدیل شوند؟ شاید وقت آن رسیده باشد که به جای انتظار برای ظهور اتفاقی یک نسل طلایی، شرایط پرورش چنین نسلی را فراهم کنیم.
انتخاب مربی و ساختن یک مسیر
موفقیت مراکش در جام جهانی ۲۰۲۲ بدون اشاره به نقش ولید رکراکی کامل نمی‌شود. مربی‌ای که در مدت کوتاهی توانست ساختار دفاعی منسجم، روحیه جنگندگی و اعتمادبه‌نفس قابل توجهی در تیمش ایجاد کند و نام خود را در تاریخ فوتبال آفریقا ماندگار سازد. البته باید توجه داشت که موفقیت مراکش تنها حاصل حضور رکراکی نبود و پیش از او هم زیرساخت‌ها و نسل بازیکنان مستعد این کشور شکل گرفته بود. رکراکی چندماه پیش از تیم ملی مراکش جدا شد و فدراسیون این کشور محمد واهبی را به عنوان جانشین او انتخاب کرد؛ مربی‌ای که پیش از آن با تیم زیر ۲۰ سال مراکش قهرمان جام جهانی این رده سنی شده بود. مربی‌ای بود که با ساختار فوتبال پایه این کشور آشنایی داشت و در همان پروژه رشد کرده بود. البته باید این را هم گفت که تیم ملی ما هم تا حدودی می‌خواهد این راه را پیاده کند؛ برای همین هم یحیی گل‌محمدی سرمربی تیم ملی امید شده و اگر موفق شود بعید نیست سرمربی تیم ملی بزرگسالان هم بشود. اگر به درستی ابعادی مثل توسعه زیرساخت‌ها، توجه به فوتبال پایه و... در دستور کار قرار داشته باشد و گل محمدی هم موفق شود مطمئنا آینده فوتبال ایران تا چندسال ساخته خواهد شد.