خواستههای ایران و آمریکا، فاصله بسیار زیادی از هم دارند و تحرکات و وساطت دیپلماتیک بهرغم بالا گرفتن آن، نشانی از گشایش جدی ندارد

فضای این روزها از یک جهت یادآور روزهای پیش از جنگ اخیر در اسفند ۱۴۰۴ است. همان ابهام درباره تصمیم آمریکا بازگشته و دوباره دو ارزیابی در برابر هم قرار گرفتهاند. گروهی حملات گسترده را محتمل میدانند و گروهی معتقدند آمریکا ترجیح میدهد محاصره دریایی و تحریمها را ادامه دهد و منتظر اثر آنها بماند. در ارزیابی دوم، تداوم وضع موجود گاهی با تعبیر «نه جنگ، نه صلح» توصیف میشود. این تعبیر برای توضیح مناسبات چند دهه گذشته ایران و آمریکا کارایی بیشتری داشت. پس از جنگ ۱۲روزه، جنگ ۴۰روزه و حملات پراکندهای که در پی آن ادامه یافت، محاصره دریایی هم بخشی از رویارویی جاری است.
از همین منظر، شرط نخست ایران در بسته هفتگانه، یعنی تعهد آمریکا به پایان جنگ، اهمیت پیدا میکند. تهران پایان جنگ را موضوعی میداند که همچنان باید درباره آن تعهد گرفت. در نتیجه، مسئله پیش روی دوطرف این است که آیا رویارویی در سطح فعلی ادامه مییابد، به توافقی برای پایان جنگ میرسد یا دوباره به حملات شدید و گسترده کشیده میشود؟
میانجیگری بیشتر، فاصله پابرجا
در مقطع کنونی، احتمال بازگشت به جنگ گسترده بیش از دستیابی به توافق به نظر میرسد. رفتوآمد میانجیها افزایش یافته است، اما هنوز نشانهای از نزدیک شدن دوطرف بر سر شروط اصلی دیده نمیشود. تهران دلیلی برای عقبنشینی از مطالباتش نمیبیند و ترامپ ممکن است توافق بر مبنای شروط ایران را در داخل آمریکا بهسختی بهعنوان دستاورد جنگ عرضه کند. تا وقتی این شکاف پابرجاست، افزایش تماسها بیشتر از تلاش برای یافتن راه خروج خبر میدهد و میزان پیشرفت را باید از تغییر مواضع دوطرف سنجید.
زمان نیز در محاسبات واشنگتن نقش دارد. از نگاه حامیان تشدید جنگ در آمریکا و اسرائیل، هرچه تصمیم ترامپ عقب بیفتد، هزینه سیاسی آغاز دور تازه حملات میتواند بالا برود. شروع به کار کنگره جدید در ژانویه ممکن است مخالفتها و پرسشها درباره اهداف جنگ، هزینههای آن و حدود اختیارات رئیسجمهور را پررنگتر کند. این ملاحظه میتواند فشار بر ترامپ برای تصمیمگیری زودتر را افزایش دهد، هرچند نتیجه حملات تازه همچنان برای واشنگتن محل تردید است.
هزینه محاصره و تردید ترامپ
یکی از توضیحها برای درنگ ترامپ این است که کاخ سفید هنوز به اثر انباشته فشار اقتصادی و محاصره امید دارد. تداوم محاصره، در عین حال، مستلزم حفظ حضور دریایی، پشتیبانی از نیروها و بهکارگیری طولانیمدت تجهیزات است. هزینه روزانه و استهلاک ناشی از این حضور، ادامه نامحدود آن را برای آمریکا دشوار میکند. از این رو، محاصره برای ترامپ فرصتی ایجاد میکند تا تصمیم درباره حملات گسترده را به تعویق بیندازد، اما خودش هم تصمیمی پرهزینه است که دولت آمریکا باید درباره مدت و نتیجه آن حساب پس بدهد.توضیح دیگر، نااطمینانی ترامپ درباره نتیجه جنگ تازه است. اسرائیل و بخشی از نزدیکان رئیسجمهور آمریکا خواهان تشدید حملاتاند. نگرانی برخی دولتهای منطقه از گسترش درگیری و تردیدها در خود واشنگتن نیز میتواند در تصمیم او اثر بگذارد. اگر کاخ سفید اطمینان داشت که دور دیگری از حملات، تهران را به پذیرش خواستههای آمریکا وادار میکند، توضیح این میزان درنگ دشوارتر بود.در دو تا سه هفته پیش رو، نشانه تعیینکننده این است که آیا میانجیها میتوانند پیشنهاد مشخصی برای کاهش فاصله دوطرف بر سر پایان جنگ ارائه کنند. اگر این تلاشها به جابهجایی ملموسی در مواضع تهران و واشنگتن نینجامد، فشار حامیان جنگ بر ترامپ افزایش مییابد و احتمال بازگشت به حملات گسترده همچنان بالا میماند.