printlogo


عزم جزم علیه محاصره
محمد حقگو

خلیج فارس بار دیگر شاهد آرایش جنگی، اما از جنسی متفاوت است. پس از ماه‌ها تجربه وضعیت فرساینده «نه جنگ، نه صلح» که محصول درگیری‌های دوازده‌روزه و متعاقب آن محاصره دریایی از ۲۴ فروردین‌ماه بود، حالا تهران تصمیم گرفته است ورق را برگرداند. گزارش‌های دریافتی از تصاویر ماهواره‌ای و منابع بین‌المللی نشان می‌دهد که «دیپلماسی مخفی» و «صادرات در سایه» قرار است جای خود را به یک «نمایش اقتدار آشکار» بدهد. بر این اساس، ایده «فریدون» که از اعماق شاهنامه به روی عرشه نفتکش‌های غول‌پیکر در جزیره خارک آمده، حامل این پیام صریح است: ایران دیگر برای فروش نفت خود، منتظر توافق و چراغ سبز واشنگتن نخواهد ماند.

​​​​​​​
شارژ ذخایر روی آب؛ راهبردی برای روزهای سخت

ایران پس از تفاهم اسلام‌آباد، از یک پنجره زمانی کوتاه اما حیاتی برای تنفس اقتصادی استفاده کرد. در حالی که محاصره دریایی فشار مضاعفی بر جریان تجارت رسمی وارد می‌کرد، اظهارات کارشناسان نشان می دهد راهبرد هوشمندانه ایران بر «تقویت ذخایر نفت روی آب» در خارج از تنگه هرمز متمرکز شد. برآوردهای کارشناسی حکایت از آن دارد که ایران موفق شده است حداقل ۸۰ میلیون بشکه نفت را در مخازن خارج از تنگه هرمز ذخیره کند.
این اقدام، نوعی «خرید زمان» هوشمندانه بود. بر همین اساس بود که ادعاهایی مبنی بر صفر شدن صادرات نفت ایران از سوی افرادی نظیر اسکات بسنت  در  نیمه دوم مهر (همزمان با انتشار اخباری مبنی بر توقف صادرات نفت ایران از تنگه هرمز) رد شد؛ چراکه واقعیت‌های میدانی نشان می داد که ایران با این ذخایر شناور، تا اواسط آبان‌ماه از ضریب تاب‌آوری بالایی برخوردار بوده است. با این حال، تحلیلگران معتقدند از این نقطه به بعد، تداوم روند فعلی مستلزم یک اقدام تهاجمی برای بازگشایی مسیرهای صادراتی است؛ چراکه حتی اگر صادرات نفت کاهش یابد (و این کاهش نیز به صفر نخواهد رسید و در بدبینانه ترین سناریو از کف صادراتی ۳۰۰ تا 500  هزار بشکه‌ای پایین تر نخواهد رفت)، تداوم وصول درآمدهای آتی نفتی نیازمند درهم‌شکستن فیزیکی محاصره است.  درآمدهایی که برخلاف جریان صادرات فیزیکی نفت، هم اکنون برای بازه زمانی طولانی تری قابل تحقق است. 
دکترین «فریدون» از دل شاهنامه
ایده «کاروان نفتکش» که خبرگزاری فارس از آن به «ایده فریدون» یاد کرده، ریشه در یک منطق ساده اما مقتدرانه دارد: «افزایش هزینه برای طرف مقابل تا سرحد بازدارندگی». همان‌طور که فریدون در نبرد با ضحاک، منتظر اجازه نگهبانان اروندرود برای استفاده از کشتی های اروند نماند و با اسب به دل آب زد، ایران نیز اکنون آماده است تا به روایت برخی منابع از جمله میز نفت و یورونیوز ناوگانی متشکل از نفتکش های  غول‌پیکر را به صورت همزمان از محاصره خارج کند. موضوعی که البته همزمان ریسک تنش با آمریکا را افزایش می دهد و در عین حال در تقابل با رویکرد اعلام شده ترامپ است. 
به گفته وی، واشنگتن «رها کردن درگیری در وضعیت معلق» و فاصله‌گیری تدریجی به جای تصمیم قاطع برای پایان یا تشدید جنگ را دنبال خواهد کرد. 
بر همین اساس،  خبرگزاری فارس در تشریح دکترین فریدون اعلام کرده اگر یک گلوله به بدنه یک نفتکش ایرانی اصابت کند، نفت و پایانه‌های نفتی امارات، عربستان و قطر در همان لحظه در معادله پاسخ قرار می‌گیرند.  بر اساس گزارش‌های «تانکرترکرز» و «بلومبرگ»، این نفتکش‌ها با خاموش کردن سامانه‌های شناسایی (AIS) در اطراف جزیره خارک مستقر شده و آماده حرکت گروهی به سمت دریای عمان هستند. بر اساس آن چه این گزارش و گزارش های مشابه نشان می دهد،  پیام این حرکت جمعی این است: ایران از فاز «تاریکی» به فاز «روشنایی» تغییر وضعیت داده است. این کاروان دیگر به دنبال دور زدن تحریم‌ها در خفا نیست، بلکه به دنبال تحمیل اراده خود به محاصره‌کنندگان است.
بازدارندگی متقابل؛ نفت در برابر نفت
نقطه عطف این راهبرد جدید، پیوند زدن امنیت صادرات نفت ایران به امنیت کل منطقه است. کارشناسان مسائل استراتژیک تاکید می‌کنند که ایران این بار «ضامن» شکستن محاصره را در زیرساخت‌های انرژی کشورهای همسایه تعریف کرده است. منطق عملیاتی روشن است: واشنگتن که به تعبیر کارشناسان راهبردی به‌شدت از بالابردن کنترل‌نشده تنش در آستانه تغییرات سیاسی یا فشارهای اقتصادی واهمه دارد، حالا باید بین «تداوم محاصره» و «ادامه و تشدید ناپایداری بازار جهانی انرژی» یکی را انتخاب کند. ایده فریدون می‌گوید هزینه بستن مسیر صادرات ایران باید آن‌قدر بالا برود که «عقلانیت دشمن»، حکم به بازگذاشتن مسیر دهد.
مأموریت ملی  
در میان این تنش‌های فنی و نظامی، سخنان اخیر رهبر انقلاب در دیدار با سرلشکر محسن رضایی، چارچوب کلان این حرکت را مشخص کرده است. ایشان با تاکید بر «مستأصل شدن دشمن» در پی مقاومت ملی، بر اطلاع‌رسانی فعالانه و تامین حقوق ملت ایران برای خروج از وضعیت «نه جنگ، نه صلح» تاکید کردند. برای همین، این حرکت نشان‌دهنده یک هم‌صدایی کامل میان سطوح عالی تصمیم‌گیری و بخش‌های عملیاتی و اقتصادی کشور است.
از این رو عملیات پیشروی ناوگان نفتکش‌های ایران، فراتر از یک جابه جایی محموله نفتی، یک «آزمون بزرگ» برای بازدارندگی ایران در خلیج فارس است. تهران با اتکا به ذخایر روی آب و دکترین پاسخ متقابل، به دنبال پایان دادن به وضعیت فرساینده فعلی است. اگر کاروان نفتکش‌ها بتواند دیوار محاصره را بشکند، نه تنها شریان‌های اقتصادی کشور جانی دوباره می‌گیرند، بلکه تاثیر مهمی بر محاسبه آمریکا برای تقابل بلندمدت با ایران در منطقه خواهد داشت.